Een totaal gebrek aan humor, spontaniteit en zelfrelativering: De 7 Hoofdzonden volgens Beyoncé

Hardwerkend, geëngageerd, beleefd, beeldschoon. Moeder, sekssymbool, activiste, stijlicoon, echtgenote, en sinds haar laatste plaat ‘Lemonade’ ook een échte popartiest. Is Beyoncé Knowles’ enige zonde dan die drang naar onbereikbare perfectie, naar totale controle? Even afvinken, die 7 Hoofdzonden!

'Midden in die auditie zei mijn vader: 'Beyoncé, er hangt snot aan je neus!' Zó vernederend'

Dour, 2000. Het terrein is een modderpoel, het artiestendorp een verouderde sporthal. Iemand heeft de kleedhokjes tot kleedkamers geüpgraded door papiertjes op de deuren te plakken met daarop de groepsnamen in viltstift geschreven. Ik kom voor het eerst in een festivalbackstage, en ik zal in de jaren erna geen aandoenlijker artiestendorp meer zien. Op één van de deurtjes hangt een A4 met ‘Destiny Child’ erop gekrabbeld, dus zonder s. Het r&b-groepje van de hits ‘Bills, Bills, Bills’ en ‘Bug a Boo’ is een bijzonder vreemde eend in de bijt op de Dour-affiche van die dag, die voor de rest gevuld is met hippe dj’s en rock- en metalgroepen. Een lijkwit geschminkte Scandinavische deathmetalgroep komt uit de kleedkamer naast die van Beyoncé Knowles, Kelly Rowland en Michelle Williams: zullen de r&b-meisjes straks écht hun glitterjurkjes aantrekken in het smerige hok naast een bende kannibalen uit het Hoge Noorden? Niet dus. Hun tourbus mag tot aan het podium rijden, en Destiny’s Child geeft later die dag een perfecte show, inclusief kostuumwissels, om meteen na het optreden weer in de bus te verdwijnen. Het publiek stond erbij en keek ernaar, naar het einde toe vloog er ook modder door de lucht. Beyoncé en co. lieten het niet aan hun hart komen: the show must go on, zelfs in een modderpoel in de Borinage. Want Beyoncé is van kindsaf gedrild om altijd en overal te presteren. Als er één zonde is waarvan je haar niet kunt betichten, dan is het wel:


Luiheid

Antwerpen, 2013. Beyoncé is al lang geen derde van Destiny’s Child meer, maar de grootste vrouwelijke popster van het moment. Maar vanavond, op het podium van het Sportpaleis, staat ze te trillen op haar wereldberoemde karamelkleurige benen. Beyoncé heeft net haar openingsnummer ‘Run the World (Girls)’ gespeeld, haar door een fanfare gestutte intentieverklaring, wanneer ze zich met bevende stem en tranen in de ogen excuseert bij haar Belgische publiek. Ze had ook de avond voordien in Antwerpen moeten spelen, maar ze had dat concert op doktersadvies afgezegd. Meteen werd er online geroddeld dat Beyoncé naar een filmpremière in Cannes was getrokken. Ook vandaag had ze eigenlijk in bed moeten liggen van haar dokter, laat ze weten. En dan, na de excuses, zie je Beyoncé transformeren in haar alter ego Sasha Fierce: het showbeest dat van niets of niemand bang is. Met dreigende blik kijkt Beyoncé/Sasha het Sportpaleis in: ‘In heel mijn leven heb ik maar één show gemist. One show.’ En ze heft een wijsvinger op om haar waarheid kracht bij te zetten. Niemand beledigt The Hardest Working Woman in Showbizz.

Werkethiek werd haar ingelepeld door haar ouders: kapster Tina Knowles, die later ook de styliste werd van Destiny’s Child en met haar beroemde dochter het kledingmerk House of Deréon uit de grond stampte, en vooral haar vader Mathew Knowles. Net zoals Joseph Jackson zijn kinderen – Michael op de eerste plaats – drilde om supersterren te worden, pushte Mathew zijn dochtertje op haar 8ste in haar eerste groepje: Girls Tyme. Midden jaren 90 heette dat groepje Destiny’s Child en gaf Mathew zijn baan als verkoper van medisch materiaal op om zijn dochter fulltime te managen.

Beyoncé over haar allereerste auditie voor Columbia Records in 1991 – ze was toen 10: ‘We moesten zingen voor een dame van de platenfirma, en ineens zette mijn vader de muziek af. ‘Beyoncé, er hangt snot aan je neus!’ Dat was zo vernederend. En het stond allemaal op de video die ze op het hoofdkwartier van Columbia te zien kregen. Ze hebben ons geen platencontract gegeven omdat we zo goed waren, maar omdat ze het komisch vonden: die gekke man die het optreden van zijn little country girls stillegde omdat er snot aan mijn neus hing.’

Het zou pas in 2011 tot een zakelijke breuk komen tussen vader en dochter, toen Beyoncé zich liet managen door haar eigen gloednieuwe bedrijf Parkwood Entertainment. Nadat hij een buitenechtelijk kind had verwekt bij een B-actrice, scheidde Mathew vervolgens van moeder Tina, om te hertrouwen met een ex-model.

Hard en groot gemaakt door een man die je tegelijkertijd waarschuwt voor overspelige mannen als hijzelf, het is de klassieke ontnuchtering van de daddy’s girl. Beyoncé verkent die in het nummer ‘Daddy Lessons’ op haar laatste plaat ‘Lemonade’, een song die ze introduceert met de spoken word-mijmering: ‘Did he convince you he was a god? / Did you get on your knees daily? / (…) Are you a slave to the back of his hand? / Am I talking about your husband or your father?’

'Papa Knowles was manager van Destiny's Child: hij maakte Beyoncé groot.'


IJdelheid

Beyoncé kreeg het enkele jaren geleden gedaan dat alleen door haar persoonlijk goedgekeurde fotografen nog concertfoto’s van haar mochten maken. Arrogant, ijdel wicht, vonden veel freelancefotografen. Maar Beyoncé greep niet zomaar in: ze wilde niet dat er online nog onflatteuze, al dan niet digitaal gemanipuleerde beelden van haar circuleerden, zoals in 2013, toen ‘de lelijkste Beyoncé-grimassen’ sharen en liken een mondiaal tijdverdrijf was.

Laten we ‘ijdel’ niet te snel verwarren met ‘mooi’, want Beyoncé ís mooi. Vrouwen houden bovendien van Beyoncés vrouwelijkheid en sterkte, zij zien in haar een boezemvriendin. Mannen vinden Beyoncé sexy en willen met haar naar bed. En lesbiennes zijn dol op haar: ze hebben de song ‘If I Were a Boy’ tot hun anthem gepromoveerd.

In één van haar weinige recente interviews, in 2014 voor de stijlbijbel The Gentlewoman, had ze het over het allerpijnlijkste dat ze ooit had meegemaakt met de roddelpers: maandenlang werd online de roddel levendig gehouden dat ze haar dochtertje Blue Ivy, het enige kind dat ze tot nu toe heeft met echtgenoot Shawn Carter aka Jay Z, niet zelf had gedragen, maar door een draagmoeder ter wereld had laten brengen. De leugen raakte Beyoncé des te harder omdat ze een jaar vóór de geboorte van Blue Ivy een miskraam had gehad. En ook: ‘Die specifieke roddels suggereerden dat ik ijdel was, te ijdel om een kind te dragen.’

'IJdelheid der ijdelheden, mét een schaduwkantje: een totaal gebrek aan humor, spontaniteit en zelfrelativering'

Sinds 2012 heeft de kersverse mama overigens genoeg van het praten op commando. Zelfs van praten tout court. Ze kiest voor stilte én zichtbaarheid tegelijkertijd: met haar fans, de community die zich The Beyhive laat noemen, deelt ze kiekjes op Tumblr en Instagram. Foto’s van Beyoncé in opvallend coole kleren van alternatieve ontwerpers die komaf maken met het glitterimago van Destiny’s Child; foto’s van haar gezin dollend op het strand; foto’s van een uitje naar Art Basel in Miami. Alleen zij bepaalt nog wat ze te melden heeft, bij voorkeur met beelden, want sinds 2009 heeft ze welgeteld negen (!) tweets de wereld ingestuurd. Paradoxaal genoeg wordt ze zo pas écht een superster. Ze vergroot tegelijk haar mysterie en haar bereikbaarheid.

De aanpak heeft ook een keerzijde. Haar fans krijgen dagelijks foto’s uit haar vrije tijd aangeleverd, maar die zijn zo duidelijk bedoeld om de media te manipuleren, dat ze op den duur gaan vervelen. Wat ze ons voorschotelt, is een geënsceneerde authenticiteit van vertederende gezinstafereeltjes of paradijselijke vakantiekiekjes, in elkaar geknutseld door een goed betaalde fotograaf. Je ruikt de controledwang – al doet ze in wezen niets anders dan wat wij allemáál op sociale media doen: onze werkelijkheid verfraaien. IJdelheid der ijdelheden, mét een schaduwkantje: een totaal gebrek aan humor, spontaniteit en zelfrelativering. Het is het bedje waarin zoveel Amerikaanse entertainers ziek zijn. Alles wordt gecontroleerd en gestuurd, nooit mag er eens gelachen worden.

'Alleen door Beyoncé persoonlijk goedgekeurde fotografen mogen nog concertfoto's maken.'


Woede

Als Beyoncé ergens in uitblinkt, dan is het wel in zelfbeheersing. Daar liet ze in 2014 een sterk staaltje van zien tijdens het fameuze liftincident in het Metropolitan Museum of Art in New York. Jay Z, Beyoncé en haar zus Solange gaven er samen present op het Met Gala – hét jaarlijkse rodeloper-event van New York, waar Kim Kardashian, Jennifer Lopez en consorten hun beroemde billen showen in doorkijkjurken. De drie belanden in een lift met een onbemande camera, en het komt tot een ruzie tussen Solange en Jay Z, waarbij zij haar schoonbroer te lijf gaat. Het zijn beelden zonder klank, maar dat er ook harde woorden vallen, maakt Solanges lichaamstaal meer dan duidelijk. Beyoncé is daarentegen één en al zelfbeheersing. Alsof ze wist dat er een camera hing.

Maar zo stil en beheerst als ze offstage is, zo kwaad wordt ze in haar muziek. Voor het eerst. Neem ‘Formation’, de broeierige single die voorafging aan de plotse release van ‘Lemonade’, en een heel nieuw Beyoncé-geluid. De clubby beats doen denken aan de New Orleans bounce, twerk-travestiet Big Freedia mag komen vuilbekken en in de tekst en de clip zitten verwijzingen naar orkaan Katrina en de Black Lives Matter-beweging.

Een promostunt? Uiteraard, maar dat een wereldster als Beyoncé haar invloed gebruikt om de Black Lives Matter-beweging een hart onder de riem te steken, wordt op Amerikaanse zwarte nieuwssites overwegend positief onthaald. ‘Welcome to the movement,’ schreef de stichtster van de BLM-beweging op de website van muziekblad Rolling Stone. Al begreep ze ook de kritiek: wat heeft Beyoncé bijvoorbeeld te maken met Katrina, een ramp waarover ze altijd heeft gezwegen? Wat heeft een gewone zwarte vrouw aan Beyoncé die in een designerjurk op een politiewagen ligt en vervolgens verdrinkt?

Beyoncé lijkt in ieder geval consequent: na de moorden op Alton Sterling in Baton Rouge, Louisiana, en Philando Castile in Falcon Heights, Minnesota, postte ze een open brief op haar website met de boodschap ‘Stop Killing Us’. Na de schietpartij in Dallas postte ze een rouwbericht voor de doodgeschoten politieagenten. Nu het geweld escaleert, zal moeten blijken hoe serieus Beyoncé haar taak als officieuze Black Lives Matters-ambassadrice neemt.

Op muzikaal vlak is een kwade Beyoncé alvast een zeer goede Beyoncé. En de beste kwade songs op ‘Lemonade’ hebben te maken met de volgende zonde:


Onkuisheid

Meer bepaald de onkuisheid van Jay Z. Zoals bekend zouden veel songs op ‘Lemonade’ geïnspireerd zijn door de echtelijke ontrouw van Jay Z, en dan vooral de door Jack White-gitaren gedragen pandoering ‘Don’t Hurt Yourself’ en het al even giftige zomerdeuntje ‘Hold Up’. Maar prangender dan de vraag of Jay Z wel of niet zijn echtgenote bedroog met een stoet danseressen uit zijn videoclips, is de kwestie: hoe onkuis is het dat Jay Z zelf nog rijker wordt bij iedere speelbeurt van ‘Lemonade’ op zijn streamingservice Tidal?

Beyoncé wordt, niet onterecht, zakelijk opportunisme verweten – voorbeelden genoeg van powerkoppels die een publieke storm rond de ontrouw van de man samen doorstonden om er alleen maar rijker en succesvoller van te worden – check Victoria Beckham, check Hillary Clinton. Van haar hit ‘Run the World (Girls)’ verscheen meteen na de release de snijdende internetparodie ‘Run the World (Lies)’. Al valt er ook iets te zeggen voor de opmerking van de Amerikaanse feministische hiphopcritica Elizabeth Méndez Berry: ‘Als een invloedrijke wereldster als Beyoncé, naar wie veel jonge meisjes opkijken, dan toch songs over verlangens wil schrijven, dan heb ik liever dat die gaan over leiden, dan over kopen.’


Hebzucht

Al doet Beyoncé ons wel kopen. Zo ongeveer het enige interview dat Beyoncé dit jaar voor de release van ‘Lemonade’ heeft gegeven, was aan het meinummer van de Amerikaanse editie van Elle. Nu ja, interview: het was meer een redactionele advertentie voor Ivy Park, haar gloednieuwe lijn athleisure wear ofte hippe sportkledij. Haar sportkleren prijst ze aan met dure woorden als ‘empowerment’ en ‘spiritualism’, en uitweidingen over hoe belangrijk het is dat vrouwen tijd uittrekken voor zichzelf en hun gezondheid, het belang van eigenliefde en gelijke lonen voor mannen en vrouwen. Om dat laatste te illustreren, had ze het ook over de zakelijke constructie achter Ivy Park: haar firma Parkwood Entertainment heeft de sportkledinglijn gelanceerd in samenwerking met de Britse kledingketen Topshop. ‘Ik heb de eigenaar, Sir Philip Green, benaderd. Ik presenteerde hem het idee, het doel, de marketingcampagne… Ik denk dat hij erg onder de indruk was: hij ging akkoord met een fiftyfifty-partnerschap.’

Vervelend detail: sinds die uitspraken wordt Green ondervraagd door een parlementaire onderzoekscommissie over het dubieuze faillissement van een andere Britse keten: British Home Stores (BHS). Green plunderde de pensioenkas, leidde winsten af naar Monaco en liet BHS failliet gaan. Elfduizend werknemers verloren hun job en er bleef een put van bijna 700 miljoen euro achter, waarvoor de Britse belastingbetaler mocht opdraaien.

Daar zit Beyoncé vanzelfsprekend voor niks tussen, maar het kan niet anders of ze zit er bijzonder mee verveeld. Misschien is haar grote zonde wel dat ze zo perfect wil zijn. Maar hoe groter je imperium wordt, des te groter het risico dat je je op een dag inlaat met iemand als Philip Green.

'Wie maaltijden en sportkleren te verkopen heeft en uren in de gym moet zitten, heeft geen tijd om ook nog zelf gedichten te schrijven'


Gulzigheid

Dé faux pas van Beyoncé de laatste jaren was toch haar bezoek aan een veganistisch restaurant in Los Angeles eind 2013 terwijl ze een kanjer van een bontmantel droeg. Ze had net samen met Jay Z met veel tromgeroffel bekendgemaakt dat ze 22 dagen lang veganistisch zouden eten. Maar ook achter dat schijnbaar nobele initiatief zat een commercieel plan. Het koppel was net partner geworden van 22 Days, het bedrijfje van hun persoonlijke diëtist en lifestylecoach Marco Borges. Beyoncé heeft het zelf al toegegeven: ze kan niet koken. Maar ze heeft dus wel een poot in een bedrijf dat gezonde maaltijden aan huis levert – een veganistische variant van Hello Fresh, zeg maar. Of: Beyoncé mag zich nog aan het strengste dieet ter wereld houden, ze bezondigt zich wel degelijk aan gulzigheid door een soort almachtige mogol te willen zijn. Terwijl het simpel is: wie niets van eten en koken afweet, blijft beter weg uit de voedselindustrie.


Jaloezie

Nog het meest is ‘Lemonade’ een plaat over romantische en seksuele jaloezie. De discussie of de songs nu gebaseerd zijn op echte huwelijksproblemen, is irrelevant: elke vrouw die die gevoelens heeft gekend, herkent zich in de woede en irrationaliteit die Beyoncé verkent in een song als ‘Hold Up’. Ook in het nummer ‘Sorry’ horen we een jaloerse Beyoncé, en wel in dat ene zinnetje ‘He better call Becky with the good hair’. Meteen gonsde het internet van de speculaties: wie was toch die Becky? Was het modeontwerpster Rachel Roy, met wie Jay Z samenwerkte voor zijn kledinglijn Rocawear? Was het Rita Ora, de van oorsprong Kosovaars-Albanese zangeres die hij destijds vastlegde voor zijn label Roc Nation? Het moest in ieder geval een blanke vrouw met steil haar zijn, want daar staat ‘the good hair’ voor: het tegenovergestelde van het kroeshaar van de zwarte vrouw, ‘bad hair’.

Niet dat Beyoncé niet haar best doet om aan het blanke schoonheidsideaal te voldoen, voor veel zwarte vrouwen nog steeds het begeerlijkste op aarde. Haar blonde kapsel is overduidelijk met de stijltang en liters peroxide bewerkt. En Beyoncés grote criticaster, Azealia Banks, heeft intussen toegegeven dat zij zélf haar huid heeft laten bleken.

Beyoncé heeft er ook een handje van weg om zich dansjes en teksten toe te eigenen die ze liever zelf had bedacht. De dansbewegingen in de clip ‘Countdown’ zijn afgekeken van de producties ‘Achterland’ en ‘Rosas danst Rosas’ van Anne Teresa De Keersmaeker, en ook de geleende gedichten van Warsan Shire op ‘Lemonade’ zitten niet lekker. De jonge Londense dichteres met Keniaans-Somalische roots wordt wel netjes vermeld en dus betaald, maar de door Beyoncé voorgelezen gedichten vormen toch het cement tussen de songs op ‘Lemonade’, ze geven de plaat zelfs haar emotionele lading. Tja, wie maaltijden en sportkleren te verkopen heeft en dagelijks uren in de gym moet zitten, heeft natuurlijk geen tijd om ook nog zelf gedichten te zitten schrijven.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234