Het is een adembenemend gezicht, vlak buiten de hoofdstad Podgorica: een kolossaal viaduct dat een vallei overspant, met op een van de pijlers een gigantische vlag van Montenegro.  Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Het is een adembenemend gezicht, vlak buiten de hoofdstad Podgorica: een kolossaal viaduct dat een vallei overspant, met op een van de pijlers een gigantische vlag van Montenegro.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

bouwblundermontenegro

Eén van de duurste snelwegen ter wereld leidt naar... nergens

In Montenegro ligt een van de duurste snelwegen ter wereld, maar hij leidt voorlopig nergens heen. Nu is het geld op, en tot overmaat van ramp kan het land de lening van 1 miljard euro aan China niet terugbetalen. Intussen regent het beschuldigingen van corruptie.

Het is een adembenemend gezicht, vlak buiten de hoofdstad Podgorica: een kolossaal viaduct dat een vallei overspant, met op een van de pijlers een gigantische vlag van Montenegro. Het werk aan de tunnelbuizen erachter, waarin de snelweg verdwijnt, is nog in volle gang.

Zes jaar geleden begon een Chinees bedrijf met de bouw van de eerste 40 kilometer lange snelweg van het Balkanland Montenegro. Langs, over en dwars door de ruige bergen. De spectaculaire natuur wordt niet gespaard. Wanneer de eerste auto’s eroverheen kunnen razen is nog niet bekend, maar wel duidelijk is dat er geen plan maar ook geen geld is voor de 120 resterende kilometers. Die zijn nodig voor een snelle verbinding van de havenstad Bar, via de hoofdstad Podgorica, naar de grens met Servië, waar de snelweg doorgetrokken zou worden naar Belgrado. En dus eindigt de weg vooralsnog in de middle of nowhere, bij het dorp Matesevo.

Indrukwekkend

Ook indrukwekkend zijn de schulden waarin het kleine land met iets meer dan 600.000 inwoners zich stak om de weg te financieren. Europese landen en de EU-investeringsbank zagen het project niet zitten: de weg zou nooit rendabel worden, ook niet met tolheffing. Tolgeld zou naar verwachting niet eens genoeg opleveren om het onderhoud te betalen. Ook het Internationaal Monetair Fonds adviseerde tegen de aanleg.

Maar China hapte wel toe. Beijing kwam over de brug met een lening van bijna 1 miljard euro, met als een van de voorwaarden dat het project zou worden uitgevoerd door een Chinees bedrijf. De lening beslaat bijna een vijfde van de totale schuld van Montenegro, het land dat zo graag lid wil worden van de Europese Unie.

Aflossing had dit jaar moeten beginnen, maar nog voor er één auto over de weg heeft gereden, komt Montenegro al in de problemen. Het geld ontbreekt, mede vanwege corona: de economie kromp afgelopen jaar meer dan 15 procent, vooral doordat toeristen wegbleven. In paniek klopte Podgorica aan bij de EU: wilde Brussel die lening niet overnemen? Een voorspelbare koude douche was het gevolg. De EU neemt geen leningen over, helemaal niet van kandidaat-leden, en zeker niet als een lening in een eerder stadium is afgewezen. Naar verluidt onderhandelt de regering, die geen commentaar wil geven, nog wel met private banken. China wil best wat uitstel geven, maar volgens het contract mag Beijing bij wanbetaling uiteindelijk stukken infrastructuur opeisen. Vooral de haven van Bar aan de Adriatische Zee, die via een spoorlijn verbonden is met de rest van Europa, is niet te versmaden.

‘Er hangt ons permanent een Chinees zwaard boven het hoofd’, zegt onderzoeksdirecteur Dejan Milovac van MANS, een organisatie in Podgorica die de aanleg van de snelweg kritisch volgt. ‘China kan de lening ook besluiten door te verkopen aan een commerciële partij. Dan worden we als land dus afhankelijk van de grillen van een bedrijf.’ Voor de EU is het niet erg aanlokkelijk om Montenegro onder die voorwaarden op termijn op te nemen als lid. Het land maakt sinds 2017 al deel uit van de Navo, waar ze er niet op zitten te wachten dat China straks belangrijke infrastructuur beheert.

Het werk aan de tunnelbuizen erachter, waarin de snelweg verdwijnt, is nog in volle gang. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Het werk aan de tunnelbuizen erachter, waarin de snelweg verdwijnt, is nog in volle gang.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Lastig

Intussen is er ook bij de daadwerkelijke aanleg volgens Milovac veel mis. Veel werk wordt gedaan door Chinezen, maar de onderaannemers zouden allemaal vriendjes zijn van president Milo Djukanovic. 400 miljoen euro uit de lening gaat naar hen. ‘Maar bewijzen is lastig, want bijna alle contracten zijn aangemerkt als staatsgeheim’, zegt Milovac. Vorig jaar trad een nieuwe regering aan, van politieke tegenstanders van Djukanovic. Die beloofde de documentatie openbaar te maken, maar dat is nog steeds niet gebeurd.

En dan is er nog het voor buitenstaanders wellicht pijnlijkste punt van de snelweg, omdat die zo zichtbaar is: de milieuschade. Wie de oude weg langs het tracé volgt, ziet hoe indrukwekkend de snelweg boven valleien zweeft en zich door bergen boort. Maar het technische hoogstandje heeft nog een andere dan een financiële prijs, en die is ook voor de leek duidelijk zichtbaar bij het dorp Matesevo. Daar staan de palen van een viaduct in de bedding van de rivier de Tara, die door de grootste en diepste kloof van Europa stroomt en tot het werelderfgoed van Unesco behoort. De Chinezen hebben inmiddels toegegeven dat ze te rigoureus te werk zijn gegaan en de schade zullen herstellen, maar volgens deskundigen is dat onmogelijk. Zij noemen het toezicht volstrekt ontoereikend. Voorgestelde alternatieve routes die de Tara ontzagen, werden verworpen.

Compleet verwoest

‘Voor mij was dit het mooiste deel van de Tara. Ze hebben het compleet verwoest’, zegt Natalija Rakocevic (75) in de tuin voor haar huis in een gehucht even buiten Matesevo. Op enkele tientallen meters van haar huis vandaan zijn werklui bezig met het wegdek; het verkeer raast straks bijna door haar voortuin. Ze krijgt een brok in haar keel als ze erover praat. Wijzend op water dat onder de weg uit een buis klatert: ‘Ze hebben dat riviertje al drie keer verlegd, en nog is het niet goed. Bij hevige regenval komen er straks overstromingen. Dat krijg je, die mensen hebben er geen verstand van, en hebben niets gevraagd aan degenen die hier al generaties wonen en het gebied kennen.’

Veel huizen in het gehucht staan inmiddels leeg. Lang niet iedereen hier is tegen de weg: sommigen verdienen eraan door materieel uit te lenen of zich uit te laten kopen. ‘Voor jongeren is het misschien goed, zo’n snelweg. Naar Podgorica in een halfuur in plaats van anderhalf uur. Maar de meeste mensen in Montenegro hebben niet veel geld, dus ik vraag me af wie de tol er straks voor overheeft. Mijn dorp ben ik hoe dan ook kwijt.’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234