Eeuwig gezond: 'Wij zoeken medicijnen die verouderingsziekten met twintig jaar uitstellen'

Een elixir dat ons het eeuwige leven schenkt, bestaat nog niet, maar in laboratoria wordt wel naarstig gesleuteld aan medicijnen die het leven aanzienlijk kunnen verlengen. Ann Beliën, doctor in de biomedische wetenschappen, heeft bijna twintig jaar als onderzoekster bij Janssen Pharmaceutica gewerkt.

Ann Beliën «We leven nu ongeveer dubbel zo lang als een eeuw geleden. Voor kinderen die vandaag in België worden geboren, is de levensverwachting 80 jaar voor jongens en 83 jaar voor meisjes. Dat is natuurlijk geweldig, maar we willen die extra jaren ook graag zo gezond mogelijk doorbrengen. Alleen: vanaf ongeveer 65 jaar steken ouderdomsziekten als diabetes, hart- en vaataandoeningen en alzheimer de kop op.

»Die verouderingsziekten komen bij de ene vroeger en bij de andere wat later. Er zijn mensen van 75 jaar die 65 lijken, en 65-jarigen van wie je denkt dat ze 85 zijn. Dat betekent dat zich in het lichaam allerlei processen afspelen die we kunnen beïnvloeden, maar dan moeten we eerst begrijpen hoe het verouderingsproces werkt.»

HUMO Hebben we daar al zicht op?

Beliën «Steeds meer. Een belangrijk element is de aanmaak van eiwitten, moleculen die bij alle processen in ons lichaam betrokken zijn. Die eiwitten worden niet altijd 100 procent correct aangemaakt. Er is wel een controleorgaan dat toekijkt op de productie ervan en dat slecht gemaakte eiwitten in stukjes hakt en gebruikt om nieuwe te maken. In de loop der jaren functioneert dat systeem echter steeds minder goed. Daardoor beginnen zich steeds meer slechte eiwitten in onze cellen op te stapelen, waardoor die cellen slecht gaan werken, met gezondheidsproblemen als gevolg.

»Maar cellen kunnen veel schade zelf herstellen. Om te begrijpen hoe ze dat doen, moet je in de celstructuur duiken.»

HUMO Waar is jullie onderzoek precies op gericht?

Beliën «Wij zoeken naar middelen die ervoor zorgen dat het herstelvermogen van de cellen zo lang mogelijk kan functioneren. Zo kun je verouderingsziekten met twintig jaar uitstellen, zodat ze niet op je 65ste, maar pas op je 85ste opduiken. Het is niet onze bedoeling om mensen te verjongen, maar om hen langer gezond te houden.

»We ontwikkelen daarvoor geen nieuwe geneesmiddelen, maar we gaan na of bestaande medicijnen een invloed hebben op het verouderingsproces.»

HUMO Jullie werkwijze doet denken aan het onderzoek naar metformine, een veelgebruikt middel tegen diabetes type 2. Rondwormpjes die het kregen toegediend, bleken twee tot drie keer langer te leven.

Beliën «We weten nog niet hoe metformine werkt, maar wel dat het íéts doet. Wij werken ook met die rondwormpjes; wormen zijn uiteraard geen mensen, maar je kunt er wel veel van leren.

'Wij zoeken medicijnen die verouderingsziekten met twintig jaar uitstellen, zodat ze pas op je 85ste opduiken'

»In de VS loopt nu een klinische studie bij 70-plussers die al een verouderingsziekte hebben: wetenschappers kijken of ze met metformine een volgende ouderdomsziekte kunnen uitstellen. Maar wij willen ingrijpen nog vóór de eerste ziekte zich manifesteert.»

HUMO In Silicon Valley gebruiken enkele miljardairs van tech- en biotechbedrijven nu al metformine om zo lang mogelijk te leven.

Beliën «Ik denk niet dat dat zo verstandig is. Metformine heeft op dit moment nog veel bijwerkingen.»

HUMO Ook veelbelovend is rapamycine, een geneesmiddel dat na een niertransplantatie aan patiënten wordt gegeven om afstoting te voorkomen. Bij muizen verlengt het de levensduur met 38 procent.

Beliën «Rapamycine werkt in op het mechanisme in de lichaamscellen. Omdat het veel bijwerkingen heeft, kun je het niet aan mensen toedienen in de concentraties die bij dieren worden gebruikt. Enkele bedrijven werken wel aan varianten van het middel met minder bijwerkingen, maar het zal een tijdje duren voor die beschikbaar zijn, omdat ze nog een hele reeks veiligheidsprocedures moeten doorlopen.»

HUMO Volgens een studie van Stanford University kunnen ouderdomsverschijnselen worden teruggedraaid bij oude muizen die bloed krijgen van jonge muizen.

Beliën «Die studie ken ik heel goed. Het is wel een wreed experiment: die muizen worden via de bloedvaten met elkaar verbonden, zodat er een constante toevoer van bloed is. Dat experiment op mensen toepassen is niet zo simpel. Je zou dan een tiener via een infuus aan een oudere persoon moeten koppelen. Dat lijkt me geen optie. De resultaten van de studie waren wel opmerkelijk: de oude muizen werden jonger, maar de jonge dieren verouderden sneller. En bij de oudere muizen was het verjongingseffect maar tijdelijk.

»Ook hier kunnen we iets uit leren. Omdat er in het bloed iets zit dat met veroudering samenhangt, wordt er in menselijk bloedplasma naar zulke stoffen gezocht. Maar die stoffen uit het bloed halen zal heel duur zijn: het dreigt een medicijn voor de happy few te worden, en dat mag niet de bedoeling zijn.»

HUMO Volgens sommige wetenschappers ligt de sleutel voor een langer en gezond leven bij de uitgebreide kolonie bacteriën in onze darmen.

Beliën «In en op ons lichaam zitten tien keer meer bacteriën dan wij cellen hebben. Uiteraard heeft die massa bacteriën een grote impact. Zeker in onze darmen, omdat daar veel voedselresten passeren. De bacteriën zetten ook medicatie om in stoffen die door de darmcellen worden opgenomen. Op die manier kun je het hele systeem beïnvloeden.

»We willen met Rejuvenate Biomed onderzoeken hoe de wisselwerking tussen de darmbacteriën en de darmcellen precies functioneert, en hoe we ze kunnen beïnvloeden. We weten intussen dat sommige aandoeningen verholpen kunnen worden met een stoelgangtransplantatie.»

HUMO Veroudering is complex en werkt bij iedereen anders. Het lijkt onmogelijk om dat met één pilletje te verhelpen.

Beliën «Het is ook niet onze bedoeling om één pilletje te maken. We willen verschillende middelen ontwikkelen die op diverse verouderingsprocessen inwerken. Bij de ene mens zullen hart- en bloedvaten sneller verslijten, bij iemand anders kan diabetes of alzheimer vrij vroeg opduiken. Dan heb je andere medicatie nodig.

»Het zal ook niet volstaan om een pilletje te slikken. Gezond eten en regelmatig bewegen blijft belangrijk. Als je de hele dag in je luie zetel blijft liggen en alleen fastfood eet, zal een pilletje niet volstaan om je langer gezond te houden. Het zal zeker geen wondermiddel zijn.»

HUMO Wanneer mogen we de eerste medicijnen op de markt verwachten?

Beliën «Dat zal zeker nog vijf tot tien jaar duren. Dat heeft niet alleen met het onderzoek te maken. Nieuwe geneesmiddelen moeten door allerlei instanties worden goedgekeurd, en dat kost zeer veel tijd. Ondanks alles ben ik wel optimistisch. Met onze producten kan het vrij snel gaan, omdat die al uitgebreid getest zijn en we weten dat ze 100 procent veilig zijn.»

HUMO Op welke leeftijd zouden we die pilletjes moeten beginnen te nemen? Op ons 60ste, of al op ons 40ste?

Beliën «Je moet vrij vroeg beginnen. Als student kon ik donderdag tot ’s ochtends uitgaan, een douche nemen, naar de les gaan en er toch nog iets opsteken. Dat zullen veel studenten wel herkennen (lacht). Als ik nu, op mijn 50ste, tot het ochtendgloren op stap ga, moet ik een week recupereren. Maar op je 30ste voel je óók al het verschil. Dat is verouderen. Hoe ouder we worden, hoe minder goed onze cellen recupereren van de schade die we ze berokkenen. Biologisch gezien zou je dus op je 25ste à 30ste al kunnen ingrijpen. Maar later starten heeft zeker nog voordelen.»

HUMO Hoe groot is de kans dat we over enkele jaren allemaal twee decennia langer gezond zullen blijven?

Beliën «We staan nog maar aan het begin van de verouderingswetenschap. Ik doe niet graag grote uitspraken of voorspellingen, maar als je ziet hoeveel onderzoek er wordt gedaan in de VS en bij ons, denk ik dat dat een zeer grote impact zal hebben in de nabije toekomst.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234