Doordat het afgelopen weken veel meer is gaan regenen, is naast de vroege herfst nog een ander effect ontstaan: nabloei.Beeld Natuur

klimaatopwarming

Eikels vallen uitzonderlijk vroeg van de bomen: is de herfst écht al begonnen?

Verkleurende blaadjes, vallende eikels en appels die nu al rijp zijn voor de oogst. De herfst begint vroeger dan normaal. Drie weken eerder dan 50 jaar geleden, zo blijkt uit vergelijkend onderzoek sinds 1902.

De warmte en droogte tijdens het voorjaar en de zomer hebben er niet alleen toe geleid dat bladeren eerder hun herfstkleuren krijgen en van de boom vallen, maar ook dat de vruchten van sommige bomen en planten eerder rijp zijn. Ruim een week geleden signaleerde Arnold van Vliet, bioloog aan de Universiteit van Wageningen en beheerder van het fenologische netwerk De Natuurkalender, dat eikels van de zomereik dit jaar uitzonderlijk vroeg van de boom vallen. Eenzelfde effect valt ook te zien bij onder meer de wilde lijsterbes, de gewone vlier en de witte paardenkastanje.

Door de stijgende temperaturen bloeien bomen en planten eerder, waardoor ook de vruchtvorming vroeger start. En wanneer bomen door warmte meer vocht verdampen dan ze kunnen opnemen, laten ze hun bladeren eerder vallen.

Opmerkelijk vroeg

Volgens Van Vliet is ook de vervroegde vruchtrijping het gevolg van de hogere temperaturen. ‘Vijftig jaar geleden vielen de eikels pas in de tweede helft van september. Ook hoor ik van fruittelers dat hun appels al rijp zijn. Dat is echt opmerkelijk vroeg.’ 

Het verschijnsel is volgens hem niet incidenteel, maar een geleidelijke ontwikkeling van de afgelopen decennia. De gemiddelde temperatuur van 1 januari tot en met 20 augustus staat op de derde plaats van warmste jaren sinds 1901. Volgens het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut KNMI was het afgelopen augustus gemiddeld 20,4 graden, waar een temperatuur van 17,5 graden als ‘normaal’ geldt. Daarmee was het de op één na warmste augustus sinds het begin van de metingen in 1901. Alleen de augustusmaand van 1997 was warmer.

Nabloei

Dat bladeren eerder hun herfstkleuren krijgen, heeft volgens Van Vliet óók te maken met de droogte en hitte. Tot nu toe hoort 2020 tot de 5 procent droogste jaren sinds 1906. De reguliere verkleuring is het gevolg van kortere dagen en minder zonlicht, maar dat proces moet eigenlijk nog goed op gang komen.

Doordat het afgelopen weken veel meer is gaan regenen, is naast de vroege herfst nog een ander effect ontstaan: nabloei. Van Vliet: ‘Berken lopen deze weken ineens weer uit, de haagbeuk ook. Ze krijgen weer nieuw, fris groen lenteblad. Terwijl de herfst net gaat beginnen.’

Klap na klap

Op de website van De Natuurkalender publiceert Van Vliet al enkele jaren de ontwikkelingen van een paardenkastanje op een rotonde in Ede. Het verloop is steeds hetzelfde: na een succesvolle start in het voorjaar verliest de boom midden in de zomer al z’n blad, om in september weer fris in het groen te staan. Volgens Van Vliet toont het aan dat sommige boomsoorten tegen een stootje kunnen. Andere minder: veel beuken blijken slecht bestand tegen de droogte. ‘Ze kregen afgelopen jaren klap na klap te verduren.’

Wat de effecten van de vroegere herfst zullen zijn op zoogdieren en vogels die leven van de vruchten, is nog onbekend. Enerzijds bestaat het risico dat de vruchtvoorraden eerder op zijn dan nodig is om vetreserves op te bouwen voor de winter. Tegelijkertijd zijn bij zachtere winters minder vetreserves nodig.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234