null Beeld

Elena Ferrante - Het verhaal van het verloren kind

Koel de prosecco, verhit de gemoederen, en plan ijlings een leesvakantie: het slotdeel van het Napolitaanse vierluik van Elena Ferrante is eindelijk in het Nederlands vertaald.

Die leesvakantie boekt u beter niet krenterig: meer dan 1.700 bladzijden heeft Elena Greco uiteindelijk nodig voor het zes decennia omspannende relaas van haar veelkantige vriendschap met Lila Cerullo, net als zij in 1944 in een Napolitaanse volkswijk geboren. Bij het begin van het slotdeel, ‘Het verhaal van het verloren kind’ (Wereldbibliotheek), zijn beide hartsvriendinnen gescheiden moeders van vooraan de 30. De grillen van het leven herenigen de twee-eenheid: Elena keert terug naar Napels, een jeugdliefde achterna. Na een succesvolle debuutroman heeft ze de wereld verkend en zich in de klassenstrijd en het feminisme verdiept, terwijl Lila meer dan ooit op de wijk en zichzelf teruggeplooid is. De raakpunten tussen de steeds groter wordende wereld van de één en de steeds kleiner wordende wereld van de ander zijn schaars, maar hun gezamenlijke zwangerschap hernieuwt hun oude band – ‘elkaars tegenpolen en toch eensgezind’.

Het hoogzwangere tweetal geniet van een zondagse kop koffie als iets ‘alles vernielend door hun fundamenten davert’. De aardbeving die op 23 november 1980 de omgeving van Napels trof, zorgt voor een sleutelscène in ‘Het verhaal van het verloren kind’ en de hele romancyclus: ‘Ze verdreef het gevoel van stabiliteit en zekerheid waaraan we zo gewend waren. Daarvoor in de plaats kwam bange aandacht voor tekenen van de broosheid van de wereld.’ De trillende aarde verandert alles – of juister: legt bloot hoe anders alles is dan het lijkt. Zo kantelt de verhouding tussen de twee vrouwen: Elena herkent in Lila ‘niets meer van de vriendin die ik enkele minuten eerder had benijd’. De schijnbaar onaantastbare Lila blijkt gebukt te gaan onder een loodzware angst: ‘Niets houdt stand. Er is altijd een oplosmiddel dat langzaam werkt, met zachte warmte, waardoor alles uiteenvalt, ook als er geen aardbeving is.’

Die destructieve kracht tekent ook Napels, dat in de wurggreep van corruptie en geweld nooit komaf weet te maken met de verloedering na de aardbeving. Volgens Elena typeert die verdorvenheid ook de rest van Italië (‘een beerput’) en zelfs het hele Westen: ‘De moedeloosheid waarin de liefde voor mijn stad eindigde, was een lens om het hele Westen door te bekijken. De droom van de grenzeloze vooruitgang is in werkelijkheid een nachtmerrie vol wreedheid en dood.’ De hoofdstukken over de aardbeving illustreren de indrukwekkende envergure van dit vierluik: Ferrante evoceert in haar Napolitaanse romans tegelijk een vriendschap, de geschiedenis van Napels én een tijdsgewricht in evolutie. Zo groeit, in een verrassend directe taal, een literaire kroniek van een Italië en een wereld in verandering: ‘De wereldorde waarin wij waren opgegroeid was aan het verdwijnen. De uitbuiting van mensen door mensen en de logica van het maximale profijt, die eerst als een gruwel werden gezien, waren inmiddels overal weer de grondslag voor vrijheid en democratie.’

null Beeld

De verschillende dimensies van haar verhaal verknoopt Ferrante vernuftig, met een verslavend stuwende vertelkracht. En onderhuids broeit op alle vertelniveaus dezelfde duistere onrust, ‘alsof leven een uiteenspatten in scherven was’. Elena mag dan al aan haar onderneming van 1.700 bladzijden begonnen zijn op zoek naar ‘het evenwicht tussen Lila en mij dat ik in het echte leven niet eens tussen mij en mezelf heb weten te vinden’, nooit kan de lezer definitief de vinger leggen op de verhouding tussen de twee vriendinnen. Hooguit kan hij zich aansluiten bij Elena’s tweeslachtige verzuchting ‘hoe prachtig en hoe ondoorgrondelijk onze vriendschap was’.

Lila bestrijdt de onrust met ‘vermommingen om verborgen te blijven’: ‘Als ik mezelf kon uitwissen, dan zou ik meer dan tevreden zijn.’ Elena wendt het schrijven aan: ‘Alle angst zette zich in mijn geest vast in ordelijke zinnen, in harmonieuze beelden.’ Het is de inzet van de finale strijd tussen een verdwijningskunstenaar en een verschijningskunstenaar: Elena besliste hun geschiedenis te boekstaven na een telefoontje van de zoon van Lila met de melding dat zijn moeder zoek is. Zelf combineert Elena Ferrante de tactiek van haar beide heldinnen: zoals Elena schrijft ze, zoals Lila verdwijnt ze (achter een pseudoniem). Vorige maand vlooide een Italiaanse zakenkrant uit dat Elena Ferrante een vertaalster uit Rome zou zijn. Een beetje journalist mag dan al in elk raadsel de uitnodiging zien om het te ontsluieren, een beetje lezer maakt het volstrekt niks uit wie zich van een succesvol pseudoniem bedient. Uiteindelijk wint de literatuur immers toch: indien niet het sluierspel van Elena Ferrante zelf, dan wel dat van haar briljante Napolitaanse romancyclus.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234