'Er is 49 procent kans dat de wereld vergaat tegen 2050'

In zijn nieuwste boek ‘Omwenteling’ geeft de Amerikaanse professor Jared Diamond (81) landen in crisis een sprankeltje hoop: ze kunnen uit het dal kruipen, als ze zich tijdig aanpassen. Maar voor de wereldwijde klimaatcrisis ziet hij het somber in: ‘De manier waarop we onze planeet uitputten, is onhoudbaar. We trekken het nog wel een paar decennia, maar we moeten dringend duurzamer gaan leven.’

In die zin is ‘Omwenteling’ niet zo heel anders van insteek als de andere boeken van Jared Diamond, de wereldvermaarde geograaf van de universiteit van Los Angeles, die psycholoog Steven Pinker en Microsoft-topman Bill Gates tot zijn fans mag rekenen. Diamond werd in 1991 beroemd met zijn boek ‘De derde chimpansee’, een sterk staaltje evolutionaire psychologie, en met ‘Zwaarden, paarden en ziektekiemen’ (1997) vestigde hij definitief zijn reputatie. Daarin verklaarde hij aan de hand van drie woorden waarom het Westen de voorbije eeuwen de wereld heeft gedomineerd. In 2005 publiceerde hij ‘Ondergang’, waarin hij uitlegt hoe beschavingen kunnen verdwijnen omdat ze nieuwe uitdagingen in de natuur niet het hoofd kunnen bieden. In ‘De wereld tot gisteren’ (2012) gaat hij na wat we kunnen leren van traditionele samenlevingen, en in ‘Omwenteling’ onderzoekt hij hoe de mensheid op andere momenten in de geschiedenis uitdagingen zoals klimaatveranderingen heeft doorstaan.

– In ‘Ondergang’ beschreef u hoe beschavingen verdwenen door klimatologische omstandigheden. Hoe kijkt u op dat boek terug in het licht van de klimaatverandering?

Jared Diamond «Wat ik daarin heb beschreven, blijft overeind: vroegere beschavingen hebben zichzelf vernietigd. Er is sinds de publicatie zelfs meer bekend geraakt over hoe ze ten onder zijn gegaan. De Cahokia-indianen, bijvoorbeeld, vormden destijds de grootste samenleving in Noord-Amerika, en nu weten we dat ze zijn verdwenen door overstromingen van de Mississippi. En die werden veroorzaakt door wijzigingen in het klimaat. Door de globalisering staat nu niet het voortbestaan van deze of gene beschaving op het spel, maar dat van de hele wereld.»

– Hoe waarschijnlijk acht u het dat de complete menselijke beschaving verdwijnt?

Diamond «Ik schat de kans op 49 procent dat de wereld zoals wij die kennen, omstreeks 2050 zal verdwijnen. Ik zal tegen dan wel dood zijn, maar mijn kinderen zullen zestigers zijn, dus het gaat ook mij aan. De manier waarop onze complexe samenleving de natuurlijke hulpbronnen uitput, is onhoudbaar. De landbouwgronden, de watervoorraden, de vis in de zee: we gaan er onverantwoord mee om. We trekken het nog wel een paar decennia, maar als we tegen 2050 niet duurzamer omspringen met wat de aarde ons te bieden heeft, zal het te laat zijn.»

– Laten we het over duurzaamheid hebben. Welke lessen kunnen we daarover uit ‘Omwenteling’ trekken?

Diamond «Als het over een nationale crisis gaat, moet dat land eerst beseffen dat het in een crisis verkeert. Als je het negeert, raak je nergens. Ten tweede moet je, als je erkent dat je in een crisis zit, weten dat je er iets aan kunt doen. Je moet je verantwoordelijkheid opnemen. Als je vindt dat iemand anders er schuld aan heeft, dan zul je niet snel een oplossing vinden. De Amerikaanse politieke leiders vinden bijvoorbeeld dat de problemen van de VS worden veroorzaakt door China, Canada en Mexico, dus zijn ze niet geneigd om er zelf iets aan te doen.»

– Wat het klimaat betreft, wijzen we ook naar elkaar: de ene vindt dat de industrie inspanningen moet leveren, de andere vindt dat de politiek kordater moet optreden, of dat ieder voor zich milieubewuster moet gaan leven. Maakt dat u pessimistisch?

Diamond «Ik heb het gevoel dat, anders dan vijf jaar geleden, de meerderheid van de bevolking zich er erg bewust van is dat het klimaat verandert en dat wij daar allemaal verantwoordelijk voor zijn.

»De discussie wie wat moet doen, is tijdverlies. We moeten allemaal in actie schieten. Particulieren kunnen dat doen door milieuvriendelijker auto’s te kopen, of zelfs al door minder te rijden en meer het openbaar vervoer te nemen. De industrie wordt graag met de vinger gewezen, maar ik heb in het bestuur van het World Wildlife Fund en van de ngo Conservation International gezeten, waarin ook bedrijfsleiders van multinationals als Walmart en Coca-Cola zetelen, en ik kan je verzekeren dat ook zij zich bewust zijn van de opwarming van de aarde. Er zijn natuurlijk hardleerse bedrijven, maar de andere halen zelden het nieuws. De milieuramp van de olietanker Exxon Valdez in Alaska in 1989 was wereldnieuws, maar dat Chevron zijn olievelden in Papoea-Nieuw-Guinea beter beheert dan om het even welk natuurpark dat zou kunnen, lees je nergens.»

– U schrijft in uw boek over het klimaat en de ontginning van grondstoffen, maar ook over de dreiging van een nucleaire oorlog. Welke bedreiging vindt u het ernstigst?

Diamond «Dat is alsof iemand me zou vragen: ‘Jared, ik ga trouwen. Wat is het belangrijkste voor een gelukkig huwelijk?’ Dan antwoord ik: ‘Als je je dat afvraagt, ben je over een paar jaar gescheiden.’ (lacht) Voor een gelukkig huwelijk moet je op álles letten. Als je 36 van de 37 zaken onder controle hebt, maar de seks is niet goed, of er is een geldkwestie, of je hebt problemen met je schoonouders, dan zul je scheiden.

»Met onze wereld is het net zo: hoe zou je prioriteiten kunnen stellen? We moeten absoluut een nucleaire holocaust zien te vermijden, want dan is het gedaan, zelfs als je de klimaatverandering hebt kunnen stoppen. En als je de nucleaire dreiging kunt afweren maar geen antwoord hebt op de opwarming van de aarde, is het óók afgelopen. Los je die twee problemen op, maar doe je niets aan de groeiende ongelijkheid of aan onze weinig duurzame groei van de economie, dan denderen we evengoed de afgrond in. Je kúnt eenvoudigweg geen rangorde van dringende en minder dringende problemen opstellen. Net zoals een echtpaar moet zien overeen te komen als het over seks, kinderen, schoonouders, geld, religie en politiek gaat, moet de mensheid alle vier die problemen aanpakken en oplossen.»

– Kunnen we daarvoor lessen trekken uit de geschiedenis?

Diamond «Ik denk dat we vooral naar elkaar moeten kijken. De Verenigde Staten worstelen met problemen zoals de gezondheidszorg, het onderwijs, het gevangeniswezen en het evenwicht tussen algemeen en privébelang, net zoals veel West-Europese landen, Canada, Australië, Japan en andere democratieën in de wereld. Maar de VS vinden dat ze exceptioneel zijn en niets kunnen leren van anderen, dat is simpelweg nonsens.»

– Er is geen enkel land dat de rol van gidsland vervult. Stemt dat u niet somber in ons streven naar een duurzame en welvarende toekomst? Regeringen overal ter wereld zijn vooral begaan met hun binnenlandse problemen.

Diamond «De voorbije veertig jaar zijn we er toch in geslaagd een antwoord te vinden op complexe problemen, zoals de uitroeiing van de pokken. Daarvoor moesten álle landen samenwerken, ook Ethiopië en Somalië, maar het is gelukt.»

© New York Magazine

Jared Diamond, ‘Omwenteling’, Spectrum

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234