2020 volgensRudi Vranckx & Björn Soenens

'Er is veel ontploffingsgevaar, maar wáár het gaat exploderen, valt niet te voorspellen'

De globetrotters van VRT NWS zijn even thuis. Vanonder de kerstboom overschouwen Björn Soenens en Rudi Vranckx de wereld, en de toestand is niet te best. Maar ze blijven constructief. ‘Ik heb onlangs een badge gekocht met de boodschap: ‘In het tijdperk van de leugen is de waarheid vertellen een revolutionaire daad.’ Dat is mijn lijfspreuk voor 2020.’

'Natuurlijk is terreurgroep IS niet definitief verslagen. Wat is IS? Een idee. En een idee kun je niet verslaan'

Het is lang geleden dat hun paden elkaar nog eens kruisten. Björn Soenens bracht 50 van de afgelopen 52 weken door in de Verenigde Staten. Hij doorkruiste het land van noord naar zuid en van oost naar west, maar zijn bed en zijn bureau staan in Brooklyn, New York. Rudi Vranckx vertoefde bijna de helft van de tijd in idyllische vakantieoorden als Syrië, Jemen, Irak, Afghanistan en Somalië. De andere helft verdeelde hij tussen het kosmopolitische Leuven en het antieke Todi in Umbrië, Italië. Ze hadden het voorbije jaar enkel contact via Whatsapp.

Björn Soenens «We feliciteren elkaar als de ander iets moois heeft gemaakt.»

Rudi Vranckx «Of we sturen een woordje va n steun als we weer eens een hoop shit over ons heen hebben gekregen.»

Vranckx heeft in het nieuwe jaar twee documentairereeksen op stapel staan: ‘Tussen oorlog en leven’ (Eén), waarin hij telkens twee bekende Vlamingen meeneemt naar een conflictgebied, en ‘De eeuwige oorlog’ (Canvas), waarin hij ter plaatse met getuigen en experten praat. Soenens brengt in april het boek ‘De lengte van een oceaan’ uit, over ‘stemmen en stemmingen in Amerika’. Hij vliegt kort na de kerstvakantie terug naar New York als correspondent. Hij zit er al zo lang als Donald Trump president is, en hij heeft net te horen gekregen dat hij zeker tot de inauguratie van de volgende president, in januari 2021, kan blijven. Hij kan niet ophouden de lof te zingen van de buurt waar hij woont, tussen Fort Greene en Prospect Park, al ziet hij ook kwalijke evoluties.

Soenens «Er zijn steeds meer daklozen en het drugsgebruik neemt weer toe. Er staat weleens een verslaafde te kakken tegen mijn gevel: die heeft dan de methadonkliniek om de hoek net niet gehaald. En de huurprijzen blijven maar stijgen. Desondanks: heerlijke, inspirerende plek om te wonen en te werken.»

HUMO Rudi, heb jij je verzoend met een bestaan als nomade?

Vranckx «Er zijn in het Midden-Oosten twee steden waar ik voor langere tijd zou kunnen wonen: Beiroet, omwille van de bruisende mix van culturen en religies, en Tel Aviv, omwille van de creativiteit die daar woekert. Twee steden die nooit slapen, gelegen aan de Middellandse Zee, met de blik naar buiten gericht – terwijl de rest van het Midden-Oosten veeleer naar binnen gekeerd is. Maar het is praktisch veel te moeilijk. Alle landen in die regio leven in vijandschap met elkaar, wat het schier onmogelijk maakt je er vlot te verplaatsen: er zijn nauwelijks rechtstreekse vluchten en overal visumproblemen. Vanuit Brussel ben je veel sneller waar je moet zijn. Beiroet is vier uur vliegen, Bagdad nog geen vijf uur: dat is niks.»

HUMO Zouden jullie van job kunnen wisselen? Rudi een vaste standplaats in een hippe stad, Björn met een kogelvrij vest de woestijn in?

Vranckx «O, Björn zou dat zeker kunnen. Puur qua journalistieke vaardigheden en qua manier van kijken: perfect.»

Soenens «De vraag is of ik het ook zou willen...»

Vranckx «En ik zou best vanuit een vaste stek in Amerika kunnen werken. Of vanuit Beiroet of Tel Aviv.»

Soenens «Je moet hem nu niet op gedachten brengen, hè.»

Vranckx (lacht) «Je moet niet bang zijn, Björn. Ik ben ondertussen zo vergroeid met het Midden-Oosten: daar kom ik niet meer van los, vrees ik, het is mijn leven.»

Soenens «Ik ben niet bang van een beetje gevaar, maar Rudi heeft ondertussen een uitgebreid netwerk van mensen op wie hij in moeilijke situaties blind kan varen. En hij heeft de zeer specifieke reflexen gekweekt die je nodig hebt in oorlogsgebied. Als ik daar nu nog mee moet beginnen...»

Vranckx «In het vakblad De Journalist las ik onlangs het relaas van de cameraman die bij Danny Huwé was toen die precies dertig jaar geleden werd doodgeschoten in Roemenië. Hij vertelde dat ze zonder enige voorbereiding waren vertrokken, nauwelijks wetend waar ze terecht zouden komen. De Roemeense revolutie in 1989 was ook mijn eerste conflict, en voor mij gold precies hetzelfde. Wat Björn zegt is waar: in oorlogsgebied bouw je jaarringen op, net als een boom. Ik ben ondertussen een oude boom (lacht). Mijn mechaniek valt al eens in panne, ik kan bijvoorbeeld niet meer zo rap lopen als vroeger, maar dat compenseer ik met mijn netwerk en met de intuïtie die ik heb ontwikkeld.»

'Dé vraag van 2020 is: moeten journalisten an inconvenient truth brengen, of alleen nog de waarheid die we willen horen?'

HUMO Rudi, jij bent net 60 geworden. Björn, jij bent ook de 50 gepasseerd. Doen jullie over vijf jaar nog precies hetzelfde werk?

Vranckx «Alvast bedankt dat je me aan mijn gevorderde leeftijd herinnert.»

Soenens «Innige deelneming, Rudi. Is het een bijzondere gewaarwording, die 6 ervoor?»

Vranckx «De reacties maken het raar. En je krijgt ineens ook allerlei vreemde aanbiedingen: seniorenkortingen, brillen die ik niet nodig heb, om nog te zwijgen van de middeltjes om mijn seksuele prestaties te verbeteren. ‘Ho mannen,’ denk ik dan, ‘ik moet nog minimaal vijf jaar, en hopelijk zeven, naar den oorlog!»

Soenens «Ik plan niet te ver vooruit. Ik heb nooit aan carrièreplanning gedaan. Ik probeer de kansen die ik krijg te grijpen. Maar ik heb wel het gevoel dat ik het best gedij in wat ik nu doe.»

Vranckx «Dat correspondentschap in Amerika is Björn op het lijf geschreven, dat merk je aan alles.»

Soenens «Na die periode als hoofdredacteur (tussen 2013 en 2016, red.) is het goed om even weg te zijn van de redactievloer. En alle omstandigheden zitten goed. Mijn kinderen zijn bijna 23 en bijna 25, die trekken hun plan. Mijn vrouw heeft vrede met wat ik doe. Ik hoef me niet schuldig te voelen wanneer ik te hard werk, er is geen Vlaams wroegingske dat aan mij trekt (lacht). Dus ja, ik sta dag en nacht paraat.»

HUMO ‘Vranckx’, het reportageprogramma, bestaat al meer dan tien jaar.

Soenens (wijst naar Vranckx) «Ja, en iedereen denkt dat hij dat helemaal in z’n eentje maakt! (lacht) Tegen de mensen die mij erover aanspreken, zeg ik altijd: ‘Jaja, die mens werkt echt hard, hoor.’»

Vranckx «Er hebben ondertussen al zo’n vijftig jonge mensen reportages kunnen maken voor ‘Vranckx’. Daar ben ik nog het meest trots op.»

Soenens «Rudi is het enige echte merk op de VRT-nieuwsredactie. Toen ik hoofdredacteur was, kreeg ik veel sollicitanten over de vloer. Wanneer ik hun vroeg wat ze wilden bereiken in de journalistiek, waren er altijd een hoop die antwoordden: ‘Ik wil worden zoals Rudi Vranckx.’ Ze droomden van de heroïek van de oorlog. Ik sloeg die dromen weleens aan diggelen door te zeggen: ‘Dat is in de eerste plaats keihard werken, je zult nog veel boterhammen moeten eten en veel kennis moeten vergaren.’ Maar het is duidelijk dat Rudi een grote inspiratiebron is voor jongeren (lacht). Als je dat hebt bereikt, kun je er eigenlijk mee stoppen.»

Vranckx «En Björn is onze grote verhalenverteller. Met zijn meeslepende stem, maar ook met zijn oog voor detail. Hij kan vanuit een ogenschijnlijk fait divers een hele wereld opbouwen. Met die kwaliteiten kun je hem om het even waar droppen, hij zal altijd zijn persoonlijke stempel drukken door op een heel menselijke manier, en met veel verwondering, naar de dingen te kijken.»

HUMO Dat kan volstaan qua vleierij. Hebben jullie ooit ruzie gemaakt toen Björn hoofdredacteur was?

Soenens «Er waren een paar kleine meningsverschillen, maar niks dat is blijven hangen. Hij weet het misschien nog niet, maar Rudi heeft eigenlijk dezelfde visie als ik.»

Vranckx «Gaan we het nu over die constructieve dinges, euh, journalistiek hebben? In wezen was ik het daarmee eens, ja, en nog steeds. Daar is een hoop flauwekul over verkocht en een karikatuur van gemaakt. Toegepast op Irak is constructieve journalistiek: naast de hardcore oorlogsverslaggeving ook de muzikanten van Mosul belichten, zodat je opgeteld een vollediger beeld krijgt van de situatie op die bepaalde plek.»

Soenens «Dat is het. Verhalen vertellen, grote en kleine, die duidelijk maken wat er gebeurt, waarom het gebeurt, en hoe mensen erop reageren. Ik heb net een zeer kritische podcast gemaakt over de Democraten in de VS. Dan móét ik vertellen dat Bill Clinton, die nog altijd een held is bij velen, eigenlijk een heel rechtse president was die een hoop slechte maatregelen heeft genomen. Dat is constructief. Zeggen tegen de mensen: ‘Dat wist je nog niet, hè?’»

Vranckx «Er zijn nu wel mensen die me vragen waarom je de laatste maanden zo tekeergaat tegen de Democraten, Björn (lacht).»

Soenens «Heel interessant! In de Amerikaanse journalistiek zijn er nog maar twee kampen: het Republikeinse pro-Trump-kamp, dat alleen maar smurrie uitstort over de Democraten, en het Democratische anti-Trump-kamp, dat het omgekeerde doet. Ze staren zich alle twee blind op het andere kamp en kijken niet meer kritisch naar zichzelf. Ik probeer het van de twee kanten te bekijken. En daar krijg je dan ook weer kritiek op. Soms lijkt het alsof iedereen mentaal gepolariseerd is en gewoon niet meer ontvankelijk is voor onverwachte, contra-intuïtieve informatie. Die wordt als storend ervaren.»

Vranckx «Dat is nu de grote vraag: moeten wij an inconvenient truth brengen, of alleen nog de waarheid die we willen horen?»

Soenens (vinger in de lucht) «Wherever the facts lead us, Rudi! De waarheid ligt daar waarheen de feiten ons leiden. Soms is dat links, soms rechts, en soms ergens waar we haar totaal niet verwachten. Maar zelden in het midden.»

Vranckx «Voilà. Of de waarheid nu aangenaam of onaangenaam is, als journalist moet je proberen ze te achterhalen.»


Alle klokken luiden

HUMO Heeft Björns idee van constructieve journalistiek er ooit toe geleid dat al te schokkende oorlogsbeelden van jou, Rudi, níét op de kijkers werden losgelaten?

Vranckx «We hebben daarover een discussie gehad, herinner ik mij nu. Hoe ver ga je in het tonen van de rauwheid van de oorlog? Doordat ik er vrijwel dagelijks mee werd geconfronteerd, lag mijn tolerantiedrempel natuurlijk veel hoger. Ik kon iets hebben. En ik had niet de verantwoordelijkheid van een hoofdredacteur. Maar ik was het er volkomen mee eens dat we geen filmpjes van de onthoofdingen uitzonden. Anderzijds vond ik dan weer wél dat we de jonge kinderen in de opleidingskampen van IS moesten tonen. Normaal brengen we geen kinderen in beeld, maar dat probleem moest aangekaart worden.»

Soenens «Eén criterium is voor mij zeer belangrijk: wat willen de machthebbers met die beelden? Wíllen ze dat die de wereld rondgaan, of willen ze dat net verhinderen? Wat zij niet willen laten zien, dat moeten wij tonen. Daarom was ik tegen die IS-filmpjes van onthoofdingen, nog los van de horror ervan. Omdat ik wist: dan zenden wij gratis reclamespots uit voor die terroristen, dan worden wij een recruteringsplatform. Want marketingstrategen van IS wilden met die filmpjes tonen hoe genadeloos en succesvol de organisatie wel was, hoe zij wikte en beschikte.

»(Denkt na) Het is niet gemakkelijk, hè. Er waren mensen die vroegen: ‘Jamaar, zou je de concentratiekampen van de nazi’s dan ook niet getoond hebben?’ Tuurlijk wel, want de nazi’s liepen niet te koop met hun vernietigingskampen. Integendeel, ze ontkenden hun bestaan in alle toonaarden.»

Vranckx «Ik was er voorstander van om die opleidingskampen voor kinderen wél te tonen omdat ik wilde laten zien hoe ver het ging. Piepjonge kinderen werden klaargestoomd tot strijders en werden verplicht om aanwezig te zijn bij gruweldaden, of er zelfs aan deel te nemen. Uiteraard moesten die beelden gecombineerd worden met getuigenissen van mensen die in de kampen waren geweest, en die vertelden wat er precies gebeurde. Zonder kader en context mag je zoiets nooit brengen.»

Soenens «Kader en context, dat is het. Contextjournalistiek zou een veel betere term geweest zijn dan constructieve journalistiek.»

HUMO Te laat.

Soenens «Ik heb dat begrip niet uitgevonden, hè. Het komt van Ulrik Haagerup, de voormalige hoofdredacteur van de Deense openbare omroep, die het lanceerde binnen de EBU (European Broadcasting Union, de vereniging van publieke omroepen, red.).»

'Rudi Vranckx (links): 'We hebben weleens gediscussieerd over het uitzenden van gruwelijke beelden, ja. Ik zie de rauwheid van oorlog elke dag van nabij, mijn tolerantiedrempel ligt veel hoger.''

HUMO Moet de journalistiek in het tijdperk van de leugen, fake news en ‘alternatieve’ waarheden niet meer dan ooit hard en onomstotelijk zijn?

Vranckx «In New York heb ik onlangs deze badge gekocht (legt ze op tafel). Er staat een citaat van George Orwell op: ‘In a time of deceit, telling the truth is a revolutionary act’. In het tijdperk van de leugen is de waarheid spreken een revolutionaire daad: dat is mijn slogan voor komend jaar. Iedereen die bij mij werkt, moet ’m vanbuiten leren. Dat is de wereld waarin wij als journalisten zijn terechtgekomen: wie naar de waarheid zoekt, wordt in opspraak gebracht. Tja, dan stopt het, hè.

»Ik heb daar soms heftige discussies over met collega’s. Wat moeten we nog geloven? De ene zegt dit, de andere zegt dat, en een derde nog iets anders. Moeten we niet gewoon alle klokken laten luiden? Nee! Dat gaat misschien op in de politiek, in de Wetstraat en de Dorpsstraat: elke democratische partij haar waarheid laten vertellen en klaar. Maar wat als ik een massagraf vind? Iemand heeft dat gedaan, hè! Eén partij is daar verantwoordelijk voor. Dat los je niet op door in de omgeving te vragen wat de mensen ervan vinden. Daar bestaat een waarheid over, en als journalist moet je die zoeken.»


Vuile sensatierat

HUMO Zijn er momenten van vertwijfeling over jullie beroep?

Vranckx «Zeer zeker.»

Soenens «Vertwijfeling niet, wel een beetje tristesse. Het vraagt moed en volharding tegenwoordig. Je moet door muren van ongeloof. Je wordt in een kamp gestopt. En als je daar niet in blijkt te passen, raken mensen helemaal in verwarring. Kortom: het is lastig. Vooral als je ook actief bent op sociale media.»

Vranckx «Hier, een reactie op één van onze tweets. (Leest voor op zijn smartphone) ‘Ik hoop dat je ooit payback time krijgt in die gebieden. Vuile sensatierat rot op met je nepreportages en dan zouden we moeten wenen als je ooit dood ligt vuile klootzak.’»

Soenens «Antwoord je dan?»

Vranckx (verbaasd) «Nee, natuurlijk niet.»

Soenens «Ik antwoord vaak. Ik ben nogal ouderwets op dat vlak. Als journalist bij de openbare omroep vind ik het mijn taak om uit te leggen wat ik doe. Maar als het ranzig wordt, reageer ik meestal met één zinnetje, dat ik gevonden heb bij de Franse filosoof Michel de Montaigne: ‘Eén enkel vermanend woord volstaat niet om al deze domheid te bekampen.’»

Vranckx «Ik post nooit iets persoonlijks op sociale media. Met ‘Vranckx’ verspreiden we onze persberichten via Twitter en Facebook. Ik bekijk die accounts zelfs niet, ik zou er alleen maar mottig van worden.»

Soenens «Ik had op een gegeven moment zelfs een alter ego, iemand die zich Sjörn Boenens noemde. Die Sjörn gebruikte foto’s van mij, en hij deed niks anders dan in mijn naam collega’s beledigen. ‘Kathleen Cools, ge zit weer in uw periode zeker?’ Nadat ik het jaren lijdzaam had aangezien, heb ik uiteindelijk klacht ingediend bij Twitter, waarna men het account heeft geschrapt.»

'Björn Soenens (links): 'Kritische verhalen vertellen, de andere kant laten zien: 'Dat wist je nog niet, hè?' Dát is constructieve journalistiek.''

HUMO Wordt het nog steeds erger?

Soenens «Ja. Maar ik zie ondertussen wel een gemeenschappelijke drijfveer achter al die haat: mensen koelen hun woede op de elites. Vooral op de economische elite, die de crisis van 2008 heeft veroorzaakt en daarvoor nog beloond werd ook. Begrijpelijk.»

Vranckx «Allee, Björn! In Amerika hebben die woedende mensen wel Trump aan de macht gebracht, hè. Die fulmineert inderdaad tegen de elites, behalve tegen de economische elite waartoe hijzelf behoort. En ondertussen betaalt hij geen belastingen. Sterker nog: toen de belastingdienst hem in New York het vuur aan de schenen legde, verhuisde hij doodgemoedereerd naar Florida.»

Soenens «Trump is slimmer dan je denkt. Hij probeert de culturele elite monddood te maken, terwijl hij de economische elite beloont met belastingcadeau’s. En de woede van zijn kiezers kanaliseert hij naar immigranten en vluchtelingen. Al wie hem in de weg zit, probeert hij te ondermijnen: de rechters, de media, het onderwijs. Zodra het vertrouwen in de instellingen volledig weg is, heb je despotisme: daar is hij op uit.»

Vranckx «In dat opzicht wordt het cruciaal of Trump in 2020 herkozen wordt of niet. Niet alleen voor Amerika, ook voor Europa. Hier heb je dezelfde tendensen.»


Tipping point

HUMO Waarmee we eindelijk bij de aanleiding voor dit gesprek zijn aanbeland: wat wordt 2020 in de wereldpolitiek? Haal jullie glazen bol maar boven.

Vranckx «Er is veel ontploffingsgevaar in de wereld, maar waar het in 2020 gaat exploderen valt onmogelijk te voorspellen. Wie denkt dat de Arabische revoluties voltooid verleden tijd zijn: think again. Als mensen van een stukje vrijheid geproefd hebben, laten ze zich niet meer opsluiten in oude systemen. In Egypte lijkt alles relatief rustig onder de ouderwetse dictator Abdul Fatah al-Sisi, maar de werkloosheid en de corruptie zijn er nog even groot, de overwegend jonge bevolking ziet geen toekomst. Vroeg of laat ontploft dat. In Irak en Libanon is de opstand al begonnen.»

Soenens «De vraag is alleen: wanneer wordt het tipping point bereikt? In Chili is het protest losgebarsten toen de metroprijs in de hoofdstad Santiago werd verhoogd met tien cent.»

Vranckx «Het broeit overal. In heel Latijns-Amerika krijgen we waarschijnlijk een golf van protesten en opstanden, in het Midden-Oosten ook. We gaan nog verschieten.»

'Zolang de Democraten niets doen aan de réden waarom veel Amerikanen voor Trump stemden, zullen ze op hun doos krijgen'

Soenens «In de Verenigde Staten gaan we ook naar een kookpunt. De voortdurende controverse rond Trump leidt de aandacht af van waar het wezenlijk om gaat: het hele Amerikaanse systeem is vermolmd en moet grondig hervormd worden. Maar de meeste Democraten die zo tekeergaan tegen Trump, denken zelf nog in het oude stramien: ‘Als er na Trump iemand komt die rustiger en fatsoenlijker is, gaan we vanzelf back to normal.’ Ik geloof dat niet. Zolang de Democraten niets doen aan de réden waarom veel Amerikanen voor Trump stemden, en in plaats daarvan zijn kiezers beschimpen, zullen ze op hun doos krijgen.»

HUMO Wie wordt de uitdager van Trump, de presidentskandidaat van de Democraten?

Soenens «Dat is op dit moment nog een raadsel. De grote vraag zal zijn: gaan de mensen stemmen? Bij de Democratische voorverkiezingen gaat alleen een zeer gemotiveerde minderheid stemmen. Wat onvermijdelijk een vertekend beeld van de realiteit oplevert. Want wie zijn die mensen? Doorgaans de radicalen, de mensen die echt verandering willen, en die dus voor de meest linkse kandidaat zullen kiezen: Bernie Sanders of Elizabeth Warren. De meest bekende centrumkandidaat, gewezen vicepresident Joe Biden, lijkt mij veeleer rijp voor het rusthuis. Telkens wanneer ik hem zie debatteren, denk ik: ‘Je was vanavond beter met de familie naar de bowlingbaan gegaan.’»

HUMO En Mike Bloomberg, de gewezen burgemeester van New York, die wel eens the thinking man’s billionaire wordt genoemd?

Soenens «Maakt geen schijn van kans. De jonge kiezers en de minderheden die een beter leven willen, de African-Americans, de Hispanics, die gaan nooit kiezen voor iemand die als burgemeester van New York zijn stad weliswaar veiliger en properder heeft gemaakt, maar dat heeft gedaan met dure prestigeprojecten waardoor de stad nu ook onbetaalbaar is voor gewone mensen en zelfs voor middenklassers. Bloomberg heeft destijds geen halve dollar geïnvesteerd in de metro of andere publieke voorzieningen. Als hij de Democratische kandidaat zou worden, blijven de aanhangers van Sanders en Warren gewoon thuis op de verkiezingsdag en krijgen de Democraten zwaar op hun neus van Trump.

»Onder de Democratische presidentskandidaten is Pete Buttigieg uit Indiana de nieuwe lieveling van de grote geldschieters. Hij is gematigd, jong en dynamisch, maar ook homo. De grote vraag zal zijn of conservatief, kleinsteeds Amerika daar klaar voor is.»

'Natuurlijk is terreurgroep IS niet definitief verslagen. Wat is IS? Een idee. En een idee kun je niet verslaan'

HUMO Kortom: Trump zal niet afgezet worden, want de Republikeinse meerderheid in de Senaat stemt natuurlijk tegen zijn impeachment. Daarna wint hij met glans de verkiezingen en kan hij aan een tweede ambtstermijn beginnen.

Soenens «De verkiezingen zijn pas op 3 november 2020. In een jaar kan veel gebeuren. Voorlopig lijkt Trump zijn electorale basis te behouden, in de peilingen staat hij stabiel op 43 procent. En tot nu toe heeft hij nog geen grote binnenlandse crisis te bekampen gehad...»

Vranckx «De economie loopt goed, hij heeft IS verslagen en IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi geëlimineerd, straks sluit hij een akkoord met de Taliban in Afghanistan en haalt hij de laatste Amerikaanse soldaten terug naar huis. Het is te gemakkelijk om te zeggen dat alles wat Trump doet slecht is. Hij kijkt gewoon op een totaal andere manier naar internationale politiek. Neem Noord-Syrië. Trump zegt: ‘Waarom zouden mijn soldaten nog tien jaar wacht moeten lopen langs de grens met Turkije? Europa doet toch ook niks?’ En hop, hij trekt zijn troepen terug en laat de Koerden in de steek. Voor hem is dat simpele economische logica. De consequenties van zijn beslissingen kunnen hem gestolen worden, ook al zijn die vaak dramatisch. Maar zo confronteert hij de klassieke internationale politiek wel met de beperkingen van de oeverloze overlegprocedures waarin die soms vastgeroest zit.

»Alleen is Trump zo onvoorspelbaar – zoals het een leerling-tovenaar betaamt – dat het ook heel anders kan uitdraaien. De aanval op de Iraanse generaal Qasem Soleimani is bijvoorbeeld een heel explosief brouwsel. Het is de eerste klap in het Midden-Oosten van dit jaar, maar zeker niet de laatste. Soleimani was het meesterbrein van de hele regio. De vraag is niet óf er wraak wordt genomen, maar waar en wanneer. Als het fout afloopt, kan het hele Midden-Oosten in vuur en vlam raken: een burgeroorlog in Irak, Israël dat in Libanon slaag raakt met Hezbollah en in Gaza met Hamas, de Saudische olie-installaties of olietankers die opnieuw getroffen worden... Een regionaal conflict in schijfjes.»

Soenens «Daardoor wordt Trump een president in oorlogstijd, en je weet nooit hoe de bevolking in de VS daarop reageert. Het kan de hele wereld een nieuwe draai geven.»

HUMO Jouw vorige boek, Björn, heette ‘Dagen zonder Trump’. Dat zijn er niet veel geweest, vermoed ik.

Soenens «Zwijg! Elke keer als Trump een opmerkelijke tweet verstuurt, worden de Amerikaanse media hysterisch en word ik uit mijn bed gebeld. Gelukkig krijg ik van de VRT ook de kans om te berichten over het échte Amerika, over waar de Amerikanen écht wakker van liggen: onleefbare minimumlonen, onbetaalbare gezondheidszorg, mensen die verzuipen in studieleningen, de diepe armoede, de lamentabele infrastructuur. (Op dreef) En het gebruik van opioïden (pijnstillers met dezelfde werking als morfine, red.): 70.000 doden per jaar!»

Vranckx «Trump is voor ons van belang, Björn, die 70.000 drugsdoden niet. Toen jij onze baas was, vroeg je toch ook altijd: ‘What’s in it for us?’»

Soenens «Je kunt zo’n onderwerp altijd relevant maken voor ons publiek, of het dichter bij huis brengen. Eén van de grote killers onder de opioïden is fentanyl: tachtig maal sterker dan morfine, Tom Petty en Prince zijn eraan bezweken. Wie heeft dat middel uitgevonden? Een Belgisch bedrijf, Janssen Pharmaceutica, dat sinds 1961 deel uitmaakt van de Amerikaanse multinational Johnson & Johnson.»

Vranckx «Een andere opioïde, tramadol, is massaal geleverd aan de Syriëstrijders in Noord-Syrië. Die gebruikten het om zich als gekken in het oorlogsgeweld te storten. Ik heb een aantal van die jongens geïnterviewd: ‘Met tramadol hadden we van niemand schrik,’ zeiden ze.»

Soenens «Maar over ‘Dagen zonder Trump’ gesproken: een eventuele nederlaag van Trump wordt door sommigen ook weer bang tegemoetgezien. Men verwacht dan verdere polarisering en mogelijk zelfs geweld. De extremistische groepen die nu wat ruimte krijgen – ze kunnen al eens op straat komen en met hun vlaggen zwaaien zonder dat de president hen publiekelijk afkeurt – zullen vermoedelijk weer onderduiken en af en toe van zich laten horen met een aanslag op een abortuskliniek of een minderheidsgroep.»

Vranckx «Bij de inlichtingendiensten is extreemrechts terrorisme vandaag een grote bezorgdheid. Daar bevestigt men wat ik al langer denk: dat islamitisch extremisme en rechtsextremisme elkaars spiegelbeeld zijn. Ze hebben elkaar nodig, de één bevestigt het wereldbeeld van de ander.»


Gezond verstand

HUMO Zijn er in het Midden-Oosten tekenen van hoop? Lopen daar jonge, frisse krachten rond die dat deel van de wereld van aanschijn zouden kunnen veranderen?

Vranckx «Ik zie ze niet. En zo werkt het niet in het Midden-Oosten. Het politieke toneel wordt daar nog steeds gedomineerd door wat ik de oerkrachten noem: oude clans en gewapende milities, oude, corrupte leiders, oude religieuze tegenstellingen, sjiieten versus soennieten. En bovendien leven al die landen ook nog eens in rivaliteit met elkaar. Wij miskijken ons daar altijd op. Wellicht omdat we er zo mismoedig van worden.

»De hoop wordt daar niet belichaamd door een paar figuren maar door een hele generatie: de jongeren, die wereldwijs zijn geworden dankzij het internet en die de oude tegenstellingen overstijgen. Zij hebben nog geen macht, maar in Libanon en in Irak wagen ze zich nu op straat. In Somalië zorgen de vluchtelingen en migranten die zijn teruggekeerd voor een nieuwe wind. Zij worden door de bestaande clans beschouwd als een nieuwe clan. De clan zonder naam en zonder geschiedenis.

»Wij denken graag dat grote veranderingen in één klap kunnen plaatsvinden. Morgen breekt de revolutie uit, overmorgen leven de verdrukten van gisteren in het paradijs. Zo gaat het doorgaans niet. Meestal is een revolutie een proces dat decennia aansleept.»

HUMO Is terreurgroep IS definitief verslagen?

Vranckx «Tuurlijk niet. Wat is IS? Een idee! En een idee kun je niet verslaan. Je kunt de tijdelijke militaire verschijningsvorm ervan uitroeien in een bepaald gebied, zoals men nu probeert te doen, maar de kans is groot dat de wortels blijven zitten, of elders gaan woekeren. Die wortels kun je alleen maar beletten te groeien door hun voedingsbodem onvruchtbaar te maken. (Zucht diep) Ik ben die hele IS zo beu, man!»

Soenens (lacht) «Daar komen nog entertainmentprogramma’s van, Rudi! ‘Wie wordt de nieuwe IS?’ En de sequel: ‘Wie wordt de man van IS?’

»(Na een korte stilte) Zeg, ik wil niet constructief zijn of zo, maar we zitten hier wel een fameus potje te somberen. Terwijl alle statistieken uitwijzen dat er gegronde redenen zijn om optimistisch te zijn over de stand van de wereld. De scholingsgraad is nog nooit zo hoog geweest, het aantal ziektes nog nooit zo klein, in grote delen van Azië en Afrika gaat het economisch gezien steeds beter...»

Vranckx «Hans Rosling, ‘Factfulness’! Ik ben dat boek aan het lezen. Maar met statistieken moet je ook opletten. Je kunt verdrinken in water dat maar dertig centimeter hoog staat.»

'Rudi Vranckx (links): 'Wie naar de waarheid zoekt, wordt in opspraak gebracht: dat is de wereld waarin wij als journalisten zijn terechtgekomen. Tja, dan stopt het, hè.''

HUMO Boeken met positief nieuws en opgewekte boodschappen verkopen de laatste tijd opvallend goed: dat van Rosling, ‘Verlichting nu!’ van Steven Pinker, ‘De meeste mensen deugen’ van Rutger Bregman.

Soenens «Allemaal in de trant van... ge weet wel, hè.»

Vranckx (glimlacht) «Iets met constructief?»

HUMO Zijn ze meer dan goedbedoelde pogingen om de moed erin te houden?

Soenens «Dat vind ik wel. Het gaat erom dat we het perspectief blijven zien, het grotere plaatje. Ik ben helemaal niet pessimistisch. Mensen willen overal ter wereld hetzelfde: een deftig leven, een dak boven hun hoofd en een betere toekomst voor hun kinderen. Rudi toont dat in zijn reportages, ik zie en hoor hetzelfde in Amerika.»

Vranckx «Dat is waar, een groot deel van de mensheid deugt. Mensen willen elkaar eigenlijk niet de duvel aandoen. De ellende begint pas als ze macht krijgen over elkaar, of als de omstandigheden netelig worden. Maar eerlijk gezegd ben ik dat gefilosofeer een beetje beu. We leven volop in the age of destruction. Ook in bepaalde delen van Europa – in Polen, in Hongarije – staan de democratische instellingen onder druk: de rechtsstaat, de vrije pers, de vier machten die elkaar controleren. Mensen die naar oplossingen zoeken, díé hebben we nu nodig. Niet met ronkende slogans als ‘Yes we can’ of ‘Wir schaffen das’, maar met pragmatiek en gezond verstand. Het zal je verbazen, maar ik ben optimistisch wat dat betreft. Al was het maar omdat we niet kunnen blijven roepen en schelden.»

HUMO Barack Obama zei onlangs dat het een pak beter zou gaan met de wereld als er meer vrouwen aan de macht komen.

Vranckx «Ik ben geneigd dat flauwekul te vinden. Er bestaat maar één mensensoort, en voor zover ik weet maken vrouwen daar integraal deel van uit.»

Soenens «Wij hebben bij de nieuwsdienst nu drie vrouwelijke hoofdredacteurs. Ik kan je verzekeren: vergeleken met hen was ik een softie! (lacht)»

-

‘Birgit Van Mol is groter dan ik en dat is lastig.’ VRT-correspondenten Rudi Vranckx en Björn Soenens beantwoorden dilemma’s over vrouwen, muziek en mode:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234