null Beeld

Eric Antonis overleden: 'Moet je kunst begrijpen om ervan te houden?'

Afgelopen nacht overleed Eric Antonis, voormalig Antwerps schepen van Cultuur, bezieler van onder anderen de Zomer van Antwerpen en het Museum aan de Stroom (MAS) alsook bruggenbouwer. Eind 1993 maakte hij in Humo de balans op van het grootschalige cultuurproject Antwerpen 93, waarvan hij de intendant was. Herlees hier enkele fragmenten waarin Antonis zijn visie op stad en cultuur belicht.

ldh

(Verschenen in Humo 2780 op 16 december 1993)

'Ik blijf erbij: je kunt beter je nek iets te ver uitsteken dan verweten worden dat je veel te braaf bent geweest'

Eric Antonis «Ik heb in Vlaanderen en Nederland gewerkt, en in Nederland heb ik geleerd hoe het eigenlijk moet. In Nederland stelt de politiek een artistiek verantwoordelijke aan en die werkt in volledige onafhankelijkheid. Ik maakte er mee dat een lid van de Raad van Bestuur die kritiek had op de inhoud van een voorstelling, meteen de mond werd gesnoerd. Inhoudelijke kritiek op de produkties hoort er namelijk niet tot de taak van een bestuurder, maar tot die van de artistiek directeur. Het grootste gevecht is dan ook geweest om eenzelfde graad van onafhankelijkheid voor mij en mijn mensen te verkrijgen. Bob Cools (toenmalig Antwerps burgemeester, red.) was daar aanvankelijk bang voor. Hij zei altijd: ik zal voor alle fouten mogen opdraaien en jij zult alle successen op je hoed kunnen steken. De feiten hebben het tegendeel aangetoond. Terecht. Bob Cools was uitsluitend verantwoordelijk voor mijn aanstelling, ik voor al de rest. En dat heb ik mogen ervaren. Maar goed, zo hoort het. Het is een pest dat als er in Vlaanderen iets misloopt, niemand de verantwoordelijkheid neemt. Alles is hier zo onduidelijk gestructureerd dat je niet weet bij wie je met applaus en kritiek terecht moet.»

HUMO Bent u als intendant wel echt geïnteresseerd in de economische gevolgen van zo'n jaar?

Antonis «Dat is niet mijn eerste zorg. Ik ben de laatste om te verkondigen dat het succes van culturele manifestaties moet worden gemeten in functie van hun economische return. Kunst moet verdedigd worden op basis van haar intrinsieke kwaliteit. Maar het is wel mooi meegenomen als er belangrijke economische effecten uit voortvloeien. Als intendant sta je immers vaak eenzaam te roepen dat het deugd doet voor een stad als het een warm nest is voor kunst en kunstenaars. Dat is mijn heilige overtuiging, maar die overtuiging wordt maar door enkelen gedeeld. Het is dus leuk om te horen dat het toerisme in Antwerpen dit jaar bijna verdriedubbeld is, terwijl het in Vlaanderen in zijn geheel achteruit geboerd is.»

HUMO Centraal in Antwerpen 93 stonden kunst en reflectie. Is dat er wel uitgekomen? Was het niet verkeerd om meteen uit te pakken met de slogan 'Kan kunst de wereld redden?' want het antwoord op die vraag is al eeuwen gekend. Nee, dus.

Antonis «Ik voel dat anders aan. Er is nog nooit zoveel over de plaats van kunst en kunstenaars in de stad gedebatteerd. Er worden nu in twaalf steden gesprekken gestart over hoe een stad moet omspringen met kunst en kunstenaars. Het leeft dus wel. Maar je hebt gelijk: 'Kan kunst de wereld redden' was geen goede slogan om mee te beginnen, hij is zowat het embleem van Antwerpen 93 geworden, terwijl die vragen die volgden veel interessanter waren: moet je kunst begrijpen om ervan te houden? Wat is mooi, wat is lelijk? Moet kunst pijn doen? Is kunst vergankelijk? Maar ik denk wel dat die vragen op lange termijn in de hoofden van de mensen zullen verder leven.»

HUMO Was die eerste slogan niet te veel geïnspireerd door de verkiezingsuitslag van 24 november '91? Ik herinner me dat u in die tijd in gesprekken vaak verklaarde dat Antwerpen 93 een dam zou moeten opwerpen tegen de opmars van het Vlaams Blok. Nadien is dat standpunt weggedeemsterd en uiteindelijk werd er zelfs niet meer over gepraat.

Antonis «Ik praatte in er het openbaar inderdaad minder over, maar intern hebben we er uren over gediscussieerd hoe we dat moesten aanpakken. Rechtstreeks polemiseren met het Vlaams Blok heeft geen zin. Extreemrechts profiteert altijd van gepolariseerde discussies, dat heeft het verleden geleerd. Antwerpen 93 heeft dus een heel andere strategie toegepast. We hebben optimisme getoond, we hebben laten zien dat multiculturele problemen op te lossen zijn. 'Zingaro' was zoiets. Dat was een zang- en paardrijtornooi tussen Berbers en Kozakken. Zowel de wijze van zingen als de stijl van paardrijden verschilden, en toch was het een opwindende voorstelling. In 'Sanfte Strukturen' zat ook dat optimistische geloof dat een multiculturele samenleving mogelijk is. De jazzgroep Marakbar was een ander voorbeeld. Als je culturele verschillen oplost en daar iets mee doet, dan onstaat er iets als een feeststemming. Tegen zo'n soort optimisme is het moeilijk campagne voeren. Dat kun je niet weerleggen. Toen 'Sarajevo' werd opgevoerd eiste het Vlaams Blok in de plaats 'Lohengrin' van Wagner, maar nadien is het in Antwerpen stil geworden rond het Vlaams Blok. We hebben ze nauwelijks meer gehoord.»

HUMO Stilte voor de storm van '94?

Antonis «Ik hoop in de grond van mijn hart dat de grote hoop proteststemmers in 1994 terugkeert naar de andere partijen. Ik acht dat niet uitgesloten. Ik ken geen bevolking die zo emotioneel bij zijn stad betrokken is als Antwerpenaars. Het is indrukwekkend. Toen we het vignet 'De Aanspreekbare Antwerpenaar' invoerden, een badge waarmee de Antwerpse burgers aangaven dat vreemdelingen hen konden aanspreken om informatie over hun stad te vragen, werden we echt overrompeld. Die badge was een manier om te tonen dat Antwerpen gastvrij was. Wel, ik ben er zeker van dat tussen die 'aanspreekbare Antwerpenaars' heel wat proteststemmers voor het Vlaams Blok zaten.

»Ik heb honderden debatavonden in Antwerpen meegemaakt en ik werd met van alles en nog wat bestookt. Ik moest dit plein renoveren, die straat schoon maken, dit probleem oplossen... Antwerpen 93 werd door de bevolking aangevoeld als een grote oppoetsbeurt en dat is het voor een groot stuk ook geworden. De burger heeft gezien dat er echt iets veranderde. Ook al is dat niet onze eigen verdienste, misschien hebben we er wel indirect toe bijgedragen dat de relatie van de burger met zijn stad verbeterd is. Als dat waar is hebben we veel meer gerealiseerd dan we denken. Ik kan me vergissen, maar ik denk dat het 't stemgedrag zal beïnvloeden.»

HUMO Is het niet ongezond om het succes van Antwerpen 93 afhankelijk te maken van de resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen van 1994?

Antonis «Dat is inderdaad onzin. Die pretentie kan en mag Antwerpen 93 niet hebben. Antwerpen 93 kan Antwerpen niet redden, dat is een zaak van iedereen, van de politie over de stadsdiensten tot de gezondheidszorg. Alle burgers moeten daar samen aan werken. Wij kunnen daar alleen maar op het culturele vlak een steentje toe bijdragen.»

Antonis «We zijn vrij consequent gebleven, we zijn blijven doen wat we voorop gesteld hadden, we zijn daar niet van afgeweken; dat vind ik positief. Los daarvan is het een goed jaar voor Antwerpen geweest. Dat was hier en overal merkbaar en voelbaar. Ik blijf natuurlijk met een aantal dingen in mijn maag zitten, maar god, Antwerpen 93 was een project van bijna één miljard frank en een onderneming van 90 mensen. Het zou een wonder geweest zijn als er niet af en toe iets was misgelopen. Perfectie bestaat niet. Maar ik blijf erbij: je kunt beter je nek iets te ver uitsteken dan verweten worden dat je veel te braaf bent geweest. En dat risico hebben we genomen.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234