Erotische cultclassics: 'Salò o le 120 giornate di Sodoma' (Pier Paolo Pasolini, 1975)

Als voorspel op de bioscooprelease van de wulpse thriller 'L'Amant Double' op 14 juni, onderwerpt Humo's filmjournalist Erik Stockman zich aan vijf erotische cultclassics. Vandaag: 'Salò o le 120 giornate di Sodoma' van Pier Paolo Pasolini. Licht, camera, minnekoorts!

Het was even onvermijdelijk als de confrontatie tussen de gunslingers Will Kane en Frank Miller in ‘High Noon’. Van zodra we het oneerbare plan hadden opgevat om een erotische cultclassicsfranchise in het leven te roepen, wisten we dat we ‘Salò o le 120 giornate di Sodoma’ vroeg of laat in de poeper zouden moeten kijken. We hebben nochtans geprobeerd om de screening zo lang mogelijk uit te stellen: er is ook al zoveel gezegd en geschreven over deze notoire schandaalfilm van de grote Italiaanse regisseur Pier Paolo Pasolini, en bovendien was de film ons, toen we hem ongeveer tien jaar geleden voor de eerste keer zagen, zwaar op de maag blijven liggen.

‘Salò’ geldt voor alle filmliefhebbers, waar ook ter wereld en in welke tijd ze ook leven, als een soort heetwaterproef; als een test voor het incasseringsvermogen. De grote, in 2013 overleden Amerikaanse filmcriticus Roger Ebert had de film thuis op LaserDisc liggen, maar heeft nooit de moed gevonden om hem te bekijken. Eigenlijk valt het niet te geloven dat deze film, één van de ondraaglijkste ooit gemaakt, in zoveel lijstjes onder het label van de erotiek staat, zelfs al vallen er heel veel blote tieten en konten te zien. Soit: wij raapten onze moed samen, stuurden onze huisgenoten Teigetje en Iejoor vroegtijdig naar bed, schoven de gordijnen dicht, en keken, een fles bruine rum en een kotszakje binnen handbereik, naar de originele en ongecensureerde versie die in 2011 door het British Film Institute in high definition op dvd werd uitgebracht.

Pasolini liet zich bij het neerpennen van het script hoofdzakelijk inspireren door de werken van de infame Markies de Sade – hij die de mensheid het woord sadisme schonk - en die van de dichter Dante Alighieri. Pasolini, de Sade en Dante: het was een match made in hell. Het verhaal speelt zich af in 1944 in de fascistische marionettenstaat Salò in Noord-Italië, in een afgelegen landhuis waar een twintigtal gekidnapte jongens en meisjes worden overgeleverd aan een zorgvuldig geplande reeks grillen van vier hoge heren – een bisschop, een voorzitter, een rechter en een hertog. Het feest gaat nog relatief braaf van start met een paar blote krenten in de Zaal van de Orgies, maar voor je het weet worden de zwepen bovengehaald, krijgen de jongens en meisjes brood met naalden te eten en verandert het landhuis in een waar inferno.Bij de titel van het derde hoofdstuk, ‘De Cirkel van Stront’, hoeft u zich wellicht geen voorstelling te maken: dat doet Pasolini trouwens wel voor u.

En toch, beste vrienden en vriendinnen, valt er ondanks de uitspattingen en de folteringen ook besmuikt te lachen. De vier hoofdacteurs - onvergetelijk, die koppen - gaan in sommige scènes zo hilarisch over de top dat een grijnslachje niet valt te onderdrukken, bijvoorbeeld wanneer ze hun slachtoffers halsbanden aanmeten en hondenvoer dwingen te vreten: ‘Manga! Manga! MANGÁÁÁÁÁÁÁÁÁÁ!!!’ In andere scènes gedragen de vier heren zich onderling zó extreem hoffelijk dat het kolderiek wordt: ‘Excuseer, ik zou deze anus aan een tweede onderzoek willen onderwerpen.’ ‘Maar natuurlijk, uwe excellentie! Ga uw gang!’

Pasolini waagde zich in ‘Salò’ aan een welhaast bevreemdende evenwichtsoefening tussen klucht en nachtmerrie, maar in het laatste deel, ‘De Cirkel van Bloed’, verging het lachen ons wel. Ja, dit is extreem donker materiaal, maar waag het niet om ‘Salò’ een goedkope exploitationfilm te noemen. Wat we op het scherm zien gebeuren, is gruwelijk, maar de beeldkaders zélf zijn vaak magnifiek: hier stond duidelijk een groot kunstenaar achter de camera. Het zou ook fout zijn om het getoonde geweld als gratuit te bestempelen. Wat u te zien krijgt, is in eerste instantie bedoeld als een messcherpe aanklacht tegen het fascisme, een ideologie die met opzet lijkt te zijn bedacht door en voor individuen die er vreugde in scheppen om andere mensen te onderwerpen (‘Mensen zijn zwakke, volgzame creaturen, voorbestemd voor ons plezier.

'Verwacht hier niet de belachelijke vrijheid te vinden die je genoot in de buitenwereld,’ zo luidt één van de sleuteldialogen. Maar het lijdt geen twijfel dat Pasolini, gedegouteerd als hij was door het machtsmisbruik en de corruptie in de Italiaanse samenleving, met ‘Salò’ ook een bitter politiek statement wilde maken over het Italië van de jaren 70. Anno 2017 laat ‘Salò’ zich zelfs bekijken als een striemend commentaar op de hedendaagse globalisering, waarvan de kiemen al in 1975 door de cineast kristalhelder werden waargenomen. Om het maar eens cru te zeggen: de stront die die jongens en meisjes in dat landhuis letterlijk zitten op te smikkelen, staat symbool voor de eenheidsdrek die het kapitalisme ons massaal door de strot ramt, van cheeseburgers tot superheldenfilms (van Marvel, niet van DC).

Of er in ‘Salò’ dan werkelijk niets écht erotisch valt te beleven, zo wilt u nog weten? Nou, net als die vier heren waren ook wij van oordeel dat die ene blonde griet ‘tieten heeft om een dode weer tot leven te brengen’, maar voor de rest vonden wij ‘Salò’ toch weer een bittere, zij het noodzakelijke pil. Manga! MANGÁÁÁÁÁÁÁÁÁÁ!!!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234