Even populair als VPRO's 'Zomergasten': de 'Zomerbeelden' van de VRT

Elke voormiddag in juli en augustus loopt op Canvas (en vaak op Eén) de uitzending ‘Zomerbeelden’, met toeristische sfeerbeelden. Het zogezegde non-programma. Het zagemeel. Het goedkope vulsel van de zendtijd. Niets is minder waar. Na bijna acht uur kijken mag ik formeel verklaren: ‘Zomerbeelden’ is zen.

'Het zinneloze zeilen van de zetelliften'

Toen ik na vier uitzendingen van ‘Zomerbeelden’ toch enigszins mijn bekomst had, belde ik de VRT: of veel kijkers op die traagdraaiende molen met prentkaarten afstemmen? En wat bleek: volgens de persdienst kijken dagelijks gemiddeld 30.633 Vlamingen gedurende minstens een kwartier naar de beelden. Zowat de voltallige bevolking van Aarschot en al zijn deelgemeentes – of ook: het aantal Vlaamse kijkers voor ‘Zomergasten’ – zit dus élke dag naar zetellift en bosrand te kijken. Zomer én winter, want er zijn natuurlijk ook ‘Winterbeelden’.

Maar laat ons beginnen waar ík begon. Met m’n eerste kijkdag op zondagmorgen 17 juli. Dat het zondagochtend is, is zichtbaar op de beelden. Om negen uur is nog niemand actief: de wandelaars ontbreken nog op de bergpaden, de parasols zijn nog toegevouwen, en de vlaggen hangen naast hun lijnen aan de paal. Op vele plaatsen regent het. In Salzburg drupt en lekt het van de lens: er is amper iemand in het park van Schloss Mirabell.

Steden zijn in de minderheid in ‘Zomerbeelden’. Het klassieke decor is een bergdorp, met schuine daken rond de kerktoren. De webcam viseert dat dorp en zwenkt traag over en weer. Het is als het filmen van een ansichtkaart. Er is amper beweging. Het enige wat verroert, is de windzak van de kabelbaan.

'Tomorrowland is een overweldigende caleidoscoop, een furieus kanon van beelden op je netvlies. Maar 'Zomerbeelden' doet daar niet voor onder'

De Grossglockner en de Wildkogel zitten in de wolken. Vijftien seconden lang is alleen grijs te zien. Ooit was er ophef over de minuut stilte van Leonard Nolens op de radio. Alle media spraken ervan. Hier gaat het scherm vijftien seconden op grijs, een veel gedurfder experiment, en niemand maalt erom.

Wat me meteen fascineert, zijn de zetelliften in de regen. Hoe ze nutteloze rondjes draaien. Hoe niemand in- of uitstapt bij dat slechte weer. Het is zeilen in het ijle. Het heeft iets existentialistisch. Eergisteren was er de staatsgreep in Turkije, de dag voordien de tragedie in Nice, maar hier blijft alles verder draaien. C’est la vie. Geruststellend en verwarrend tegelijk.

Mechelen komt aan de beurt. Met eveneens een grijze zondag en de grauwe Sint-Romboutstoren. En dan volgt dé verrassing, de zeedijk van Zeebrugge. Met de gesluierde zon, de verlaten promenade, de oudere villa’s op de duinen en de helwitte strandcabines is dit beeld een schilderij van Edward Hopper. Een cadeau.

Een kwartier is voorbij en dan herbegint de ‘Zomerbeelden’-carrousel: alle vijfendertig locaties komen opnieuw aan de beurt. Nu zit er in Zeebrugge een krabbelende spin in de linkerbovenhoek. Een deus ex machina, heel groot op die bolvormige lens, zo groot als een zwarte weduwe.


Fagot

De regen houdt aan in de Alpen. De doornatte speeltuin bij de Zauchensee is pijnlijk leeg. De webcam registreert: dit is the place not to be. Bij al die mistroostige regenbeelden blijft een fagot vrolijk verder spelen. De boodschap mag duidelijk zijn: na regen komt straks zonneschijn. Ik hoor een piano van Satie, een strijkje van Schubert, en er zwelt wat aan van Dvorak of Haydn. Dat gok ik, want klassieke muziek valt buiten mijn comfortzone. Maar tegelijk geef ik toe: bij die rustige ‘Zomerbeelden’ past de klassieke muziek van Klara Continuo als gegoten. Een bariton die brommend aanzet bij de Sint-Romboutstoren. Of religieus aandoende koormuziek waarvan de tonen nu niet tussen pilaren, maar tussen bergwanden echoën.

Soms botst het ook. Zo zag ik bij heel ingetogen muziek – mijn gedachten gingen al uit naar een overledene – de zeedijk van De Haan, met zijn defilé van blote bovenlijven, buggy’s en honden aan lange leibanden. Maar ook dát detoneren is een fantastische ervaring, ‘Zomerbeelden’ only.


De Haan 11 uur 48

De zeedijk van De Haan is trouwens één van de meest bezige locaties. Het klaarzetten van de ligstoelen. Het spreiden van de gestreepte kussens. Het per koppel in slow motion naar de bakker wandelen. Om 11 uur 48 is De Haan op z’n mooist. Hagelwitte zeilscheepjes verschijnen aan de blauwe einder, een witte vlieger tuimelt boven het strand, in de azuurblauwe zee komen witte golfkopjes, en op de voorgrond wapperen gestreepte tentjes. Het webcambeeld is niet scherp en heeft een eerder grove korrel, maar dat draagt bij tot de poëzie.

De Haan is wel de enige die zijn beelden driemaal na elkaar herhaalt. Alsof we blind zijn, alsof we niet van de eerste keer gezien hebben dat De Haan aan zee ligt en niet aan de Boomsesteenweg.


Sikkeneurigheid

In Oostenrijk is het harder gaan regenen. De druppels biggelen van de lens. Obertauern verschijnt in beeld. Een lege hoofdstraat, en om die leegte te accentueren, één auto die erdoorheen rijdt. Met de koplampen brandend op het natte wegdek. Mistroostiger kan een dorp niet zijn op zondagvoormiddag. Ik zie ook bergpaden in de regen, en ruwhouten weide-afsluitingen die donker geworden zijn van de neerslag. Ik weet wat zich afspeelt in duizenden vakantiewoningen. Vrouw zwijgt. Man aan raam: waar blijft die opklaring? Sikkeneurigheid im Zillertal.

Thuis in de zetel denk je anders over die regen. Druppels op een lens hebben de schoonheid van grote weerloze tranen. Kijk hoelang het duurt voor zo’n druppel verzadigd is en door de zwaartekracht naar beneden vloeit.

Jazeker, dit is een oefening in rustig kijken. Geen wonder dat in onze rusthuizen vaak naar ‘Zomerbeelden’ wordt gekeken.


Finkenberg en Gempemolen

Niet dat de ‘Zomerbeelden’ zomaar beelden zijn. Ze bevatten ook een schat aan informatie. Hoogteligging, temperatuur, windrichting, windsnelheid, luchtvochtigheid, weersverwachting voor drie dagen, toeristische evenementen in de regio én een landkaart met een bolletje dat aangeeft waar Mauterndorf ligt. Ik heb veel opgestoken. Onder andere dat Salzburg op 444 meter boven de zeespiegel ligt, en Zeebrugge 3 meter.

Met die cams kom je ook op plaatsen waar je nog nooit was. Eben im Pongau, Klippitz, Finkenberg, Penkenjoch: heerlijk om die namen hardop uit te spreken.

Van Tomorrowland zegt men dat het een overweldigende caleidoscoop is, een furieus kanon van beelden op je netvlies. Maar ‘Zomerbeelden’ doet daar niet voor onder. Na het vijvergebied van Zonhoven volgt het prachtig barokke Salzburg, en direct daarna de Gempemolen in Sint-Joris-Winge. Geniale regie, die jump cut van grootstedelijke grandeur naar een decor met slechts één watermolen.

De webcam van die Brabantse Gempemolen is ook de traagste van allemaal. Mechelen zwenkt heel snel, daar willen ze in vijftien seconden de hele stad laten zien. Bij de Gempemolen is er tijd genoeg: een volle kwartminuut voor één molen annex brasserie. Bij die molen zie ik een man met een hond. Het beestje kijkt om. Zijn baas maakt dat slordige armgebaar: loop niet voor mijn voeten, hond, loop door! Ondertussen speelt Klara zo’n piano als bij de stomme films van de jaren 20. Ik zie Chaplin, ik zie hoe de grote bullebak met de woeste knevel die arme vagebond alweer onder zijn zitvlak stampt. Dat zijn de vrije gedachtenassociaties courtesy ‘Zomerbeelden’!


Lenscondens

‘Zomerbeelden’ en ‘Winterbeelden’ zijn in feite de langstlopende reeks van de VRT. Ze worden immers al vijftien jaar lang uitgezonden. ‘F.C. De Kampioenen’ liep 21 jaar, maar telde slechts 273 afleveringen. Van ‘Zomerbeelden’ en ‘Winterbeelden’ zijn er in die vijftien jaar 5.475 afleveringen geweest. Tegen een gemiddelde van drie uur per dag maakt dat meer dan 16.000 uur toeristisch stilleven!

In de beelden zitten weinig Belgische webcams. Drie kwart van de locaties ligt in Oostenrijk, de andere ‘filmpalen’ staan in Zwitserland, Duitsland, Italië en Nederland. Oostenrijk is oververtegenwoordigd omdat het moederbedrijf Feratel (dat in Europa 500 toeristische en weerkundige webcams ‘uitbaat’) in Tirol gelegen is.

Na de regen op zondag volgt de zon op maandag. Zon in Zonhoven. Zon in Mechelen. Zelfs regengat Salzburg baadt in het zonlicht. Al dat zonnige weer gaat vervelen – niks saaier dan blauwe lucht in de bergen en boven de zee. De enige druppels situeren zich in kasteel Alden Biesen (Bilzen). Door de warmte ontstaat daar zoveel condens op de lens dat van Alden Biesen niks meer te zien is.

In De Haan (9 uur 48) rent een kind tussen de strandcabines, gevolgd door zijn grootmoeder in haar dichtgeknoopte jas. Zij stapt zwaar door dat mulle zand, het kind holt opgewekt voor haar uit. Ik moet aan Jacques Tati denken, en aan ‘Les vacances de Monsieur Hulot’. Dezelfde lichtheid van kinderen en dezelfde wat plompe onbeholpenheid van volwassenen, en terwijl de gestreepte parasols die worden opengetrokken, een aandoenlijke sequentie.


Koeienspotter

Zondag was het nog Klara, maandag is Radio 1 ineens de soundtrack bij de beelden. Ik heb niet veel op met Radio 1: te veel informatief gedaas, te veel karakterloze kwakkelmuziek. De oplossing is gauw gevonden: tv-geluid af en Klara erbij via de computer. Zo zitten we weer tussen de strijkstok en de hobo. Dat is de juiste toon, dat is wat past bij fonteinen, geraniumbalkons en ongerepte bergtoppen.

Ook op deze maandagvoormiddag kom je veertien keer langs vijfendertig dezelfde locaties en dat schept gewenning, én verveling. Voor het eerst heb ik de neiging om de opgenomen beelden door te spoelen. Ik oefen concentratie. Ik moet dieper denken over elk bos en elk dorp; in elk ervan schuilt een streekroman. Maar ík ga hem niet schrijven. Ik merk dat ik naar enig drama verlang. Dat een bos stilletjes begint te branden. Of dat een sneeuwplek als een lawine naar beneden komt. De journalistieke reflex, maar niet bepaald zen natuurlijk.

Ik wil me herpakken, ik zal de beelden ruiken, de bergen ruiken. Drogend hooi en droge middagwarmte in de schaduw van een houten hut. Gemaaid gras en zerpe koeienstront naast de koelte van een bergbeek.

Ik ga ook meer op de dieren letten. Bij de zetellift in Mauterndorf liggen negen koeien te herkauwen, hun kont naar de draailier met de ijzeren zitjes gekeerd. Een kwartier later lopen ze 40 meter hoger, en nog een kwartier later staan ze midden op een wandelweg; dat pad leidt immers door hun alpenwei. Wandelaars met een trui om de lenden staan lang en nadrukkelijk naar de koeien te kijken. Ook dat is vakantie: landerig een veestapel aanschouwen.


Bromvlieg on board

Dat de dynamische VRT deze statische beelden al vijftien jaar blijft uitzenden, roept natuurlijk vragen op. Ziet zij het als haar taak om ‘behang-tv’ uit te zenden, of dient ‘Zomerbeelden’ een hoger doel, het langzaam integreren van slow tv? Uiteraard neemt onze openbare omroep geen van beide woorden in de mond. Luister hier hoe de VRT ‘Zomerbeelden’ omschrijft: ‘De VRT beschouwt deze weerbeelden als een service aan de kijker en als een venster op mooie toeristische bestemmingen. Weerbeelden én radio vormen een aangename achtergrondcombinatie die door heel wat kijkers gesmaakt wordt. Voor hen bieden deze weerbeelden structuur aan hun dag en daarmee zijn deze beelden een vaste waarde geworden in het ochtendschema van Eén en Canvas.’ Anders gezegd: neem ‘Zomerbeelden’ weg, en duizenden Vlamingen lopen als verweesde kinderen door hun veel te lange voormiddag. Het kost de VRT ook niets. De beelden worden gratis aangeleverd door Feratel: het zijn de toeristische bestemmingen die een contract afsluiten met Feratel. Zo betaalt de stad Brugge 13.300 euro per jaar voor haar webcam aan de zeedijk in Zeebrugge. De beelden worden niet alleen in ‘Zomerbeelden’ gebruikt, maar zijn ook de klok rond te raadplegen op het internet.

Zondag had ik een spin gezien in Zeebrugge. Met het warme weer van maandag, dinsdag en woensdag zie ik nog veel meer insecten. Kleine motjes in Sankt Anton, en nog een spin in het Duitse Oberstdorf. Die zit live en voor de ogen van duizenden kijkers een vliegje te peuzelen. Bij de volgende twee passages in Oberstdorf is de spin weg, maar twee verse vliegjes hangen te trillen in haar onzichtbare web. We spreken hier over een letterlijke web-cam! We spreken hier over het wereldwijde web!

In Werfenweng landt een dikke vlieg op de lens. Nietsvermoedend zwenkt ze mee, een bromvlieg die over dat landschap reist. Fly-on-the-wall-televisie!

In 2012 stelde de Zwitser Kurt Caviezel tentoon in het Antwerpse Fotomuseum. Hij tuurt dagenlang naar webcams op zijn computerscherm, enkel en alleen om screenshots te kunnen nemen van plots opduikende insecten (én vogels). Op die manier monitort hij 15.000 webcams overal ter wereld. Zijn webcam-insectenencyclopedie is intussen verzameld in een fotoboek en hij noemt die donkere insectenvlekken ‘schoonheidsvlekken’.


Cliffhanger Helmut

Werfenweng is intussen mijn favoriete webcam. Zondag was alles daar nog potdicht en grijs, maandag zijn er koeien en wandelaars. Eén bergstapper neemt een foto tussen vier koeien en spurt dan weg alsof die uierdragers hem op de hoorn gaan nemen. Terwijl hij wegrent, heft één koe haar staart en pletst de stront als dunne spinazie op de bergweg. Zeldzaam beeld. Waar zie je nog kakkende koeien? ‘Zomerbeelden’ only.

In Werfenweng valt m’n oog op de helper van de kabelbaan. Handen in de zakken, de benen gespreid, een donker jack en een grijs, vilten tirolerhoedje. Hij helpt ouderen uit de kabelcabines. Hij ijsbeert als niemand uitstapt. Wat is zijn leven? Hoe kijkt hij naar de wereld vanop 1.835 meter boven de zeespiegel? Hoe gaan zijn gedachten nabij dat perpetuum mobile van kabels, cabines en schuifraampjes? Wat is zijn inneren Monolog? Heeft hij evasieve gedachten over Spanje en Italië? Voelt hij zich gekluisterd aan andermans vakantie? Ik noem hem Helmut.

Dinsdag is het warm en draagt Helmut een licht ruitjeshemd. Hij richt zich soms tot de uitstappers die een mountainbike of parapentezeil torsen. Eén keer richt hij zich tot een blonde vrouw. Soms is hij niet te zien. Hij is mijn cliffhanger. Ik ben telkens benieuwd of hij er in het volgende kwartier zal zijn.

Woensdag 20 juli is wéér een zonnige dag. In vier dagen heb ik bijna acht uur ‘Zomerbeelden’ gezien. Het wordt te veel. De zin is er niet meer, de zen evenmin. Na een uur Werfenweng is er nog steeds geen Helmut, wel een vage vervanger die amper in beeld komt. Ik ben mijn anchorman kwijt. Tijd om te stoppen. In het water van de Gempemolen murmelt een fagot.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234