Exclusief! Humo sprak met Matthijs van Nieuwkerk: 'Ik draai door tot ik stop'

Vrijdag verschijnen Matthijs Van Nieuwkerks gebundelde columns onder de titel ‘Aznavour, de beste zanger die ooit geleefd heeft’

'Als nieuwsgierige student heb ik weleens met een rietje boven een tafel gehangen, maar erg gelukkig werd ik daar niet van. Wél doodsbang, een week of twee, voor alles'

Even reculer pour mieux sauter: tussen 2008 en 2010 schreef Matthijs van Nieuwkerk (55), de uitnemende presentator van ‘De wereld draait door’, een wekelijkse column in de VARAgids, het ‘clubblad’ van de omroep. Op zich niks bijzonders, ware het niet dat iedere column in meer of mindere mate over Charles Aznavour handelde, de nu 91-jarige Franse chansonnier voor wie Van Nieuwkerk een aan devotie grenzende bewondering koestert (ter illustratie: per dag zit hij gemiddeld een kwartier naar nieuwe filmpjes met Aznavour te speuren op YouTube; iedere dag begint én eindigt met één van Aznavours nummers; elke lettergreep over Aznavour die ergens op het internet verschijnt, krijgt-ie per directe mail toegezonden). Vrijdag verschijnen Van Nieuwkerks gebundelde columns onder de titel ‘Aznavour, de beste zanger die ooit geleefd heeft’, en de passage die we niet zonder schroom boven dit artikel hebben gecopy-pastet – want wíj waren de bewuste Humo-reporter – komt uit één van de opgenomen columns. ’t Was zes jaar geleden, dus de feiten zijn nog niet verjaard: een verontschuldiging leek ons op zijn plaats.

Matthijs van Nieuwkerk (grijnst) «Excuses aanvaard.»

HUMO Te mijner verdediging: ik vond het een merkwaardig gegeven, iedere week een stukje schrijven over Charles Aznavour.

Van Nieuwkerk «Daarin verschillen jij en ik van mening. In Amerika is er een radio-dj, Phil Schaap: die man bestaat het om nu al bijna vijfendertig jaar aan een stuk iedere dag een twee uur durend programma over Charlie Parker te presenteren op een radiozender in New York. ‘Bird Flight’, heet het, en er wordt op doodernstige toon in gediscussieerd over – ik zeg maar wat – een kuchje in de achtergrond op een obscure opname van ‘Body and Soul’: was dat nou afkomstig van Parker, of van de drummer? Zoiets vind ik dus de normaalste zaak van de wereld. Ik kan me heel goed voorstellen dat je voor jezelf een huis bouwt dat Charlie Parker heet, en dat het daarin heerlijk leven is.»

HUMO Dus jij dacht: ik bouw een huis dat Charles Aznavour heet?

Van Nieuwkerk «Zo is het.

»Het is zo begonnen: op zekere dag kreeg ik een telefoontje van iemand van de VARAgids die me vroeg of ik als presentator van de omroep geen wekelijkse column wilde verzorgen – dat is zo’n beetje de gewoonte bij de VARAgids. Ik zei dat ik daar geen belangstelling voor had, tenzij ik elke week een stukje over Charles Aznavour mocht schrijven. Ik dacht: ‘Als ik ‘euh...’ hoor, dan hang ik op.’ Maar tot mijn verbazing kwam er geen ‘euh’: ik mocht doen wat ik wilde, werd me verteld. Zodoende heb ik twee jaar lang geprobeerd om de lezer attent te maken op een zanger die de zon aan de hemel kan zetten; wiens stem de zwaarste regenbuien kan verjagen. Zoals de betreurde Joost Zwagerman je bij de lurven kon pakken en je hartstochtelijk een schilderij in kon zuigen, zo probeerde ik de lezer met zijn neus in de groeven van een Aznavour-plaat te zetten.»

HUMO Vertel eens: hoe en wanneer heb jij Charles Aznavour leren kennen?

Van Nieuwkerk «Aznavour is mij met de paplepel ingegeven: zo lang ik me kan herinneren, hoorde hij bij de warmte van de huiskamer.

»In de jaren 60 was Frankrijk hip in Nederland. Parijs werd beschouwd als de navel van de wereld: Saint-Germain-des-Prés, Juliette Gréco, Sartre en De Beauvoir, zwarte coltruien, existentialisme. En dus waaide er allerlei Franse muziek ons land in: Ferrat, Brel, en dus ook Charles Aznavour. Hij had de mooiste stem van allemaal, vond mijn moeder – terecht – dus hij werd bij ons thuis het meest gedraaid. En hoewel ik als peuter natuurlijk niet wist waarover hij zong, zag ik wel hoe blij hij mijn moeder maakte, en merkte ik ook hoe blij ik er zélf van werd. Dus ja, ik ben een levenslange fan van Aznavour.»

HUMO In Nederland moet dat een vrij eenzame hobby zijn: ik kan me niet voorstellen dat er bij jullie veel Aznavour-fanaten rondlopen. Buiten Ivo Niehe, dan: die toonde zich in het vorige seizoen van ‘DWDD’ al net zo’n vurige apostel als jij.

Van Nieuwkerk «Je wekt met die vraag de indruk dat Ivo Niehe en ik een wat droef duo zijn: ach gut, kijk ze nou, met hun gedweep met een bejaarde Franse bard.»

HUMO Ik plaag je maar een beetje, Matthijs.

Van Nieuwkerk «Maar Ivo en ik zijn echt niet alleen, hoor: de kerk van Charles zit voller dan ooit. Op 22 november concerteert Aznavour in de Heineken Music Hall – zijn zoveelste afscheidstournee – en het is al ik-weet-niet-hoe-lang uitverkocht. Je merkt dat de mythe het al een beetje van de werkelijkheid begint over te nemen: 91 jaar, en hij leeft nog! Komt dat zien! Schitterend toch?»

HUMO Ik wil hier echt niet de zeurkous uithangen, maar een optreden van een 91-jarige kan toch alleen maar tegenvallen?

Van Nieuwkerk «O, maar dat is lang niet zeker. Een paar jaar geleden heb ik hem in L’Olympia in Parijs zien optreden, en ik geef toe: dat was een drama. Maar het optreden in Antwerpen van vorig jaar (in de Lotto Arena, red.) was een triomf. Hij begon een beetje op de tast, maar bij ‘La bohème’ vond hij zijn stem, en wat volgde was werkelijk een spróókje van een concert, met ‘Emmenez-moi’ als grandioze finale. En weet je, ook al laat zijn stem al eens te wensen over, je kijkt de geschiedenis recht in de ogen. ’t Is héérlijk ouderwetse showbizz, met een catalogus aan gebaartjes die al zestig jaar in de koffer meereist. Ontroerend vind ik dat. De witte zakdoek waarvan je weet dat-ie ’m na ‘La bohème’ op de grond zal gooien, en dan al die dames die al aan de rand van het toneel zijn gaan staan om ’m op te vangen – het is bijna museaal.»

HUMO Waarom vraag je zijn management niet of hij in ‘DWDD’ wil komen zingen wanneer hij in Amsterdam optreedt?

Van Nieuwkerk «Ik geloof dat we ’t al eens gevraagd hebben, maar dat zat er niet in. Hij is, denk ik, ook wat te oud voor het concept van ‘DWDD’. Bij ons krijgen de muzikale acts maar anderhalve minuut de tijd: dat lijkt me echt te weinig voor Aznavour.»


Tatatatááá!

HUMO Wordt daar eigenlijk nooit over geklaagd, over die anderhalve minuut?

Van Nieuwkerk «Zelden. Nederland is er inmiddels aan gewend, en België trouwens ook. Internationale sterren misschien wat minder, maar de meesten zien er de humor wel van in – onlangs nog Joss Stone. Kijk, bij ons heeft alles nu eenmaal een bepaald tempo, een zekere spitsheid: dat is de formule van ‘DWDD’, en daar wijken we niet van af.»

'Inderdaad, ik laat niet iedereen uitpraten. Waarom zou ik? Het zou maar een saaie boel worden'

HUMO Jullie krijgen weleens kritiek op die snelheid: in een gesprek van amper twaalf minuten kún je niet diepgaand zijn, heet het dan.

Van Nieuwkerk «Als er in Nederland een nieuw praatprogramma wordt gelanceerd, zeggen de makers vaak: ‘Wij laten mensen uitpraten; bij ons krijgen gasten eindelijk de tijd.’ Ik heb dan het gevoel dat ze het tegen ‘DWDD’ hebben. Ik laat inderdaad niet iedereen uitpraten; waarom zou ik? Ik probeer erop toe te zien dat het programma elke seconde boeiend is, en daar horen af en toe interrupties bij. Het zou een mooie, saaie boel worden als we iedereen lieten uitpraten, toch? Trouwens, de gevierde Jeremy Paxman al eens iemand horen laten uitpraten? En onze gesprekken duren inderdaad gemiddeld twaalf minuten. Wat is daar precies mis mee? Alsof je in die tijd niets kunt bespreken. Het is toch niet per se hoe langer hoe beter? Of hoe langer hoe dieper? En natuurlijk, soms heeft een gesprek nauwelijks gewicht. Als het dan maar reuzehilarisch is. Prima, toch? Het enige wat telt, is: boeit het? En dat kan zijn vanwege ontroering, slapstick, scherpte of diepte.»

'In 'DWDD' maakte ik Joost Zwagerman mee op z'n allerbest. Dan kun je je moeilijk voorstellen dat er ook een andere kant is – een donkere, zelfs zwarte kant, waarin hij ten einde raad was.'

HUMO Twee andere punten van kritiek die je weleens leest: ’t zijn altijd dezelfde gezichten in ‘DWDD’, en jij stelt je als presentator te weinig kritisch op, vindt alles even geweldig.

Van Nieuwkerk «Ach ja. Ik ben af en toe enthousiast; laat me nou. Ik weet dat het door sommigen wordt gewantrouwd: zij vinden de journalistiek het domein van reserve en achterdocht. Maar als ik mag kiezen tussen het interviewen van een schrijver van een slecht boek en een schrijver van een goed boek, dan kies ik voor het laatste. Waarom zitten miezeren bij een mislukte roman terwijl je die tijd ook kunt besteden aan het onder de aandacht brengen van een weergaloze biografie? Dan steek ik met plezier de vlag uit, blaas ik graag op een trompetje, tatatatááá! Wie kan daar nou boos om worden?

»En wat diezelfde gezichten betreft... Kijk, wij maken een zo goed mogelijk dagelijks programma, en daar horen de beste opiniërende gasten bij. Zodra we die aan ons hebben weten te binden, blijven wij ze graag trouw en zij ons. Vergelijk het met columnisten in de krant: die zijn er wekelijks, soms zelfs dagelijks.»

HUMO Eén van jullie vaste ‘columnisten’ hebben jullie onlangs moeten afstaan.

Van Nieuwkerk «Tot hiertoe zijn twee grote vrienden van ons programma ons ontvallen: Martin Bril (schrijver, red.) en Joost Zwagerman. Martin Bril was ernstig ziek, dus zijn dood kondigde zich al heel lang aan, maar bij Joost was dat niet het geval.

»Joost maakte ik in het programma natuurlijk mee op z’n allerbest; als een soort zon die opging. Het sprankelde, het was geestdriftig, het pakte je beet. Dan is het heel moeilijk om je voor te stellen dat er ook een andere kant is – een donkere, zelfs zwarte kant, waarin hij ten einde raad was.»

HUMO Hij heeft nochtans ooit over die zwarte kant verteld in ‘DWDD’.

Van Nieuwkerk «Klopt. En het geflirt met de dood was ook een leidmotief in veel van zijn werken. Maar goed, je schrijft zoiets eerder op dan dat je de daad werkelijk pleegt. Joost nam ook altijd stelling tégen zelfdoding. Toen zijn depressieve vriend Rogi Wieg deze zomer eindelijk euthanasie mocht plegen – hij had daar al jaren voor geijverd – heeft Joost een aantal vrienden, onder wie mezelf, gemobiliseerd: ‘Schrijf Rogi dat hij dat niet moet doen, het is te vroeg, er zijn nog mogelijkheden’ – woorden van die strekking. Het heeft niet mogen baten, maar wat ik wil zeggen, is dit: Joost was iemand die nadrukkelijk vond dat het leven geleefd moest worden, en wel nú. En als je problemen had of in een depressie zat, dan was daar altijd wel een oplossing voor. Het alternatief was géén alternatief, wat hem betrof. En nu doet-ie het verdomme zelf. Dan is de schok groot, kan ik je verzekeren.»


Gloeiend van trots

HUMO Laten we het over vrolijker aangelegenheden hebben. Jouw haar, bijvoorbeeld. Via je boek ben ik te weten gekomen waarom je het lang draagt: je hebt flaporen.

Van Nieuwkerk «Ik heb reusáchtige flaporen. In die mate zelfs dat ik rond mijn 20ste heb besloten om mijn haar iets langer te laten groeien, om zo de grootste ellende te maskeren.»

HUMO Verf je je haar?

Van Nieuwkerk «Ik verf mijn haar niet.»

'Ik zou het heel fijn vinden om door de week eens een goed glas wijn te drinken, maar ik doe het niet: het belangrijkste bij een dagelijkse talkshow is fitheid'

HUMO Toch zie je er tien jaar jonger uit dan je in werkelijkheid bent. ‘Wat is je geheim?’ zou ik vragen als ik voor een damesblad schreef.

Van Nieuwkerk «Ik kan alleen maar zeggen dat ik mezelf fit houd door te sporten, op tijd te gaan slapen en niet te drinken. Ik zou het heel fijn vinden om door de week eens een goed glas wijn te drinken bij het eten, maar ik doe het niet: ik wéét dat ik het de volgende dag zal bekopen. En het belangrijkste bij een dagelijkse talkshow is fitheid. Dan kun je de hele wereld aan, dan ben je lenig, dan kun je de redactie energiek aanvuren.»

HUMO Bart Peeters had het een tijdje geleden in Humo over de tijd dat hij voor de Nederlandse televisie werkte, in de jaren 80 en 90. Ik citeer: ‘Speed was er schering en inslag. Er werd meer coke gebruikt dan cola.’ Herkenbaar, Matthijs?

Van Nieuwkerk «Ik merk helemaal niets van speed of cocaïne rond ons programma of op de redactie. Ben je gek! Niks voor mij ook, trouwens. Ik drink op uitzenddagen niet eens een kop koffie, omdat ik daar al een tikkie über van word. Goed, als nieuwsgierige student heb ik weleens met een rietje boven een tafel gehangen, maar erg gelukkig werd ik daar niet van. Wél doodsbang, een week of twee, voor alles. Ik heb de opwinding die daarna kwam, xtc, dan ook nooit aangeraakt. Dat leek me de duivel zelf.»

'Ik heb reusachtige flaporen. In die mate zelfs dat ik rond mijn 20ste heb besloten op mijn haar iets langer te laten groeien, om zo de grootste ellende te maskeren.'

HUMO Weet je dat jij, en bij uitbreiding ‘DWDD’, in de Vlaamse pers vaak wordt aangehaald als lichtend voorbeeld?

Van Nieuwkerk «Ik volg de Vlaamse media niet op de voet, maar ik weet wel dat er eens een clubje uit Vlaanderen op bezoek is gekomen om te kijken hoe wij het aanpakken. Zeer eervol, dat wij een inspiratiebron zijn. En ik weet ook dat er een programma op de VRT is geweest dat op ‘DWDD’ zou lijken – zo werd het bij jullie ook geafficheerd (doelt op ‘Bart & Siska’, red.). Ik heb begrepen dat het niet helemaal uit de verf is gekomen, maar verder kan ik er niks zinnigs over zeggen.

»Ik zou anders wel heel graag een keer een programma in België willen maken.»

HUMO Dat heb ik je al vaker horen zeggen.

Van Nieuwkerk «Ja, maar ik meen het ook. We zijn er naar mijn gevoel ook een keertje heel dicht bij geweest – we zouden met ons hele circus een week of twee in België de tenten opslaan, en live uitzenden in Vlaanderen en Nederland. Maar tussen droom en daad bleken er toch allerlei wetten en praktische bezwaren in de weg te staan. Maar ik, en met mij de hele redactie, heb de droom in ieder geval nog niet opgeborgen. ‘DWDD’ in België: God, wat zou dat een feest zijn. Jullie hebben geweldige potentiële praatgasten in Vlaanderen, op alle gebieden. En we hebben natuurlijk de luxe dat we dezelfde taal spreken.»

HUMO Je hebt me ook al meer dan eens verteld dat je Mark Uytterhoeven absoluut een keer in de studio wil ontbieden – je grote, zij het onbetaalde, leermeester. Hoe staat het met dat voornemen?

Van Nieuwkerk «We hebben pogingen genoeg gedaan, maar tot hiertoe is het nog altijd niet gelukt. Jammer. Lang geleden, toen ik nog niet voor de televisie werkte, was ik een grote fan van ‘Het huis van wantrouwen’. Dat was nu eens een manier van televisiemaken waarvan ik dacht: dít is het. Het brak met de wat stijve manier van doen die toen, vijfentwintig jaar geleden, in zwang was op de BRT. Uytterhoeven was gis, intelligent, geestig, aanstekelijk. En hij fladderde tussen de rubrieken door. Voor mij is-ie intussen wel al een tijdje achter de horizon verdwenen, omdat ik ’m niet meer zie op de Vlaamse televisie. Maar met zijn kompaan uit die tijd, de grote televisieproducent (Wouter Vandenhaute, red.), heb ik wél nog af en toe contact: hij is hier al een paar keer geweest om te praten over weet-ik-veel wat voor dromen en plannen hij allemaal had.»

HUMO Wilde hij je naar Woestijnvis lokken?

Van Nieuwkerk «Nou, nee. Hij is een keer langs geweest om kennis te maken, en te kijken hoe wij ons programma in elkaar knutselden. En deze zomer heeft-ie me gebeld met de vraag of we eens konden afspreken om over een project voor volgende zomer te praten. Maar daar zal ik nog maar even over zwijgen. Misschien gaat het ook niet door: dan hebben we voor niks in ons kopje zitten roeren.»

HUMO De vraag is je al talloze keren gesteld, en nu nog maar eens: hoe lang denk je nog met ‘DWDD’ door te gaan?

Van Nieuwkerk «Ik ga door tot ik stop.»

HUMO Je hebt er vast al weleens over nagedacht wannéér dat moment zal plaatsvinden?

Van Nieuwkerk «Ja, maar ik weet het echt niet. Voorlopig is het einde in ieder geval nog niet in zicht. We hebben met ‘DWDD’ natuurlijk de luxe gehad dat we op een gegeven moment allerlei buitenschoolse activiteiten zijn kunnen gaan ondernemen: colleges, popconcerten, documentaires, restaurants, noem maar op. Dat professor Robbert Dijkgraaf voor een zaal van 1.300 man live een hoorcollege over de oerknal gaf, en dat meer dan 1 miljoen tv-kijkers aan zijn lippen hingen, dat was voor ons programma zo’n belangrijk moment. Hebbes! Zonder uitzondering zijn die colleges grote successen. Professor Erik Scherder over de hersenen: drie afleveringen, 1,5 miljoen kijkers per keer. Dan gloeien we van trots, hoor. En dan kan ik wel zitten nadenken over een ander tv-programma, maar wat zou dit nou kunnen evenaren qua plezier?»

HUMO Volgens je kinderen, Kees en Jet, is het je stiekeme droom om na ‘DWDD’ in Parijs te gaan wonen, en er samen met hen een restaurant te openen.

Van Nieuwkerk (knikt) «Jet bestiert de boel, en ik krijg een vaste stoel op het terras, waar ik dan met een goed glas wijn ga zitten dagdromen: dat is mijn zoetste horizon, ja. ‘Emmenez-moi’ van Aznavour op de achtergrond, ik zie het zo voor me. Naïeve romantiek en dromerij, ongetwijfeld, maar mij komt het als la dolce vita over. Maar denk nou niet dat ik zum Tode betrübt zal zijn als het er niet van komt, hè? Daarbij: ik ben pas 55; nog geen 65. Dus we spreken elkaar nog.»

HUMO Slotvraagje nog, Matthijs. Ik heb genoten van je columns, maar mij heb je vooralsnog niet weten te bekeren tot de kerk van Charles. Daal ik nu in je achting?

Van Nieuwkerk «Smaken verschillen, maar ik kan me bijna niet voorstellen dat je Aznavour níét de mooiste stem aller tijden vindt hebben. Enfin, of je in mijn achting daalt, ligt er ook een beetje aan wie de zangers zijn waar je wél van houdt. Is dat Sinatra, Charles Trenet of Nat King Cole, dan blijven we vrienden. Ga je me vertellen dat je alle platen van Roger Whittaker in de kast hebt staan, dan nemen we beleefd afscheid.»

HUMO Geen nood: ik kén Roger Whittaker niet eens.

Van Nieuwkerk «Dan is er nog hoop.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234