Exclusief interview met schrijfster Paula Hawkins, het meisje achter 'Het meisje in de trein'

Na vier weinig succesvolle chicklitboeken waagde de onbekende ex-journaliste Paula Hawkins zich aan een psychologische thriller. Het bleek een meesterzet: ‘Het meisje in de trein’ is een million seller, Dreamworks kocht de filmrechten en Stephen King is een fan.

'Als ik schrijf, bekruipt mij geregeld het besef: 'Help, mijn moeder gaat dit ook lezen''

Vorig jaar zag het er niet goed uit voor de Britse Paula Hawkins. Haar laatste boek, dat ze onder een pseudoniem had geschreven, verkocht voor geen meter. Ze had geen geld meer, kon de lening voor haar huis niet meer aflossen en moest – op haar 42ste – haar vader om geld vragen.

Ze gaf zichzelf nog één kans: met een thriller, dit keer uitgebracht onder haar eigen naam. Uit pure geldnood stuurde ze haar manuscript al naar uitgeverijen toen het nog maar half geschreven was. Een gok, maar wat voor één. De uitgeverijen begonnen tegen elkaar op te bieden en amper vier maanden na publicatie was ‘Het meisje in de trein’ al meer dan 2 miljoen keer verkocht. Dreamworks nam een optie op de verfilming en illustere collega’s zoals Stephen King strooiden gul met complimenten: ‘Echt een geweldige thriller, die me bijna de hele nacht heeft wakker gehouden. De onbetrouwbare verteller is perfect gedaan.’

Die hoofdverteller is Rachel, een verlopen alcoholiste die elke dag met de trein voorbij het huis van een jong, gelukkig koppel rijdt. Ze gluurt graag binnen en fantaseert over hun perfecte leven. Tot de vrouw van het stel op een dag verdwijnt, en Rachel beseft dat ze iets gezien heeft dat een ander licht op de zaak kan werpen. Ze bijt zich erin vast, maar dan laat haar geheugen haar in de steek en beginnen feit en fictie door elkaar te lopen.

‘Het meisje in de trein’ is geen klassieke whodunit, maar moet het hebben van wat zich afspeelt in de hoofden van de personages, stuk voor stuk struikelende mensen die soms gemeen kunnen uithalen. Het boek speelt met thema’s als schuld, schaamte en de tegenstelling tussen slachtoffer en dader. En het is natuurlijk óók een heerlijke pageturner.

Als ik Paula Hawkins in Londen ontmoet, blijkt dat ze nog steeds behoorlijk overdonderd is door het megasucces van haar boek. Ook na het zoveelste interview zoekt ze nog naar antwoorden en maakt ze haar zinnen soms niet af. Ze schrijft liever dan ze spreekt.

HUMO Ik las dat heel wat lezers een aversie voelen tegenover Rachel. Ik vond haar nochtans erg menselijk: ze is haar job kwijt, haar ex-man heeft haar ingeruild voor een andere vrouw die nu met hem het leven leidt waar Rachel vroeger van droomde. Het is toch niet zo gek dat ze de trappers kwijt is?

Paula Hawkins «Ik voel zelf ook veel sympathie voor haar. Ik snap wel dat ze irritatie opwekt: ze blijft steeds dezelfde fouten maken en domme dingen doen. Maar zo gedragen verslaafden zich nu eenmaal. Hoe wanhopig ze die vicieuze cirkel ook willen doorbreken, toch blijven ze doorgaans in hun oude, slechte gedrag volharden.

»In Rachel herken ik mensen die ik zelf gekend of gezien heb: in de kern zijn ze goedaardig, maar ze gedragen zich verschrikkelijk door alles wat ze hebben meegemaakt. Eigenlijk vind ik het niet slecht dat lezers zo heftig op haar reageren – ik heb liever dat ze Rachel haten of graag zien, dan dat ze hen koud laat.

»Zelf hou ik van problematische personages omdat die veel realistischer zijn. Mensen zijn nu eenmaal gecompliceerd en maken er geregeld een potje van. En dan wil ik weten hoe zo iemand z’n problemen probeert op te lossen.»

'Het heeft me geholpen dat ik 'Het meisje in de trein' onder grote druk heb moeten schrijven. Het moest goed zijn én er knal op zitten. Anders moest ik terug naar de journalistiek en dat wou ik niet'

HUMO Bij alcoholici die op straat leven, kun je soms een glimp opvangen van de persoon die ze vroeger waren. Was het een ontmoeting met zo iemand die mee de aanzet heeft gegeven voor uw boek?

Hawkins (glimlacht) «Als ik mensen ontmoet, vraag ik me automatisch af wat hun verhaal is. Soms begin ik op de trein te dagdromen over de levens van anderen. Vooral als die anderen zich vreemd gedragen of op klaarlichte dag helemaal weg van de wereld lijken.

»Ik vrees dat het verrassend makkelijk en snel fout kan lopen in een mensenleven. Rachel is een ramp, maar niet zo lang geleden had ze een vrij normaal leven: ze had een goeie job, was getrouwd en functioneerde. Misschien balanceerde ze dus al langer op het slappe koord en hoefde er maar iets kleins mis te lopen om compleet te ontsporen. En volgens mij is dat wel bij meer mensen zo.»

HUMO Verklaart die herkenbaarheid het succes van uw boek?

Hawkins «Het is voor mij ook een mysterie waarom dit boek zo aanslaat. Mocht ik het geheim kennen, dan zou ik het meteen opnieuw gebruiken voor mijn nieuwe boek (lacht). Dat gezegd zijnde: er gaat een zekere aantrekkingskracht uit van Rachels verhaal. Het toont hoe snel een doodgewoon iemand met een alledaags leven kan afglijden. Als je tijdens het lezen beseft dat jou hetzelfde zou kunnen overkomen, dan brengt dat koude rillingen mee. Om die reden hebben realistische, huiselijke drama’s mij altijd meer geboeid dan verhalen over seriemoordenaars of spionnen.»

HUMO Uw boek wordt vaak vergeleken met Gillian Flynns succesthriller ‘Gone Girl’, maar zelf verwijst u graag naar Hitchcocks ‘Rear Window’. Omdat daar ook voyeurisme in voorkomt?

Hawkins «Ik hield enorm van de sfeer die Hitchcock in ‘Rear Window’ oproept: de aangehouden spanning, de personages die aan zichzelf beginnen te twijfelen. Ik zeg niet dat ik Hitchcock naar de kroon probeerde te steken, maar ik wou eenzelfde sfeer creëren. De lezer moest het gevoel krijgen dat er op elk moment iets kon gebeuren, wat of waar dan ook.»


The day after

HUMO Auteurs van historische thrillers pluizen geschiedenisboeken na, schrijvers van politiethrillers gaan soms met de politie op pad. Wat voor research doe je voor een boek over de drama’s in gewone levens? Puurt u uit eigen ervaring?

Hawkins «Ik lees af en toe wel artikels over criminele psychologie, maar veel research kun je niet doen. Je gaat voort op je eigen ervaringen, de verhalen van mensen die je kent, en je fantasie. Dit boek is voor 90 procent het resultaat van mijn verbeelding, al heb ik me wel geïnformeerd over black-outs bij alcoholici.

»De werking van het geheugen is ontzettend fascinerend, omdat het door van alles wordt beïnvloed. Rachel kan zich één cruciale avond niet meer herinneren. Die lacune kan met haar drankverbruik te maken hebben, maar het kan ook aan de schok liggen, of aan de klappen op haar hoofd. Er is wel wat onderzoek verricht naar die black-outs, maar echt veel weten ze nog niet. Sommige alcoholisten hebben er last van; andere niet. Of ze hebben na de ene zuippartij wél een black-out, en de volgende keer niet. Vrij mysterieus allemaal, maar een fictieschrijver komt dat natuurlijk geweldig goed uit (lacht). In ‘Het meisje in de trein’ draait veel om de betrouwbaarheid van waarnemingen. Rachels waarnemingen en beoordelingsvermogen zijn gebrekkig op alle vlakken.»

'Ik wou het over de afschuwelijke nasleep van drankmisbruik hebben. Er is niets grappigs of glamoureus aan alcoholisme, het is doffe ellende'

HUMO De drie vertellers in uw boek zijn vrouwen, en u snijdt ook heel wat vrouwelijke thema’s aan, zoals moederschap, de combinatie werk en gezin. Is het een vrouwenboek?

Hawkins «Nee, ik krijg ook heel wat fanmail van mannen. Toch heb ik meer vrouwelijke lezers – omdat vrouwen sowieso meer fictie lezen en omdat mannen nog altijd de neiging hebben om eerder boeken van mannelijke auteurs te lezen. Dat is trouwens één van de redenen waarom J.K. Rowling haar ‘Harry Potter’-romans onder een mannelijk pseudoniem heeft uitgebracht.

»Het moederschap is een interessant thema: vandaag de dag legt het een enorme druk op de schouders van vrouwen. Zodra ze de vruchtbare leeftijd hebben bereikt, worden ze voortdurend beoordeeld door de samenleving: die bepaalt mee hoeveel kinderen ze moeten hebben, op welke leeftijd ze zwanger moeten worden, of en hoeveel ze nog uit werken moeten gaan als ze eenmaal moeder zijn. Zo veel oordelen over wat eigenlijk een hoogstpersoonlijke kwestie is! Maar ik mag hopen dat dat thema ook mannen interesseert.»

HUMO U hebt het ook over ongewenst kinderloos zijn, dat u beschrijft als ‘rouwen om iemand die je nooit hebt gekend’. Dat klinkt zo prangend dat het wel autobiografisch móét zijn.

Hawkins «Toch niet. Ik heb geen kinderen omdat ik er nooit gewild heb. Maar ik ken wel verschillende mensen die met hun onvruchtbaarheid geworsteld hebben. Ik weet dus hoe verwoestend en hartverscheurend het kan zijn als je kinderen wil, maar er geen kunt krijgen. De tol die dat eist van je geestelijke gezondheid of je relatie, kan erg hoog zijn. Wie het overkomt, gaat dus vaak door een rouwproces. Als je je altijd een leven mét kroost hebt voorgesteld, moet je afscheid nemen van dat beeld.

»Ik zie ook hoeveel schuldgevoelens het oproept bij vrouwen. Ze verwijten zichzelf dat ze vroeger aan kinderen hadden moeten beginnen of dat ze niet zo veel hadden moeten drinken toen ze 25 waren.»

HUMO Over drinken gesproken: u beschrijft vooral the day after erg kleur- en geurrijk. Behoorlijk weerzinwekkend en gênant.

Hawkins «In de literatuur zijn alcoholisten doorgaans mannen van in de 50 die zich ’s morgens al een whisky uitschenken. Maar dat vind ik niet interessant. Ik wou het over de afschuwelijke nasleep van drankmisbruik hebben, over hoe het je leven tot een verschrikkelijke puinhoop kan herleiden. Er is niets grappigs of glamoureus aan alcoholisme, het is doffe ellende.»

HUMO U beschrijft ook de diepe schaamte waarmee het gepaard gaat.

Hawkins «Rachel schaamt zich voortdurend en is ook heel hard in haar zelfkritiek. Ze denkt dat mensen haar voortdurend veroordelen omdat ze er zo slecht uitziet, terwijl ze haar waarschijnlijk niet eens opmerken.»


Ingebeelde bommen

HUMO Schrijver Jonathan Franzen zei ooit in een interview dat het verschil tussen zijn doorbraakroman ‘De correcties’ en zijn eerdere boeken was dat hij zijn schaamte als schrijver had overwonnen. Is dat een proces waar u ook door moest om dit boek echt goed te krijgen? Uw vorige boeken deden het niet denderend.

Hawkins «Bij mijn vorige boeken – lichtvoetige, romantische fictie – kwam het idee van mijn uitgever. Ze voelden niet aan als mijn eigen boeken. Dit wél, omdat het veel dichter bij mij ligt. Het is tragischer, donkerder.

»Als je je schaamte laat overheersen, kun je nooit iets eerlijks schrijven. Ik begrijp dus wel wat Franzen bedoelt: je moet alles durven te tonen zoals het echt is en voelt. Mensen willen iets authentieks lezen. Maar om dat te kunnen, moet je loslaten. Toch tot op zekere hoogte, want bij mij blijft er toch altijd wat zelfcensuur over. Als ik schrijf, bekruipt mij geregeld nog het besef: ‘Help, mijn moeder gaat dit ook lezen.’»

HUMO Bij welke passages was dat?

Hawkins «De ergste passages zijn waarschijnlijk die waarin Rachel stomdronken is, of erg vileine gedachten uit over anderen. Dat komt wel ergens vandaan, hè! Ik vraag me vaak af wat mensen denken als ze weten dat die dingen uit mijn hoofd komen (lacht verlegen). Wat zegt dat over mij? Nu goed, ik moet ergens een donkere kant hebben.»

HUMO Heeft iemand u daar al over aangesproken?

Hawkins (lacht) «Nee. Mijn ouders zeggen dat ze het boek hebben gelezen, maar we hebben het niet besproken. Ik zou me daar ook niet comfortabel bij voelen. Ik bespreek ‘Het meisje in de trein’ liever met onbekenden dan met vrienden of familie. Omdat ik vermoed dat zij dingen – van hen én van mij – zouden herkennen.»

HUMO In het boek vraagt Rachel zich af waar ze ‘de verkeerde afslag’ heeft genomen. Hebt u zichzelf die vraag ook gesteld toen u na vijftien jaar als journalist gewerkt te hebben zonder inkomen zat?

Hawkins «Ja. Ik denk dat de meesten van ons zich dat weleens afvragen: wat als ik die job wél had aangenomen, wat als ik wél bij die geliefde was gebleven of tóch naar die plek was gegaan? Veel beslissingen kunnen op het eerste gezicht banaal lijken, maar wel belangrijke gevolgen hebben op lange termijn. Doorgaans is het onmogelijk te achterhalen waar je precies de verkeerde afslag hebt genomen. Omdat al die kleine beslissingen ook met elkaar verbonden zijn.

»Maar ik heb me destijds zeker afgevraagd waarom ik niet gewoon in de journalistiek was gebleven, waarom ik per se freelancer wou worden en niet gewoon voor dat vast contract had gekozen.»

HUMO En waarom was dat?

Hawkins «Ik wou niet elke dag in een kantoor werken, ik wou van alles uitproberen. Toen ik begon, was er nog ontzettend veel werk voor freelancers. Ik kon mijn eigen tijd invullen, het was veel relaxter werken. Maar het bleek een slechte beslissing te zijn, want toen de markt instortte, was er gewoon geen geld meer voor freelancers. Gelukkig is het uiteindelijk goed uitgedraaid.»

HUMO Het was toch op het nippertje. U noemde dit boek een laatste gok, want u had geen geld meer.

Hawkins «Ik zat nog niet compleet aan de grond, maar ik moest geld lenen om de lening op mijn huis te kunnen afbetalen. Ik maakte me best veel zorgen: ik ben niet getrouwd en had dus ook geen ander inkomen om op terug te vallen.»

HUMO Zorgde dat ervoor dat u alles op alles hebt gezet?

Hawkins «Mij heeft het zeker geholpen om onder dat soort druk te moeten schrijven. Ik was volledig geobsedeerd: gedurende zes maanden heb ik alleen maar geschreven. Het moest goed zijn én er knal op zitten. Anders moest ik terug naar de journalistiek en dat wou ik niet. Of een heel nieuwe carrière beginnen, en ik was niet zeker of ik wel iets anders kón.»

HUMO U werkt al aan een nieuw boek, over zussen in Engeland. Kunt u er iets meer over kwijt?

Hawkins «Het is ook een psychologische thriller. Centraal staat de verzuurde relatie tussen de zussen en bepalende gebeurtenissen uit hun kindertijd die ze zich allemaal erg anders herinneren. Dat klinkt vaag, maar pitchen is helaas niet mijn sterkste kant (lacht).»

HUMO Opnieuw over de trucs van ons geheugen.

Hawkins «Klopt, maar wel op een heel andere manier dan in dit boek. Ik vind het ongelooflijk hoe je je iets compleet fout kunt herinneren. Mij is het ook al een paar keer overkomen dat ik jeugdherinneringen ophaalde en dat mijn moeder antwoordde: dat kún jij niet weten, want je was nog maar 3 maanden oud. Dan blijkt dat ik gewoon een foto van die gebeurtenis had gezien en dácht dat ik het me herinnerde.

'Natuurlijk is het fantastisch dat mijn boek een succes is, maar ik voel me toch ook erg te kijk staan'

»Maar stel je eens voor dat je een dramatische gebeurtenis anders zou opslaan in je geheugen. Wat als je dan op je 30ste zou ontdekken dat wat je je hele leven over je familie of jezelf geloofd hebt, eigenlijk niet waar is? Dat moet verwoestend zijn voor je psyche en je zelfbeeld. Dáár gaat het boek over.»

HUMO Ik heb ooit de Amerikaanse geheugenexpert Gary Lynch geïnterviewd over foute herinneringen. Hij zei dat niemand eerlijk is tegenover zijn geheugen. Telkens als we een herinnering ophalen, schrijven we er iets bovenop, soms ook foute informatie. Als die niet wordt tegengesproken, kan die zich verankeren. Zo herschrijven we allemaal onze eigen geschiedenis.

Hawkins (neemt snel een pen ter hand) «Hoe spel je die naam? Dat moet ik zeker opzoeken.»

HUMO Fascineert dat fenomeen u al lang?

Hawkins «Nadat het me een paar keer was overkomen, heb ik er een artikel over gelezen, van de neurowetenschapper Oliver Sachs. Hij leefde tijdens de Tweede Wereldoorlog in Engeland en herinnerde zich erg scherp hoe er op twee verschillende tijdstippen bommen op zijn huis vielen. Later ontdekte hij dat hij één van die twee momenten helemaal niet had meegemaakt, hoewel hij zou zweren dat hij erbij was.»

HUMO Over welke herinnering ging het bij u?

Hawkins «Eén uit mijn kindertijd, toen ik samen met mijn ouders in Zimbabwe woonde, wat toen een erg gesegregeerde samenleving was. Ik herinnerde mij levendig hoe ik met mijn moeder naar het postkantoor ging en daar gescheiden wachtrijen zag: eentje voor de blanken en eentje voor de zwarte bevolking. Maar mijn moeder zei dat dat niet klopte. In het postkantoor werden mensen nooit volgens ras gescheiden. Ze vermoedt dat ik één en ander verwarde met een bezoek aan Zuid-Afrika. Ik was er nochtans zó zeker van.»

HUMO Dat is best een heftige herinnering.

Hawkins «Ik was nog erg klein, en ik was nog nooit eerder op zo’n scherpe manier met die racistische samenleving geconfronteerd. Maar in werkelijkheid is dat dus nooit gebeurd, ook al was er in Zimbabwe zeker wel segregatie.»

HUMO Het moet niet evident geweest zijn om in die wereld op te groeien. Heeft het u als persoon of zelfs als schrijver beïnvloed?

Hawkins (aarzelt) «Het maakte mij vrij jong politiek bewust: ik besefte dat de maatschappij waarin wij leefden erg onrechtvaardig was. Maar ik heb nooit over Afrika of over rassenkwesties geschreven.»

HUMO ‘Het meisje in de trein’ gaat ook over eenzaamheid. De politie omschrijft Rachel als een ramptoerist, ‘die wanhopig probeert ergens aansluiting te vinden’.

Hawkins «Rachel heeft zichzelf losgesneden van alles en iedereen. Ze heeft niemand meer en is ontzettend eenzaam, wat van haar een extreme versie maakt van heel wat mensen in grootsteden. Toen ik net naar Londen was verhuisd, kende ik er ook niemand. Ik voelde me een totale outsider. Als je dan op de trein, omgeven door mensen, ziet hoe anderen in hun huis feestjes geven, kan een soort wanhoop je overvallen.»

HUMO Vandaag is het wel even anders: iederéén wil naar uw feestje komen.

Hawkins «Het geeft mij een behoorlijk onbehaaglijk gevoel om plots in het middelpunt van de belangstelling te staan. (Stilte) Weten dat zo veel mensen lezen wat jij hebt geschreven, maakt je toch erg kwetsbaar. Hoe meer lezers, hoe meer meningen ook. Over wat ze lezen, maar ook over de schrijver zelf. Natuurlijk is het fantastisch dat mijn boek een succes is, maar ik voel me toch ook erg te kijk staan.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234