null Beeld Joris Casaer
Beeld Joris Casaer

zo lees je lichaamstaal

Expert Timon Krause: 'Oefen door gezichten te bekijken op Google'

Timon Krause, ooit verkozen tot Europa’s beste mentalist, is expert in het lezen van mimiek en lichaamstaal. Als geen ander weet hij hoe mensenkennis zowel in je sociaal als professioneel leven goed van pas komt. ‘Let op de kleine gelaatsexpressies, zo weet je of iemand écht blij is je te zien.’

Stijn De Wandeleer

De Duits-Nederlandse Timon Krause (27) was twaalf toen hij een hyp­noseshow zag en wist dat zijn toekomst zich ook op een podium zou afspelen. Nu toert hij als mentalist met zijn eigen zaalshows de wereld rond. Hij raadt de code van uw bankkaart en kan uw psyche soms akelig precies doorlichten, maar zijn succes steunt niet op complexe goocheltrucs, wel op iets veel banalers: simpele mensenkennis. Daarover schreef hij eerder al het boek ‘Mensenkennis voor beginners’.

Nu veel van ons sociaal contact zich online afspeelt, is echte menselijke interactie extra belangrijk geworden, vindt Krause. ‘We hebben tijdens de pandemie gezien wat een gebrek daaraan doet: heel wat mensen hebben zich eenzaam gevoeld. Er bestaat een boeiende studie over wat er gebeurt als je een gesprek met een onbekende voert: de stoffen die dan vrijkomen in je lichaam zijn vrij gelijkaardig aan die tijdens een xtc-high. Iedereen heeft het al eens meegemaakt: je ontmoet iemand op café, voert een leuk gesprek en ’s avonds keer je met verende pas terug naar huis. Tijdens een aanraking komt er dan weer dopamine vrij: we worden echt gelukkiger als we in de buurt van anderen zijn.’

Lees ook:

De magie tussen mentalist Henrik Fexeus & misdaadkoningin Camilla Läckberg: ‘Er was maar één hindernis: we haten het allebei om met iemand anders samen te werken’

Joris Luyendijk: ‘Gert Verhulst en Bart De Wever zijn ongeschikt als leider’

- Waarom doen we er goed aan onze mensenkennis wat bij te spijkeren?

‘Het draait vooral om mensen beter te leren lezen, want ieder­een krijgt al van bij de geboorte mensenkennis mee. Als je iemand ziet glimlachen, weet je bijvoorbeeld instinctief dat die persoon het goed met je voorheeft. Hetzelfde geldt voor een verdrietig of een kwaad gezicht: basisemoties die je overal ter wereld ziet, we moeten dus geen moeite doen om ze te lezen.’

‘Mensenkennis kan ons, zowel privé als professioneel, helpen om sneller iemands vertrouwen te winnen, en om de ander beter en sneller in te schatten. Voor mij was het een verademing om te beseffen dat ik een raakvlak heb met ieder­een die ik ontmoet. Want hoewel we in de details allemaal van elkaar verschillen, lijken we in de grote lijnen ongelofelijk op elkaar. Als iemand het op politiek vlak niet met mij eens is, kan ik door te begrijpen waaróm die persoon op een bepaalde manier denkt, ook zijn keuze voor een bepaalde partij begrijpen. Mensenkennis vergroot je empathie, waardoor je op een mildere manier naar je medemens kan kijken.’

- Hoe kun je leren om mensen beter te lezen?

‘Ik maak van het hele lezen van mensen een bewust proces, terwijl het bij velen van ons iets is dat eerder op de achtergrond speelt. De handigste manier om er beter in te worden, is door op zogenaamde micro-expressies te letten. Macro-­expressies zijn de hele dag op ons gezicht af te lezen en kunnen we zelf controleren. Op die manier kunnen we onze zes basisemoties – woede, angst, vreugde, shock, afschuw en verdriet – uiten. Micro-expressies kunnen we niet bewust sturen, maar zijn kort – slechts een zeventiende van een seconde – op ons gezicht te zien wanneer we nieuwe informatie te verwerken krijgen.’

‘Als je meer op die micro-expressies gaat letten, kun je daaruit goed afleiden hoe iemand zich voelt bij wat je net hebt gezegd. Als je ergens binnenkomt en iemand zegt ‘leuk dat je er bent’, maar vlak daarvoor zie je een micro-expressie van afschuw, dan kan je ervan uitgaan dat die persoon het eigenlijk helemaal niet zo leuk vindt om je te zien. Om dat soort expressies beter te leren lezen, kan het helpen om voor elk van de zes basisemoties online naar foto’s te kijken. Google ‘happy faces’ en bestudeer de kenmerken van een vrolijk gezicht. De neusgaten gaan bijvoorbeeld wat wijder staan en de ogen lachen mee. Als je jezelf vertrouwd kunt maken met de kenmerken van die basisemoties, ga je ze tijdens gesprekken ook gemakkelijker opmerken.’

- Kan je aan de hand van die micro-expressies ook achterhalen of iemand liegt?

‘Als je aan tien mensen vraagt waaruit je kan afleiden of iemand liegt, zal je tien verschillende antwoorden krijgen. Er is niet één signaal waarop je kan letten, je kan alleen zoeken naar een afwijking in iemands baseline. De baseline is ons basisgedrag, het geheel van onze lichaamshouding en onze parataal; de manier waarop we iets zeggen, en welke woorden we daarvoor gebruiken. Voor de meesten onder ons is liegen abnormaal gedrag dat veel energie vergt, waardoor we dat ongemak gaan compenseren door van onze baseline af te wijken. Iemand die gewoonlijk heel luid spreekt en een uitbundige lichaamstaal heeft, kan tijdens het liegen misschien wat zachter en langzamer gaan spreken om geloofwaardiger over te komen. Daarop kan je bewust gaan letten. Maar je kan dus niet zeggen dat iemand die oogcontact vermijdt per definitie aan het liegen is.’

- Wat kunnen we van lichaamstaal leren?

‘Het probleem met lichaamstaal is dat het nooit zwart-wit is. Vaak hoor je bijvoorbeeld dat iemand die tijdens een gesprek zijn armen kruist het niet met je eens is. Dat is te radicaal: dat kan evengoed betekenen dat die persoon heel geconcentreerd naar je aan het luisteren is, en niets van de buitenwereld wil laten binnen­komen. Het heeft dus weinig zin om enkele indicatoren van lichaamshouding uit het hoofd te leren: het gaat altijd om de context waarin bepaald gedrag vertoond wordt.’

‘Lichaamstaal kan wel een goede indicator zijn van de mate waarin je met je gesprekspartner op dezelfde golflengte zit. Dat zie je soms bij koppels die samen op café zitten en die een gelijkaardige lichaamshouding aannemen. Daar kan je ook zelf gebruik van maken door tot op zekere hoogte de lichaamstaal te kopiëren wanneer je met iemand een connectie wilt opbouwen of het vertrouwen wilt verdiepen. Door je hoofd in dezelfde richting te kantelen, of je lichaam in dezelfde richting te draaien. Maar doe dat ook niet té opvallend, want dan wordt het snel griezelig.’ (lacht)

‘Een oefening die ik graag meegeef, is het umkehrprinzip. Die vertrekt vanuit het idee dat onze emoties ons lichaam beïnvloeden, maar dat ons lichaam ook impact heeft op onze emoties. Als ik mijn hoofd leegmaak en dezelfde lichaamshouding als iemand anders aanneem, bijvoorbeeld iemand die aan de toog op café zit, of iemand die je op televisie ziet, kan je proberen om jezelf in een gelijkaardige emotionele toestand te krijgen. Op die manier ontwikkel je een beter bewustzijn van wat jouw lichaamstaal met anderen doet, en ga je meer empathie kweken. Maar als je je wat onzeker of angstig voelt, kan het ook helpen om net de lichaamshouding aan te nemen van een zelfzeker persoon: vaak ga je je daar ook zélf wat beter door voelen.’

- Cold reading is nog zo’n techniek die je geregeld gebruikt om een band met iemand op te bouwen die je nog maar net hebt leren kennen.

‘Cold reading is een universeel toepasbare vorm van mensen­kennis waarvoor je geen voorkennis nodig hebt van de andere persoon. Het is het tegenovergestelde van hot reading, waarbij je wel al één en ander weet over de persoon die je wilt gaan lezen. De basis van cold reading zijn de zogenaamde dertien Barnum-statements die op elk mens van toepassing zijn, ongeacht de leeftijd of afkomst. ‘Soms gedraag je je extravert, spraakzaam en welwillend, dan weer introvert, op je hoede en terughoudend.’ Of: ‘Je hebt geleerd dat het onverstandig kan zijn om je te makkelijk open te stellen voor anderen.’ ‘Je hebt het gevoel dat je je eigen potentieel nog niet helemaal hebt bereikt’, is er nog zo één, net als: ‘Je hebt een neiging tot zelfkritiek.’ Dat zijn stellingen waarmee de meeste mensen zich wel kunnen vereenzelvigen, en die je dus een raakvlak geven met vrijwel elke mens ter wereld. Die kan je in je voordeel gebruiken om sneller een band op te bouwen met nieuwe mensen.’

Timon Krause: ‘‘Be interested, not interesting’ is mijn credo wanneer ik iemand nieuw ontmoet. Mensen vinden het nu eenmaal fijn om over zichzelf te praten’  Beeld Joris Casaer
Timon Krause: ‘‘Be interested, not interesting’ is mijn credo wanneer ik iemand nieuw ontmoet. Mensen vinden het nu eenmaal fijn om over zichzelf te praten’Beeld Joris Casaer

- Hoe gebruik je die statements in een gesprek?

‘Ik zou zo’n statement bijvoorbeeld op mezelf kunnen betrekken door te zeggen: ‘Ik weet niet of het jou is opgevallen, maar ik probeer mezelf wel zelfzeker voor te doen, maar ik ben altijd zo zelfkritisch. Heb jij dat soms ook?’ De kans is groot dat die andere persoon op dat moment denkt: ja, dat herken ik. Door dat trucje te gebruiken, vergroot je je verbondenheid met nieuwe mensen. Het ligt nu eenmaal in onze natuur om liever op te trekken met mensen die eenzelfde ervaring delen. Maar ik zou zo’n statement ook op de ander kunnen betrekken. Dan kun je zeggen: ‘Door de manier waarop je je gedraagt, krijg ik de indruk dat je soms nogal zelfkritisch bent, terwijl dat nergens voor nodig is.’ Dan kan jij zeggen: ‘O, jij hebt goed op me gelet, jij begrijpt me.’ Van daaruit kan je de deur naar verder vertrouwen openen.’

- Zijn er nog van die trucjes om sneller een band met iemand op te bouwen?

‘Absoluut. Mensen tijdens een gesprek met hun naam aanspreken kan bijvoorbeeld goed werken. We zijn van kinds af aan geneigd om te reageren wanneer iemand ons persoonlijk aanspreekt. Vragen stellen werkt ook goed om een band op te bouwen met mensen. ‘Be interested, not interesting’ is mijn credo wanneer ik iemand nieuw ontmoet. Het is een basisbehoefte van mensen om begrepen te worden. Door gewoon al goed te luisteren naar de persoon die voor je zit, en door geïnteresseerde bijvragen te stellen, kan je mensen het gevoel geven dat ze begrepen worden. Dat vinden we aangenaam: mensen vinden het nu eenmaal fijn om over zichzelf te praten.’

- Kunnen we uit iemands uiterlijk dingen afleiden over het karakter van die persoon?

‘Als je naar de kleren kijkt die iemand draagt, zal je daaruit wel iets kunnen afleiden over hoe die persoon door de buitenwereld graag gepercipieerd wil worden. Maar uit iemands gezicht kan je eigenlijk niets aflezen. Fysiognomie gaat uit van het tegendeel en legt zich toe op het lezen van gezichten. Een sterke kaak en een grote neus zouden bijvoorbeeld op een groot zelfbewustzijn wijzen, terwijl iemand met naar buiten staande oren dan weer een goede luisteraar zou zijn. Het linken van bepaalde persoonlijkheidskenmerken aan iemands uiterlijk is niet wetenschappelijk onderschreven en kan zelfs gevaarlijk en racistisch zijn. Iemand met sterke wenkbrauwen en een groot voorhoofd zou bijvoorbeeld als dom gepercipieerd worden, terwijl ­sterke wenkbrauwen vaker voorkomen in Afrikaanse culturen. Het is dus echt onzin, maar in de Verenigde Staten gebruikt men die techniek toch geregeld tijdens sollicitatiegesprekken. Dat vind ik gevaarlijk, want het verleidt mensen ertoe om op basis van iemands uiterlijk een oordeel te vellen over een persoon die ze nog niet kennen.’

- Maar maken we niet allemaal een eerste indruk op basis van hoe iemand eruitziet?

‘Ja, en daar ben ik zelf ook niet boven verheven. Het is daarom belangrijk om ons daarvan bewust te zijn. Als je weet dat je dat onbewust doet, kan je dat proces nog proberen te corrigeren. Ik ben om die reden ook fan van blinde sollicitatiegesprekken, waarbij geen naam of geslacht wordt getoond bij de keuze van een mogelijke kandidaat en enkel naar de competenties gekeken wordt.’

- Als al die trucs om verbondenheid te creëren door de foute mensen gebruikt worden, lijken ze me ook potentieel gevaarlijk. Ga je mensen niet bijna manipuleren?

‘Dat is inderdaad een risico. Al zou ik ook durven te zeggen dat, als je je mensenkennis vergroot, je er ook zelf bewust van zal zijn als je gemanipuleerd wordt. Onlangs zag ik een poster van een politieke partij met het opschrift: ‘Wil je dat je familie veilig is?’ Dat is een typisch Barnum-statement, dat op iedereen van toepassing is. Alleen was die poster van een van de meest rechtse partijen waarop je in Duitsland kan stemmen, die er een agenda over migratie aan koppelt. Als je zulke taalpatronen leert herkennen, en je je even afvraagt of de connectie die je met iemand voelt ook authentiek is, zal je je er bewust van zijn wanneer die trucjes tegen jou gebruikt worden. Die kennis is heel nuttig.’

‘Mensenkennis voor beginners’ door Timon Krause is uitgegeven bij Lannoo, 240 p’s, 19,99 euro

3 tips om je mensenkennis te vergroten

Timon Krause: ‘Leer micro-expressies te lezen. Ga online op zoek naar afbeeldingen van de zes basisemoties en bestudeer hoe die emoties op een gezicht af te lezen zijn. Op die manier ga je ze ook tijdens een gesprek makkelijker herkennen.’

‘Oefen het umkehrprinzip. Probeer bewust de lichaamshouding van mensen te kopiëren die je op televisie of café ziet om je in te leven in hun emotionele toestand. Het helpt om je empathie te vergroten.’

‘Spreek wat vaker een vreemde aan. Dat is niet alleen goed voor je gezondheid, je kan tijdens die gesprekken ook oefenen om de Barnum-statements op een natuurlijke manier toe te passen zonder dat er veel op het spel staat.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234