Expo 'The Gap. Abstracte kunst uit België. Een selectie'Luc Tuymans: 'Alle expo's waar ik als curator heb opgetreden, hebben mij meer gekost dan opgebracht'

‘The Gap’ is een tentoonstelling met een selectie van abstracte kunstenaars uit België. Luc Tuymans trad op als curator en plaatst een oudere generatie abstracten broederlijk naast de jongere lichting: vijftien kunstenaars, bekende toppers als Raoul De Keyser of Francis Alÿs, maar evengoed een hoop ontdekkingen als Jef Verheyen of Walter Leblanc. ’s Lands beroemdste kunstenaar haalt een rits namen – ooit avant-garde, nu totaal vergeten – uit de krochten van de Belgische kunstgeschiedenis tevoorschijn.

Afgelopen zomer was de tentoonstelling in Londen te zien, waar de namen nóg minder belletjes doen rinkelen. Maar de vergeten generatie deed de Britse pers jubelen: The Guardian sprak van een ‘first-rate show’.

HUMO Hoe komt een figuratieve schilder erbij om in Londen onbekende abstracte kunstenaars uit België te tonen?

Luc Tuymans «Ik werd gevraagd een algemene tentoonstelling over schilderkunst samen te stellen. Dat zag ik niet zitten, maar ik kreeg wel een ander idee: eerherstel voor Belgische abstracte kunstenaars. Driekwart van hen heb ik nog persoonlijk gekend, maar in Londen heeft bijna niemand ooit van hen gehoord.»

HUMO Abstract mogen we met een korreltje zout nemen. Van Guy Mees hangen er bijvoorbeeld kleurige papieren vormen aan de muur die wapperen in de wind: een ballet van opwaaiende zomerjurken.

Tuymans «Belgische abstracte kunst heeft inderdaad een zeer specifiek karakter: ze zweeft tussen onherkenbaarheid en subtiel herkenbare elementen uit het dagelijks leven. De schilderijen van Raoul De Keyser lijken louter uit geometrische vormen te bestaan, maar hij vertrok altijd van wat hij in de wereld zag.

»Ander voorbeeld: van Philippe Van Snick toon ik een werk uit mijn privéverzameling, ‘Dag en Nacht blokken (goud)’. Dat zijn twee goud geverfde blokken, de ene is aan de zijkant zwart, de andere blauw. In combinatie met de titel denk je aan een pikdonkere nacht en een blauwe zomerlucht zonder wolken. Het lijken dus louter vormen en kleuren, maar er zit een duidelijke verwijzing in naar de realiteit. Dat is wat de Belgische abstracten bindt. Heel anders dus dan de Amerikaanse abstractie van Rothko

HUMO Vindt u hun werk daarom zo interessant: omdat de Belgen in hun abstractie een stukje werkelijkheid leggen, terwijl uw figuratieve werk een zekere graad van abstractie heeft?

Tuymans «Het één is niet beter dan het ander. Het interesseert me gewoon omdat de realiteit een duidelijk uitgangspunt is voor al deze kunstenaars. En blijkbaar heeft het concept gewerkt: de expo heeft veel belangstelling geoogst.»

HUMO Dus dat succes wordt nu overgedaan in Antwerpen?

Tuymans «De intentie van de tentoonstelling blijft behouden: het samenbrengen van verschillende generaties abstracte kunstenaars. Toch wordt het iets anders dan in Londen. Ik toon dezelfde kunstenaars, maar ik heb andere werken geselecteerd, uit de vaste collectie van het M HKA. Pluspunt: het M HKA is groter dan de locatie in Londen, waardoor de werken meer ruimte krijgen.»

HUMO Waar komt de titel van de tentoonstelling vandaan?

Tuymans «Het gaat ’m om een leemte tussen de oudere en jongere generatie. In die zin is de titel ook ironisch omdat mijn tentoonstelling de twee net samenbrengt. ‘The Gap’ vertalen naar het Nederlands is nogal moeilijk, want dat wordt zoiets als ‘leemte’. ‘Spleet’ gaat niet natuurlijk, dat zou nogal, euh, dubbelzinnig zijn. ‘De spleet’ (lacht smakelijk).»

HUMO Was het oorspronkelijk al de bedoeling om de tentoonstelling naar België te brengen?

Tuymans «Nee. Maar tijdens de voorbereidingen van de tentoonstelling in Londen heb ik me in de Belgische pers nogal verwonderd uitgelaten over het feit dat expo’s als deze in België niet gemaakt worden.»

HUMO Verwonderd is zacht uitgedrukt. Wat u zei, was vrij scherp.

Tuymans «Het heeft er wel voor gezorgd dat Bart De Baere van het M HKA me gevraagd heeft of hij de tentoonstelling mocht overnemen.»

HUMO Een mea culpa van het M HKA?

Tuymans «Het is goed dat de tentoonstelling kan doorreizen, maar het wordt hen ook in de schoot geworpen natuurlijk. Er is al een catalogus – volledig betaald – en ikzelf vraag geen curator fee. Net daarom word ik ook zo dikwijls gevraagd: musea weten dat ik het doe om de kunst te propageren en niet om mezelf te verrijken. Alle tentoonstellingen waarbij ik als curator heb opgetreden, hebben mij meer gekost dan opgebracht. Om maar te zeggen: het was een zeer gemakkelijke overname voor het M HKA, dus zo verwondelijk is het niet dat ze dit doen. Het is een opportuniteit waarmee ze hun blazoen gedeeltelijk kunnen oppoetsen. Maar dat mag, hè. We werken vanuit wederzijds vertrouwen, dan is er veel mogelijk.»

HUMO Maar hun blazoen moet opgepoetst worden?

Tuymans «Dat vind ik wel, ja, dat van alle Belgische musea trouwens. Het gaat om visie: musea moeten niet zozeer op de actualiteit inspelen, maar in eerste instantie functioneren als een geheugen. Vanuit dat geheugen – de vaste collectie – kun je op de actualiteit reageren. Verschillende instellingen, zoals het M HKA, gaan er prat op dat ze het museum van het archief zijn, maar dat blijkt niet uit de praktijk. Als we de balans opmaken van hoe onze culturele instellingen de afgelopen dertig jaar functioneerden, is dat niet zo geweldig, om niet te zeggen: schrikbarend. Zeker in vergelijking met onze buurlanden.

»Dat heeft deels te maken met geldgebrek. In de toekomst zullen er nieuwe bronnen aangeboord moeten worden. In de VS komt er al lang geld uit privé-initiatieven, wat natuurlijk ook een gevaar inhoudt: de financiële elite kan het culturele beeld volledig bepalen. Maar als je museumcollecties verder wilt uitbouwen en levendig wilt houden, en als je nieuwe interessante tentoonstellingen wilt maken, dan zul je toch privékapitaal moeten aanspreken. Niet alleen in België, maar in heel West-Europa. Voor alle duidelijkheid: ook regeringsondersteuning blijft noodzakelijk, hè. De twee zullen een huwelijk moeten aangaan, anders wordt het volledige culturele erfgoed kapotgemaakt.

»Dat moet mogelijk zijn, daar ben ik van overtuigd. Neem nu een stad als Antwerpen, met haar twee pijlers, de diamantsector en de havensector, daar moet toch een bereidheid kunnen ontstaan om financiële inspanningen te doen voor de kunsten?»

HUMO Dan moet je natuurlijk wel een manier vinden om...

Tuymans (onderbreekt) «Dat is dus een vraag die je moet stellen aan museumdirecteurs, niet aan mij. Dat is niet mijn job.»

HUMO Terug naar uw job: Londen loves curator Luc Tuymans.

Tuymans (lacht) «Eind oktober ga ik inderdaad opnieuw naar Londen. Ik cureer voor de Royal Academy een Ensor-tentoonstelling, waarvoor ik 19 belangrijke Ensors samen probeer te krijgen – een aantal daarvan is al binnen. Het hoofdwerk van de expo is ‘De intrige’, mijn lievelingswerk van Ensor. Daarbij toon ik een oude, zeer ensoriaanse ets die ik lang geleden gemaakt heb. Verder zijn er natuurlijk etsen en tekeningen van Ensor te zien, twee Spilliaerts, de fake film – zogenaamd found footage – ‘James Ensor in Oostende ca. 1920’ van Guillaume Bijl én materiaal uit het Internationaal Carnaval- en Maskermuseum in Binche, om het werk van Ensor in een ander perspectief te plaatsen. Het wordt een zeer gestoffeerde tentoonstelling.»

HUMO Wanneer hebt u eigenlijk nog tijd om te schilderen?

Tuymans «In mei opent er een tentoonstelling met nieuw werk in New York, die is al helemaal af. Nu moet ik een nieuwe expo maken voor Zeno X. In september houden we daar een verjaardagstentoonstelling omdat Frank Demaegd en ik nu 25 jaar samenwerken – eigenlijk al 26 jaar. Normaal moesten we het vorig jaar doen, maar omdat de workload enorm was – zeker met de tentoonstelling in Doha, de hoofdstad van Qatar – hebben we het uitgesteld. 2015 was nogal een heftig jaar. En dit jaar zal dat ook wel weer zo zijn.»

HUMO Een bewuste keuze?

Tuymans «Goh, de dingen dienen zich aan. Ik vind zowel schilderen als curator zijn boeiend. Maar laat het duidelijk zijn: het cureren van tentoonstellingen is niet iets wat ik persoonlijk heb geïnstigeerd, ik werd ervoor gevraagd.

»Ik herinner me de allereerste keer dat ik een tentoonstelling cureerde, samen met Narcisse Tordoir: ‘Trouble spot.painting’. Het was de eerste keer dat ik iets deed met werk van iemand anders. Zeer fascinerend. Een Yves Klein uit het Stedelijk Museum laten overkomen en zien hoe het uitgepakt wordt en opgehangen in Antwerpen, dat geeft toch een kick.»

HUMO Bent u door het cureren ook anders naar uw eigen werk gaan kijken?

Tuymans «Nee, eigenlijk niet. Het is iets helemaal anders, dus het is belangrijk om de twee gescheiden te houden. Maar dat is net waarom het zo plezierig is: ik kan eventjes uit mijn eigen oeuvre stappen.»


'The Gap. Abstracte kunst uit België. Een selectie'

Van 30 januari tot 29 mei, M HKA, Antwerpen

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234