Elon Musk is de rijkste man op aarde.  Beeld AFP
Elon Musk is de rijkste man op aarde.Beeld AFP

Politiek filosoofDick Timmer

‘Extreme rijkdom is problematisch: we hebben dringend nood aan een rijkdomsgrens’

Dat extreme armoede de wereld uit moet worden geholpen, daar zijn de meeste mensen het wel over eens. Waarom zouden we dat ook niet doen met extreme rijkdom? Dick Timmer ziet een rijkdomsgrens wel zitten.

Al langer kijkt politiek filosoof Dick Timmer met verbazing en ongeloof naar de groeiende kloof tussen de allerrijksten en de allerarmsten. In het coronajaar steeg het vermogen van de vijfhonderd rijksten in de wereld met liefst 1,8 biljoen dollar naar 7,6 biljoen dollar. En dat terwijl er honderden miljoenen mensen wereldwijd van niet meer dan 2 dollar per dag moeten rondkomen. ‘Het staat in schril contrast met elkaar’, zegt hij.

En die kloof dreigt de komende jaren alleen maar groter te worden. Volgens de Wereldbank zou het aantal allerarmsten de komende jaren door coronacrisis, regionale conflicten en klimaatverandering kunnen stijgen tot boven de 800 miljoen.

Problematisch, vindt de politiek filosoof. Extreme armoede is volgens hem problematisch omdat daarbij een groot aantal mensen geen toegang heeft tot basale zaken als goede zorg of onderwijs. Maar ook extreme rijkdom is problematisch, stelt hij in zijn proefschrift, dat hij vrijdag aan de Universiteit Utrecht verdedigt.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Hij onderzocht hoe geld, vermogen en andere schaarse middelen beter verdeeld kunnen worden en zijn conclusie is: er moet een grens komen aan rijkdom. Nieuw is die roep overigens niet: met zijn onderzoek borduurt hij voort op het onderzoek van zijn promotor en politiek filosoof Ingrid Robeyns die in 2017 de grenzen van extreme rijkdom onderzocht en al een rijkdomsgrens opperde.

- Waarom is extreme rijkdom problematisch?

DICK TIMMER «In een ideale wereld zou extreme rijkdom geen probleem hoeven te zijn, maar in onze wereld wel. Superrijken kunnen via hun vermogen bijvoorbeeld veel meer politieke invloed uitoefenen dan andere mensen. Of kijk naar geldverspilling van de superrijken. Miljardairs Jeff Bezos, Elon Musk en Richard Branson trekken miljarden uit voor een race naar de ruimte. Dat is een pure verspilling van waardevolle middelen. Daarnaast gaat extreme rijkdom vaak gepaard met een hoge uitstoot van CO2. De uitstoot van de superrijken is gezien hun levensstijl honderden keren groter dan die van de gemiddelde wereldburger. Dat wil je uit maatschappelijk oogpunt niet.»

Politiek filosoof Dick Timmer Beeld Jan Kok | Boomerang Fotografie
Politiek filosoof Dick TimmerBeeld Jan Kok | Boomerang Fotografie

- Waarom niet?

TIMMER «Omdat het ingaat tegen centrale waarden in onze samenleving, zoals dat in een democratie iedereen een gelijke stem heeft, dat mensen gelijke kansen verdienen en gelijke rechten hebben, en dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Extreme rijkdom staat daarmee op gespannen voet. En je kunt die rijkdom dus op een waardevolle manier herverdelen.»

- En dan helpt een grens aan rijkdom?

TIMMER «Niet iedereen hoeft evenveel te hebben. Maar hoeveel ongelijkheid staan we als maatschappij toe? Ongelijkheid kan, maar het moet wel verdedigbaar zijn. De enorme vermogens van de superrijken zijn dat stadium allang voorbij. Hoeveel toegevoegde waarde heeft zoveel vermogen nog? Met een rijkdomsgrens kun je extreme rijkdom eruit te halen en proberen mensen gelijke kansen te geven en hun rechten te beschermen.»

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

- Misschien hebben superrijken een stap harder gezet dan anderen. Waarom zou je dat ontmoedigen

TIMMER «Sommige mensen zijn heel getalenteerd, werken veel meer uren of zijn veel efficiënter dan anderen. Over het algemeen is men het erover eens dat mensen die heel getalenteerd zijn, veel meer uren werken of veel efficiënter zijn dan andere mensen meer moeten kunnen verdienen. Maar hoe groot is de kans dat de superrijken zoveel harder werken of getalenteerder zijn dan de rest van de wereld? Als we ongelijkheid op basis van inzet of talenten toestaan, dan moet dat ergens ophouden. Met zo’n grens komt er een duidelijkere link tussen wat je verdient en krijgt.»

- Jeff Bezos was misschien op het juiste moment op de juiste plek...

TIMMER «In dat geval: hoeveel ongelijkheid staan we toe door toeval? Als het feit dat sommige mensen superrijk kunnen worden negatieve maatschappelijke gevolgen heeft, moeten we nadenken over de vraag of dat toeval wel wenselijk is. Bovendien is het idee dat Bezos het geluk had op het juiste moment of de juiste plek te zijn niet het hele verhaal. Het is moeilijk de enorme lobbykracht van het grote geld te onderschatten.»

- Loop je met zo’n grens niet het risico dat het de prikkel wegneemt om veel geld te verdienen?

TIMMER «Ik betwijfel sterk dat Jeff Bezos om die reden zijn bedrijf niet zou zijn gestart. Ik geloof niet dat het mensen lui maakt of remt. Maar het ligt er wellicht aan waar de grens komt te liggen.»

- Waar zou de grens moeten liggen?

TIMMER «We moeten eerst vaststellen dat er een grens aan extreme rijkdom nodig is. Daarna kunnen we discussiëren over de hoogte van die grens. Het is lastig om zomaar te zeggen dat die grens dan op 10 miljoen of op 100 miljoen zou moeten liggen. Vanaf welk bedrag heeft rijkdom geen toegevoegde waarde of wanneer wordt het maatschappelijk gezien een probleem, dat is wat mij betreft de vraag.»

- Hoe zou het vermogen van die superrijken herverdeeld moeten worden?

TIMMER «Dat zou via hogere belasting kunnen. Bijvoorbeeld via erfbelasting of via bestaande wet- en regelgeving. Je zou ook kunnen kijken naar de verschillen in beloning tussen de ceo en de andere medewerkers. Het geld dat nu nog blijft hangen bij een kleine groep rijken, zou vervolgens naar zorg, het onderwijs of andere publieke voorzieningen kunnen.»

Amazon-oprichter Jeff Bezos Beeld REUTERS
Amazon-oprichter Jeff BezosBeeld REUTERS

- Wie bepaalt waar die grens komt te liggen?

TIMMER «In mijn proefschrift zeg ik dat ik die grens niet bepaal. Ik plak er geen getal op. Het zal denk ik vergelijkbaar moeten zijn met hoe de armoedegrens is vastgesteld. Daar hebben mensen vanuit verschillende perspectieven met kennis zich over gebogen. Dat zou hier ook moeten kunnen.»

- Hoe haalbaar is zo’n rijkdomsgrens?

TIMMER «Er is in de maatschappij al veel discussie over rijkdom en ongelijkheid gaande. In Nederland en het Verenigd Koninkrijk vinden verschillende onderzoeken plaats naar waar een rijkdomsgrens zou moeten liggen. Dat zou een goed startpunt kunnen zijn. Maar het begint ermee dat we erkennen dat die grens nodig is.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234