'F-16': Belgische gevechtspiloten getuigen. 'Top Gun' is mijn lievelingsfilm. Maar Tom Cruise is echt geen geloofwaardige piloot'

Op VTM start de reportagereeks ‘F-16’. Een jaar lang werden negen Belgische F-16-piloten gevolgd, bij operaties boven oorlogsgebied, op oefening in het buitenland, en tijdens hun dagelijkse leven op de vliegbasis van Kleine Brogel.

Is ‘F-16’ een goed getimed charmeoffensief? ‘Helemaal niet,’ zegt Barry, met z’n 24 jaar de jongste piloot uit de reeks. Hij wil er maar kort op ingaan.

Barry «Het zijn dure toestellen, maar ze worden wel de hele tijd ingezet. Omdat wij absoluut burgerslachtoffers willen vermijden, hebben we heel precieze wapens nodig. Wij kunnen het ons niet veroorloven om met goedkope brol te werken, met een grotere kans op collateral damage. Als wij onze opdrachten tot een goed einde willen brengen, kost dat geld.»

HUMO Barry is niet je echte naam. Voor je eigen veiligheid gebruik je een schuilnaam. ‘Er werden al echtgenotes gevolgd, ze hebben al rare telefoontjes gekregen,’ zegt jullie generaal in de eerste aflevering.

Barry «Dat is ook waarom ik het – zoals alle anderen, trouwens – eerst niet wilde doen. Hoe minder je prijsgeeft aan de vijand, hoe beter. Nu, als ik straks naar huis ga in mijn burgerkleren, denk ik niet dat mensen mij nog herkennen. Ook op mijn sociale media staat niets over het werk. Zelfs mijn echte naam niet.

»Dat ik toch toestemde, komt omdat mensen vaak een verkeerd beeld van ons hebben. Zelfs mijn vrienden en familie. Ze denken dat wij hier ’s ochtends aankomen, een koffietje drinken, wat keuvelen, dan een uurtje vliegen, en weer naar huis gaan. Zo is het niet. De F-16 is een oorlogsmachine. Voor we de lucht ingaan, bereiden we ons urenlang voor. We vliegen anderhalf uur, en daarna volgt een debriefing van weer een paar uur.»

HUMO Er zit wel wat oorlogsterminologie in de reeks.

Barry «Van de huidige generatie F-16-piloten heeft zo goed als iedereen in een oorlogssituatie gezeten. Je kunt de realiteit nooit helemaal nabootsen, maar wij zijn daar op voorbereid. Wij vliegen niet zomaar wat rondjes in de lucht: elke vlucht heeft een tactisch scenario. In een oorlog kunnen we ons ook geen fouten veroorloven.»

HUMO Het klinkt wat pervers, maar zonder deelname aan een oorlogsmissie is de carrière van een F-16-piloot niet af.

Barry «Dat klopt voor een deel, al wil niemand oorlog. Wij hebben ook andere opdrachten, hè. Bijvoorbeeld Russische vliegtuigen onderscheppen in het luchtruim van de Benelux of boven de Baltische staten. Ook dat is spannend: je vliegt naast zo’n vliegtuig, zonder te weten hoe het zal reageren: vijandig, of heel vriendelijk.»

Bart Knockaert (public affairs officer) «Eén van de piloten zei het zo: ‘Een brandweerman geniet er niet van dat een huis afbrandt. Maar hij is wel blij als hij kan uitrukken, want daar is hij voor opgeleid.’»

Barry «Wij stappen niet bloeddorstig in ons toestel, erop uit om te moorden. Wij staan wel klaar om grondtroepen van onze bondgenoten bij te staan als ze ons nodig hebben.»

HUMO Toch zegt één van de piloten over de inzet van Belgische F-16’s boven Syrië en Irak in de strijd tegen IS: ‘De mens verandert in een krijger.’

Knockaert «Hij zegt dat in een welbepaalde context. Stel dat er iets misgaat, dat je je parachute moet gebruiken in vijandelijk gebied en dat je er dan helemaal alleen voor staat: dáár had hij het over.»

HUMO We kennen allemaal de video’s van IS met onthoofdingen van gevangengenomen piloten.

Barry «Ik hoop uit de grond van mijn hart dat het mij niet zal overkomen. Niet dat ik er dagelijks bij stilsta, want dan kan ik mijn job niet meer doen. Maar elke mens kent angst, en wij zijn mensen, geen robots. We zijn ons bewust van de risico’s. Je bent een F-16-piloot: dat hoort er nu eenmaal bij.»

HUMO ‘Je wilt iets terugdoen voor 22 maart,’ zegt weer een andere piloot over wat hem drijft.

Barry «Wat gebeurd is in Brussel, is heel spijtig. Als dat niets met je doet, denk ik dat je eens goed naar jezelf moet kijken. Anderzijds: als je te emotioneel bent, kan je deze job niet aan. Wraak zou ik het dus niet noemen.»

HUMO Opvallend: veel F-16-piloten zijn erg jong en dragen toch zo’n grote verantwoordelijkheid.

Knockaert «De generaal zegt het zo: ‘Wij zijn voortdurend op zoek naar witte raven: jongens en meisjes met een jong lichaam, maar met de maturiteit van een veertiger.’ Je moet veel koelbloedigheid en doorzettingsvermogen hebben om deze job aan te kunnen.»

Barry «Bij mijn maten ben ik een 24-jarige gast, maar professioneel moet ik veel maturiteit aan de dag leggen. Wij zijn ook heel streng voor elkaar. We vliegen bij operaties altijd met minstens twee F-16’s, om elkaar te ondersteunen. Dan moet je elkaar in alle situaties kunnen vertrouwen.»

HUMO Het meest delicate aan een oorlogsmissie is burgerslachtoffers vermijden.

Barry «Belgische toestellen komen niet tussenbeide zodra er 0,01 procent twijfel is. Het belangrijkste is nog altijd dat er geen enkel burgerslachtoffer valt door een Belgische bom. In Qatar zit een heel team, met beelden en informatie die de piloot op het terrein niet altijd heeft. Als dat team groen licht geeft, kan je met een gerust geweten tussenbeide komen. Toch heeft de piloot het laatste woord, hij beslist. Bij de minste twijfel gebruiken we de wapens niet. Daar wijken we niet van af.»

HUMO Kan jij een missie in vraag stellen?

Barry «Dat zijn politieke beslissingen. Elke piloot mag zijn eigen mening hebben, maar hij wordt wel geacht deel te nemen aan een operatie.

»Ik volg elke dag het nieuws. Wat mij altijd opvalt, is hoe slecht de media geïnformeerd zijn over wat wij in het Midden-Oosten doen. Altijd weer gaat het over burgerslachtoffers, terwijl wij er alles aan doen om die te voorkomen. Natuurlijk vallen er slachtoffers, zoals in elke oorlog. Maar over onze F-16’s ontstaan zo wel onterechte vooroordelen bij de modale Belg.»

Knockaert «Ik woonde een debriefing bij van een missie. Op die beelden zag je de gruwel die IS-strijders aanrichten. Dáár wordt nooit over gesproken: over wat voorafgaat aan wat wij doen.»

HUMO Ook fysiek is het leven van een F-16-piloot slopend. In de eerste aflevering zit het afscheid van Shell: hij is 44 en kan zijn sokken niet meer zelf aantrekken.

Barry «We ondergaan soms tot 9G, negen keer de normale zwaartekracht. Je lichaam voelt dus negen keer zwaarder aan dan normaal. Dat is enorm belastend, vooral voor de rug en de nek. Gezond is dat niet: mijn onderrug is nu al niet meer dezelfde als vijf jaar geleden.

»De vluchten in het Midden-Oosten zijn fysiek iets minder afmattend. De wapens maken de F-16 te zwaar om 9G aan te kunnen, maar zes uur lang in zo’n vliegtuig zitten, blijft een hele klus. Dan is het vooral mentaal zwaar.

»Toch is dit wat ik van kleins af heb willen doen. Ik vond het enorm spannend om naar airshows met gevechtsvliegtuigen te gaan. Dat lawaai: supercool! En ‘Top Gun’ was mijn lievelingsfilm. En dat mijn opa dit ook heeft gedaan, zal ook wel meegespeeld hebben.»

HUMO Hou je nog altijd van ‘Top Gun’?

Barry «Ik vind het nog steeds een leuke film, maar het houdt allemaal volstrekt geen steek. Zeker de luchtbeelden niet. En Tom Cruise is echt geen geloofwaardige piloot.»

Knockaert «In die film tonen de piloten veel emotie in hun cockpit. Zij schrikken, roepen en tieren! Terwijl het er in werkelijkheid heel monotoon aan toe gaat. Piloten moeten hun cool bewaren, daar hoort geen gezever bij.»

Barry «Alle communicatie moet efficiënt en duidelijk zijn. Anders loopt het fout.»

HUMO Het beeld van de F-16-piloot als macho mag hierbij op de schop?

Barry «Als ik iets hoop, is dat deze reeks alvast dát vooroordeel onderuithaalt. Macho’s horen hier niet thuis, die worden er tijdens de opleiding sowieso uitgefilterd. In het Midden-Oosten met bommen vliegen, is een hele verantwoordelijkheid. Wij vóélen die ook. Wie als een macho de lucht ingaat en zonder nadenken op de rode knop duwt, maakt brokken. Dat kunnen wij ons niet veroorloven.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234