null Beeld

Fake nieuws: de leugen regeert online

Uit onderzoek van de Stanford-universiteit zou blijken dat scholieren en studenten geen juiste van valse informatie kunnen onderscheiden op het internet: ‘80 procent van de 12- en 13-jarigen ziet geen verschil tussen nieuws en reclame.’

Redactie

'De leugen dat de paus Donald Trump zou steunen werd ongeveer één miljoen keer gedeeld.'

‘Men gelooft graag dat de jeugd over een soort digitale intelligentie beschikt, omdat ze zo vlot met digitale apparaten omgaat, maar dat klopt niet,’ zegt de geschiedenisprofessor.

Sam Wineburg «De overgrote meerderheid van de jongeren ziet het verschil tussen juiste en foute informatie, nieuws en reclame niet. In de Verenigde Staten wordt journalistiek in hoge mate gefinancierd door gesponsorde content. Reclame, dus, die eruitziet als artikels. Erboven staat weliswaar ‘sponsored content’ – maar we hebben ontdekt dat de grote meerderheid van de jongeren, die de hele dag online zijn, niet weet wat dat betekent.»

- Kunt u een voorbeeld geven?

Wineburg «We hebben middelbare scholieren twee artikels voorgelegd over de klimaatverandering. Het eerste was geschreven door een wetenschapsjournalist, het tweede stond op dezelfde website en was gesponsord door het olieconcern Shell. Bijna 70 procent van de leerlingen vond de pr-bijdrage geloofwaardiger.»

- Kunt u dat verklaren?

Wineburg «Mensen zijn altijd al lichtgelovig geweest. Nieuw is dat we op het internet van alle kanten met informatie bestookt worden. Om dat overaanbod te kunnen verwerken, grijpen we terug naar een paar eenvoudige regels om informatie te beoordelen. Eén van die regels is dat je op data en statistieken kunt vertrouwen. Het Shell-artikel bevat een paar tabellen en grafieken die blijkbaar overtuigend overkomen. Zo overtuigend dat veel mensen geen rekening houden met wie ze heeft opgesteld en wat de belangen van die persoon zijn.»

- Welke factoren spelen nog een rol?

Wineburg «Voor het internet bestond, kwamen specialisten aan het woord over hun vakgebied, en controleerden en verwerkten journalisten de feiten. Op het internet kan iedereen expertise claimen, en dat heeft de mensheid nooit eerder meegemaakt.

undefined

'We hebben een soort rijbewijs voor het internet nodig'

»Velen zeggen dat het internet de informatieverspreiding democratischer maakt, maar de medaille heeft een keerzijde. Enkele weken geleden raakte het nieuws bekend van een man die via Facebook valse nieuwsberichten verspreidde vanuit zijn woonkamer. Zijn verhalen leverden soms meer hits op dan de artikels van USA Today, één van de grootste nationale dagbladen. Een gewone burger kan met heel bescheiden middelen miljoenen mensen beïnvloeden. Bij elke politieke gebeurtenis zien we websites opduiken die er onafhankelijk uitzien, maar eigenlijk bepaalde belangen vertegenwoordigen. Dat is gevaarlijk.»

- In de beslissende fase van de verkiezingsstrijd in de VS bereikten de valse nieuwsberichten op Facebook meer mensen dan het échte nieuws.

Wineburg «De leugen dat de paus Donald Trump zou steunen werd ongeveer één miljoen keer gedeeld. Informatie wordt verspreid, onafhankelijk van de nieuwsbron. Terwijl iedereen die kritisch nadenkt, wéét dat informatie altijd sterk aan een bron gerelateerd is.»

- Velen verwijten de traditionele media óók de waarheid door een gekleurde bril te zien.

Wineburg «De verslaggeving in kranten zal wel een bepaalde kleur hebben, soms eerder links-liberaal en soms eerder conservatief, maar er wordt altijd uitgegaan van een fundamentele fairness tegenover personen met andere ideeën. Goede kranten hebben altijd geprobeerd diverse meningen weer te geven. Maar op het internet kan iedereen zijn eigen galmkamer creëren en wordt men alleen nog bevestigd in zijn eigen opvattingen. Facebook stemt onze informatietoevoer af op ons gedrag en onze interesses en bewerkstelligt op die manier dat we ons steeds dieper in onze vooringenomenheid ingraven.»

- Facebook wil gebruikers nu de mogelijkheid geven om verzonnen berichten die als nieuws worden gepresenteerd, te rapporteren.

Wineburg «Dat zal niet volstaan. De verantwoordelijkheid ligt ook bij de scholen. We moeten ons de vraag stellen welke competenties nodig zijn om zich op het internet over de wereld te informeren. We hebben een soort rijbewijs voor het internet nodig. Jongeren moeten zich bewust worden van de mogelijkheden en de gevaren van het internet. Ze moeten leren hoe belangrijk het is zorgvuldig met informatie om te gaan. Om te beginnen dient hun vals gevoel van veiligheid doorbroken te worden: het is niet omdat je probleemloos op het internet kunt surfen dat je begrijpt hoe de mechanismen erachter in elkaar zitten. We zouden met Heidegger kunnen zeggen: ‘We worden ons pas bewust van onze zwaktes als er iets gebeurt.’ Eerst en vooral moeten we jongeren dus tonen hoe gemakkelijk ze misleid kunnen worden op het internet. Al van bij hun eerste stappen op het internet moeten ze een fundamenteel wantrouwen koesteren. Dat gezegd zijnde: leraars laten zich net zo goed misleiden, ook zij hebben ondersteuning nodig.»

- Dus niet alleen jongeren zijn te naïef in hun omgang met het internet?

Wineburg «Niemand is perfect. We hebben het hier over een globaal probleem, los van status of opleiding. Uit een andere studie die we hebben verricht blijkt dat de resultaten vergelijkbaar zijn voor academici met een doctoraats-titel! Een hoge opleiding maakt arrogant. Wat het internet betreft vinden we onszelf allemaal veel slimmer dan we zijn.»

© Die Zeit / Vertaling Els Snick

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234