null Beeld

Film: Das Weisse Band

Vóór de schouw van regisseur Michael Haneke kreunde onder de filmprijzen - zijn doorvoeld liefdesdrama 'Amour' van vorig jaar was wat dat betreft een voltreffer - stond de Oostenrijker vooral bekend om z'n donkere en troosteloze films: denk maar de sadistische spelletjes uit 'Funny Games' of de apocalyptische nachtmerrie in 'Le temps du loup'.

Redactie

De zwart-witprent 'Das weiße Band', goed voor de Gouden Palm in 2009, hoort in hetzelfde huiveringwekkende rijtje thuis.

Setting is een protestants Duits dorpje aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, waar de pastoor, de dokter en de baron het voor het zeggen hebben. Het leven kabbelt rustig voort, tot een serie raadselachtige voorvallen – de boerin komt in de zaagmolen terecht, een schuur vliegt in brand, een gehandicapte jongen wordt gruwelijk verminkt – het dorp op z'n kop zet.

- De voice-over waarschuwt in het begin van de film dat 'de gebeurtenissen in dit dorp misschien kunnen verklaren wat er later in dit land is gebeurd'. Een expliciete verwijzing naar het fascisme.

Michael Haneke «Tijdens het schrijven van het scenario had ik één vraag voor ogen: 'Waarom volgen mensen een bepaalde ideologie?' En het Duitse fascisme is daar nu eenmaal het bekendste voorbeeld van.

»De volwassenen uit 1933 en 1945 waren zelf nog kinderen toen de Eerste Wereldoorlog zich afspeelde. Wat maakte hen precies vatbaar voor dat extremistische gedachtegoed? Mijn film pretendeert niet het Duitse fascisme tot op het bot te ontleden, maar hij onderzoekt wel de psychische aanleg van haar aanhangers. Wat in je opvoeding zorgt ervoor dat je bereid bent je verantwoordelijkheden op te geven, blindelings gaat haten?

»De dorpskinderen in 'Das weiße Band' verheffen de idealen die er door hun ouders en leraars ingeramd zijn tot absolute deugd. Ze beginnen te oordelen over degenen die níét leven naar de normen en waarden die ze zelf prediken, met alle onmenselijke gevolgen van dien. Een strenge opvoeding is een perfecte broedplaats voor alle vormen van terrorisme: een ideaal verandert griezelig snel in een ideologie waarbij alle tegenstanders als de vijand worden beschouwd.

»En dat geldt net zo goed voor kinderen uit een nazinest, als voor koters die in een extreem-links gezin opgroeien. Neem nu Gudrun Ensslinen Ulrike Meinhof, leden van de voormalige terreurgroep Rote Armee Fraktion: beiden hadden een sterk religieuze achtergrond en hanteerden zelf een strenge moraal. Dat vind ik enorm interessant.»

- Je trekt dus ook van leer tegen het christendom? De pastoor is alvast geen gezellige man.

Haneke «Dat is nog zacht uitgedrukt (lacht). Kijk, Christus zelf mag dan misschien wel een leven van liefde en mededogen geleid hebben, de Kerk is verantwoordelijk voor de kruistochten en het monddood maken van andersdenkenden via de inquisitie.

»De ontzaglijke hoeveelheden lijken die zich doorheen de geschiedenis opgestapeld hebben, zijn grotendeels het resultaat van religieuze overtuigingen. Dat is een feit dat ik niet uit de weg wil gaan.»

- Een ander feit waar je niet omheen loopt: kinderen zijn helemaal niet zo onschuldig als we willen geloven.

Haneke «Je moet eens kijken naar kinderen die samen in een zandbak zitten te spelen: ze hanteren dezelfde sociale pikorde als wij. Kinderen zijn mensen: ze zijn niet beter of slechter dan volwassenen, alleen wat hulpelozer. Wie we zijn is voor 80 procent gebaseerd op indrukken uit onze kindertijd: eventuele psychische wonden kunnen tijdelijk onderdrukt worden, maar alles wat slaapt, moet ook ooit weer ontwaken.»

- Waarom komen we uiteindelijk niet te weten wie de misdaden gepleegd heeft?

Haneke «O, maar er is een logische verklaring voor elke misdaad in de film! Je moet er alleen naar op zoek willen gaan, want ik geef inderdaad niet zomaar alle antwoorden weg. Je wil een tip? Goed dan: ik geloof oprecht dat iedereen tot zowel het beste als het slechtste in staat is. Zoals Goethe zei: 'Ik heb nog nooit van een misdaad gehoord die ik zelf niet had kunnen begaan.'»

Bekijk de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234