film: Soirée Jacques Tati

C’est si joli: vanavond serveert Arte de eerste van drie ‘Soirées Jacques Tati’, kleine televisiemarathons waarin het allerheerlijkste oeuvre van de Franse filmgrootmeester nogmaals de revue passeert. ‘Les vacances de monsieur Hulot’ en ‘Trafic’ bijten de spits af, met de kersverse documentaire ‘Tati Express’ van Emmanuel Leconte en Simon Wallon ertussen geprangd. Onze pijprokende kop eraf als filosofe en gepassioneerd Tati-waarnemer Ann Meskens d’r digicorder níét programmeert. Of gewoon live meekijkt.

'Monsieur Hulot toont ons dat we naar hartenlust mogen zigzaggen en ­zijwegen mogen in­slaan: een ware verademing.' Filosofe Ann Meskens

Ann Meskens «Daar kun je van op aan, ja. Als ik de voorbije jaren ergens een film van Tati ging inleiden, betrapte ik me er vaak op dat ik na mijn lezing niet de zaal uit sloop, maar me gewoon lekker in een zetel nestelde en meekeek. Ik durf niet te turven hoe vaak ik ‘Les vacances’, ‘Mon oncle’ of – mijn absolute favoriet – ‘PlayTime’ heb bekeken, maar ze blijven me fascineren.»

HUMO ‘Les vacances de monsieur Hulot’ lijkt op het eerste zicht een portret van een lang vervlogen tijdperk, maar zoals je schreef in je boek over Tati geeft hij het leven niet zomaar weer: hij construeert eerder een nieuwe werkelijkheid die heel erg op de onze lijkt.

Meskens «Klopt: ‘Les vacances’ is een collectie choreografieën. ’t Is alsof hij de werkelijkheid observeert, er de essentie uithaalt – de schoonheid en de humor – en die vervolgens op een hoger plan tilt. Hij werkte niet met professionele acteurs, maar met gewone mensen die hij zomaar van de straat pikte: die kon hij namelijk makkelijker voor zijn kar spannen, als was hij een poppenspeler – of een dictator. Eerst observeerde hij ze in hun natuurlijke biotoop, waarna hij zich hun gedragingen en tics eigen maakte; vervolgens deed hij ze voor wat ze moesten zeggen en doen. In zijn films mochten alleen kinderen en honden zichzelf zijn, de rest van de cast werd tot in de allerkleinste details gechoreografeerd.

»Tati omschreef zijn films ooit als ‘L’écôle du regard’ – oefeningen in het kijken. ’t Zijn poëtische documentaires zonder duidelijk verhaal en met weinig dialogen, want die leiden de aandacht toch alleen maar af van de essentie. Hij zoomt bovendien zelden in op de actie, maar nodigt de kijker als het ware uit om met zijn ogen over het scherm te scrollen tot hij ze ontdekt – daartoe moeten z’n zintuigen alleszins op scherp. ‘Ik wil dat de film begint als de toeschouwer de zaal uitloopt,’ zo zei hij ooit, waarmee hij bedoelde dat de kijker idealiter met andere ogen naar zijn eigen wereld zou gaan kijken. Bij mij heeft het alleszins gewerkt (lacht).

»De voornaamste reden waarom ik van Tati hou, is dat hij ver weg blijft van cynisme of cultuurkritiek. Hij zet de kleinheid van het leven te kijk, maar zonder zijn personages belachelijk te maken. Monsieur Hulot laat zich niet meeslepen door die absurde uitwassen van de moderniteit, maar pikt er die dingen uit die hem ten goede komen. Dezer dagen moeten we vooral zo efficiënt mogelijk van punt a naar z vliegen, liefst in één rechte lijn; Hulot toont ons dat we naar hartenlust mogen zigzaggen en zijwegen inslaan: een ware verademing.»

HUMO Valt er in de documentaire ‘Tati Express’ iets nieuws te rapen, denk je, of zullen de makers vooral hun hoogstpersoonlijke blik op hun filmidool delen?

Meskens «Er is geen nieuw werk meer opgedoken, en ook in zijn biografie is er nog maar weinig onontgonnen terrein. Geen idee welke invalshoek de makers hadden, maar zelf zou ik zeker zijn gaan aankloppen bij Tati’s kleinzoon die in Engeland woont: ’t is namelijk de zoon van Tati’s buitenechtelijke dochter Helga Marie-Jeanne. Volgens diezelfde kleinzoon had Tati het scenario van de postume animatiefilm ‘L’illusioniste’ voor zijn moeder geschreven, en niet – zoals op de aftiteling van de film te lezen valt – voor zijn erkende dochter Sophie. Wreed benieuwd of de heren Leconte en Wallon daar iets mee hebben aangevangen.»


Bekijk de trailers:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234