'De middenklasse heeft het gevoel dat iederéén profiteert, behalve zij. En dat drijft hen naar rechts’Beeld Johan Jacobs

humo sprak metfrank vandenbroucke

Frank Vandenbroucke: ‘Ik ben óók bang voor het klimaat en de gek die Trump is, maar onze welvaart hebben we zélf in handen’

De professor en minister van staat die voor mij zit, heeft fans in allerlei kringen. Beatrice Delvaux noemde hem in Le Soir ‘Een goeroe uit Vlaanderen bij wie altijd wat te leren valt.’ Rik Van Cauwelaert schreef in De Tijd: ‘Het grote probleem van Frank VANDENBROUCKE is dat hij altijd de waarheid spreekt, wat hem totaal ongeschikt maakt voor de Belgische partijpolitiek.’

(Verschenen in Humo op 13 november 2017)

Tegenwoordig bestudeert de ex-politicus sociale en Europese zaken als hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Afgelopen weekend vergeleek hij in een lezing de Belgische en Nederlandse welvaartsstaat. Een mooie aanleiding tot een gesprek met een eenmans-denktank, en een kans om hem te vragen of onze kinderen het echt slechter zullen hebben.

HUMO Het valt wel mee met de welvaart in België en Nederland, zo begint uw lezing. Dat is wat anders dan de verhalen over ‘sociale horror’ en steile neergang die elders te horen zijn.

FRANK VANDENBROUCKE «Ondanks de pessimistische doembeelden over de impact van de globalisering, houden kleine welvaartsstaten als België en Nederland bijzonder goed stand. Het is belangrijk dat vast te stellen, tegen veel angst en paniekzaaierij in. Al heb je in die welvarende landen te veel mensen die een bijzonder karig bestaan leiden. En een grote groep heeft een gevoel van onzekerheid: hebben we morgen nog een fatsoenlijke baan en pensioen?»

HUMO ‘Help, de middenklasse verzuipt!’ is de slogan die daarbij past.

VANDENBROUCKE «Dat zal je mij niet horen zeggen, want dat is een verhaal uit de VS en Groot-Brittannië. Daar was er al in de jaren 80 een explosie van ongelijkheid, die alles te maken had met binnenlandse politiek, zoals drastische belastingverlagingen voor de rijksten en het dereguleren van de arbeidsmarkt. Dat geldt hier niet meteen. Maar de middengroep wordt in België wel kleiner: een aantal mensen gaat heel sterk vooruit, een aantal mensen moet afhaken. En je ziet groeiende armoede, de ongelijkheid neemt nog toe.»

HUMO In het gesprek over de armoede in België, schreef journalist Guy Tegenbos onlangs in De Standaard, wordt te weinig gezegd dat vooral in Wallonië en Brussel de toestand dramatisch is.

VANDENBROUCKE «Ik vond dat een zeer goed artikel. Hij wijst daar terecht op een olifant in de kamer. Je kan in het algemeen stellen dat onze uitkeringen te laag zijn en onze arbeidsmarkt te rigide, maar vaak vergeet men, ook aan Franstalige kant, dat je in Brussel en Wallonië nu al jaren een opeenstapeling van problemen hebt. Daar moet je regionaal en lokaal wat aan doen. Maar Vlaanderen heeft geen reden tot zelfgenoegzaamheid. Onze inkomenskloof tussen gezinnen waarin mensen aan het werk zijn en gezinnen waar dat niet zo is, is bij de grootste in Europa.

»De tweede olifant in de kamer die Tegenbos aanwijst, is dat in steden als Antwerpen en Mechelen de armoede bij de jongste kinderen toeneemt. Dat heeft veel met migratie te maken. Let wel: dat is geen probleem dat we importeren uit het buitenland. Het komt voort uit onze eigen onbekwaamheid om ons onderwijs te hervormen. Het percentage jongeren dat in Antwerpen de school verlaat zonder diploma secundair onderwijs, is gigantisch. Dat is een slechte start voor de jonge ouders van morgen.»

HUMO Het debat over armoede, zegt u in uw lezing, begint iets ritueels te krijgen. Wat bedoelt u precies?

VANDENBROUCKE «Dat steeds dezelfde tegenstellingen worden herhaald, en dat is zeer ontmoedigend. ‘De uitkeringen zijn te laag,’ heet het aan één kant. ‘Je moet meer mensen aan het werk krijgen,’ heet het aan de andere. Terwijl het een én-én-verhaal is: de uitkeringen moeten omhoog, maar je kan ook meer mensen aan ’t werk krijgen.»

HUMO Staatssecretaris voor Armoedebestrijding Zuhal Demir reageerde gepikeerd op het ‘Jaarboek Armoedebeleid’ van een groep armoedespecialisten. Daarin stond te lezen dat arbeidsmarktbeleid vandaag meer lijkt op een strijd tegen arme mensen dan op een strijd tegen de armoede. Akkoord?

VANDENBROUCKE «Zo zou ik het niet formuleren. Ik vind dat je behoorlijk kordaat mag activeren. Maar dan moeten er wel voldoende jobs zijn, met name voor mensen die laag geschoold zijn, en dat is vandaag niet het geval. Om die mensen meer kansen te geven in de privésector, zijn drastischer maatregelen nodig. En een ambitieuzere taxshift, om lasten op arbeid te verschuiven naar vermogen.

»Ik hoor Vlaams minister van Werk Philippe Muyters zeggen: we willen wel sociale tewerkstelling creëren, maar dat kan hoogstens tijdelijk zijn, die mensen moeten doorstromen naar de markt. Dat is zéér naïef. Er zijn mensen die nooit hun plek zullen vinden op de reguliere arbeidsmarkt. Men moet nadenken over manieren om mensen met een leefloon ook buiten de betaalde arbeidsmarkt een zinvolle plek in de samenleving te geven. In Nederland spelen steden en gemeenten daarbij een belangrijke rol. Vandaag ontbreken bij ons de middelen om zoiets te doen op het lokale niveau: Vlaanderen beschouwt zichzelf als een jonge natie en zo’n jonge natie heeft de neiging veel zelf te willen doen en nogal centralistisch te zijn.»

HUMO Om mensen te activeren, blijft Zuhal Demir hameren op een beperking in de tijd van de werkloosheidsuitkering.

VANDENBROUCKE «Dat is inmiddels een fetisjdiscussie. Mevrouw Demir weet ook dat ze, behalve Open VLD misschien, geen coalitiepartner zal vinden om dat te realiseren. Het is een kwestie van symbolen: ze wil gewoon dat punt blijven maken.»

HUMO Als Vlaams minister van Werk zei u in 2003 in Humo: ‘Ik ben niet de minister van mensen die niet willen werken.’

VANDENBROUCKE «Vandaag zijn de uitkeringen niet echt onbeperkt in de tijd. Je kán gesanctioneerd worden, en al dan niet op een leefloon terechtkomen. Een systeem waarbij de uitkeringen blijven lopen, heeft wel een voordeel: je verplicht jezelf als overheid deze mensen te blijven volgen, met hen bezig te zijn. Maar dat moet je dan ook doen.»

HUMO Armoedespecialist Ive Marx riep in deze kolommen al eens op om soepeler om te gaan met nieuwsoortige banen: ‘Zijn mensen beter af met een uitkering zonder enig perspectief of met een laagbetaalde flexibele job die uitzicht biedt op een betere baan?’

VANDENBROUCKE «Het is goed dat Ive Marx aan de boom van onze dogma’s schudt. Maar hij moet verduidelijken wat we dan precies moeten overnemen van Nederland of Duitsland. Nederland slaagde er al in de jaren 90 in om meer gezinnen te hebben waarin mensen aan het werk waren. Een flexibele arbeidsmarkt speelde daar een rol in, net zoals aandacht voor loonkosten. Sindsdien is de flexibiliteit daar doorgeschoten. Vandaag dwingt men daar veel mensen als zzp’er, zelfstandige zonder personeel, te werken – vaak zijn die mensen niet of niet goed verzekerd voor belangrijke dingen als pensioen en ziekte. En omdat het Nederlandse jeugdminimumloon nu bijzonder laag is en de studiefinanciering is afgebouwd, heb je er een enorme groep studenten die bijklust. Geen goeie evolutie: studenten moeten in de eerste plaats kunnen studeren. Willen we dat soort zaken overnemen?»

HUMO Deliveroo besliste onlangs met zelfstandige fietskoeriers te gaan werken, betaald per prestatie.

VANDENBROUCKE «Zeer zorgwekkend! Het is belangrijk dat een werkgever ervoor zorgt dat mensen verzekerd zijn en hun een zekere stabiliteit biedt qua inkomen; of er vandaag nu veel of weinig pakjes te leveren zijn.»

HUMO ’s Avonds besteld, ’s morgens geleverd: dat soort moderne beloftes houdt in dat veel mensen aan pover betaald nachtwerk toe zijn.

VANDENBROUCKE «Ook daar heeft de overheid een sturende taak, en het antwoord moet genuanceerd zijn: met een totaal verbod op nachtwerk kan je een moderne economie, waarin de consument krijgt wat hij wenst, wel vergeten. Maar als je alles toelaat, ben je vertrokken voor de jungle.»

HUMO Van vicepremier Alexander De Croo mogen we nu voor ‘diensten van burgers aan burgers’ onbelast bijklussen tot 500 euro per maand, een maatregel die hij in het verlengde situeert van de dienstencheque. Ziet u dat, als uitvinder van de dienstencheque, ook zo?

VANDENBROUCKE «Dat is absoluut niet vergelijkbaar! Het belangrijkste probleem inzake armoede in België is dat er zeer veel huishoudens zijn waarvan de volwassenen niet of zeer weinig aan het werk zijn: die groep is te groot en de bescherming van die groep is te zwak. Dienstencheques kunnen daar een opstap zijn naar de arbeidsmarkt, met een fatsoenlijk inkomen en bescherming. Het bijklussen van De Croo is politiek natuurlijk wel sympathiek, maar heeft met dat basisprobleem niks te maken. Is er trouwens wel voldoende nagedacht over mogelijke gevolgen: het kan tot een model leiden waarbij iedereen zijn best doet om vier vijfde te werken, en daarnaast in een grijze zone gaat opereren.»

'SP.A en Groen die een duurzaam kartel of een fusie aangaan: ik zou pro zijn’

HUMO Alweer Ive Marx publiceerde net een frontale aanval op uw te populaire dienstencheque: besteed dat miljard liever aan de bestrijding van kinderarmoede, zegt hij. Moet de dienstencheque duurder worden of moet hij weg?

VANDENBROUCKE «Ik zeg al lang dat de dienstencheque iets duurder mag worden, maar voor het overige heeft Ive ongelijk. Poetsen gebeurt nu met normale arbeidscontracten, fatsoenlijke betaling en inschakeling in de sociale zekerheid. Er zijn nogal wat alleenstaande moeders met kinderen die dankzij dienstencheques aan het werk zijn, dat zou Ive toch goed moeten vinden in de strijd tegen kinderarmoede?»

HUMO Het idee van een basisinkomen vindt steeds meer bijval. Niet bij u, geloof ik. In Humo, 2003, klonk u zo: ‘Ik ben voor het recht op luiheid, maar wel op je eigen kosten.’

VANDENBROUCKE (lacht) «Vervelend dat je die oude Humo’s bijhoudt, maar dat vind ik nog altijd. Het basisinkomen verdient een ernstig debat, maar mij overtuigt het niet. Wat mensen aantrekt, is dat het zo simpel lijkt: we vervangen het kluwen van uitkeringen door een simpel basisinkomen. Maar dat is een vergissing: eenvoud en sociale rechtvaardigheid gaan niet samen. Alle studies wijzen hetzelfde uit: vervang je het bestaande bestel door één basisuitkering, voor iedereen gelijk, dan krijg je meer armoede. Je geeft geld aan mensen die het niet nodig hebben, en neemt het af van mensen met specifieke noden.

»Voorstanders van het basisinkomen zoals econoom Philippe Van Parijs hebben wel een interessant filosofisch argument: in onze samenleving plukken we de vruchten van voorbije inspanningen inzake wetenschap en technologie. Het is een gift uit het verleden, waaraan wij vandaag geen verdienste hebben, en dus kan je dat maatschappelijk dividend uitdelen zonder een tegenprestatie te vragen. Maar waarom zouden we dan, zoals Van Parijs voorstelt, een zo hoog mogelijk basisinkomen in cash uitdelen? Waarom geen basisinkomen in natura: je verdeelt dat geld door te zorgen voor een zo goedkoop mogelijk – of gratis – onderwijs, en voor een uitstekende – waar nodig gratis – gezondheidszorg.»

HUMO En de gratis bussen van Steve Stevaert rijden weer voor?

VANDENBROUCKE « Openbaar vervoer is nog wat anders: je moet het niet gratis maken, maar je mag het ruim subsidiëren.»


Geen vrienden

HUMO U was voorzitter van de commissie Pensioenhervorming. Toen het rapport verscheen in mei 2015, hing een pensioenrevolutie ‘uit de koker van Frank Vandenbrouck’ in de lucht. ‘We mogen dit momentum niet laten voorbijgaan,’ zei N-VA’er Peter de Roover. Het is anders gelopen.

VANDENBROUCKE «Het is tot nog toe een teleurstellend verhaal. We hebben op vraag van de vorige regering twee jaar gewerkt aan een rapport van 900 bladzijden, en een consensus bereikt tussen mensen met heel verschillende opinies. Een buitengewoon cadeau voor de regering-Michel, zou je denken, maar de regering heeft de geest van het rapport niet gerespecteerd. Ze verhoogde onmiddellijk, en zonder het door ons gevraagde overleg, de pensioenleeftijd naar 66, en vervolgens 67 jaar. Je hoort mij niet zeggen dat die 67 niet nodig zal zijn, maar door een gebrek aan overleg was het debat meteen verziekt. De vakbonden hebben te defensief gereageerd en de kans laten liggen om ons rapport te gebruiken waartoe het diende: een debat ten gronde.»

HUMO Enquêtes leren dat jongeren vandaag gewoon niet geloven dat ze later een goed pensioen zullen hebben.

VANDENBROUCKE «Dat is het drama: omdat een helder contract uitblijft, zijn mensen pessimistischer dan nodig. We blijven bij de traditie dat elke regering weer met nieuwe maatregelen komt, die de mensen koud pakken en hun vertrouwen ondermijnen. Ons pensioensysteem gaat níét kapseizen, en jonge mensen zullen niet tot hun 70ste moeten werken, al hoor je dat voortdurend beweren. Maar het risico bestaat dat de kwaliteit van de pensioenen, die in de privésector al niet hoog is, nog verder achteruitgaat.

»Het is zonde dat we er geen werk van maken: onze samenleving kan wel degelijk jonge mensen zekerheid bieden, met een robuust contract. Een bedrag in euro kan je niet beloven, maar wel de garantie dat je na een normale loopbaan een pensioen krijgt dat in verhouding staat tot het inkomen van de actieve mensen. Je kan wel degelijk beloven dat een pensioen over dertig of veertig jaar even goed zal zijn als wat we nu kunnen beloven. En voor werknemers voor mijn part nog iets beter.»

HUMO Waarom is zo’n maatschappelijk contract er dan niet gekomen: zijn er toch twijfels over de betaalbaarheid ervan?

VANDENBROUCKE «Niet eens. De waarheid is ontmoedigend: die hervorming komt er gewoon niet, omdat het in onze politieke cultuur niet past om te investeren in een breed debat. Men neemt niet de moeite om een doordacht plan op te stellen. Een betere uitleg vind ik niet. Wij zijn gewoon geen hervormers. Wij werken met kleine stapjes, en in het geval van de pensioenen dan nog in tegengestelde richtingen ook.»

HUMO Voorlopig zien mensen vooral op tegen die hogere pensioenleeftijd van 67 jaar. Heeft die de zegen van de ‘pensioenpaus’, zoals De Standaard u eens noemde?

VANDENBROUCKE «Ik behoor niet tot de club van mensen die euforisch doet over langer werken. Veel mensen krijgen het vanaf hun 60ste al moeilijk om te blijven werken. Maar het is wel nodig dat we gemiddeld met z’n allen langer werken.»

HUMO De demograaf Patrick Deboosere, las ik vandaag nog in een vakbondsblad, betwist dat.

VANDENBROUCKE « Deboosere besluit uit de huidige voorspellingen dat het niet nodig is om langer te werken. Ik zeg niet helemáál het omgekeerde: het staat vandaag niet staalhard vast dat het nodig is om tot ons 67ste te werken. Ons rapport zei: we weten het niet zeker. Onzekerheden moet je maximaal vertalen in zekerheden, en dan moet je je aanpassen aan de omstandigheden. Blijft de levensverwachting stijgen? Dan moet een normale loopbaan langer worden. Het was niet ons advies om de pensioenleeftijd onmiddellijk te verhogen, maar wel om het eens te worden over een aanpassingsmechanisme.»

HUMO Dus als PS-voorzitter Elio Di Rupo vandaag zegt: terug naar 65…

VANDENBROUCKE «…dan heeft hij ongelijk, want hij gaat uit van de omgekeerde zekerheid. We kunnen het debat beter op een andere manier invullen. Ik geloof niet dat iedereen wil en kan werken tot 67, en daarom verdedig ik een heel soepel systeem rond een spil, en dat zou 67 jaar kunnen zijn. In 2030 moeten mensen voor mijn part nog altijd op hun 62ste met pensioen kunnen gaan, maar dan krijgen ze ook duidelijk minder pensioen. Zo’n systeem kan alleen als je gemiddelde pensioen goed is: daar moet het debat over gaan. Ik hoop vurig dat het er komt, maar ik zie het niet gebeuren.»

HUMO Een gemiddeld goed pensioen kan niet zonder fiscale hervorming, hoor je dan al snel.

VANDENBROUCKE «Volledig mee eens. Het staat ook in ons pensioenrapport: als er meer geld nodig is, moet je het niet zoeken bij bijdragen op arbeid maar eerder in een vermogensbelasting. Weet je hoe lang we daarover gediscussieerd hebben? 30 seconden. Omdat dat idee gewoon de redelijkheid zelf is.»

HUMO Iedereen had op dat moment de mond vol over Piketty, maar dat moment lijkt alweer voorbij.

VANDENBROUCKE «Eigenaardig genoeg wel, ja. Vermogens belasten is alweer een politiek taboe. Thomas Piketty schreef een indrukwekkend boek met enkele ontegensprekelijke vaststellingen: de vermogens zijn sterk gegroeid en ongelijk verdeeld. Maar het debat is weg, hij lijkt er zelf ook niet goed in te slagen het weer op de agenda te krijgen. Hoe meer wetenschappers, opiniemakers, instellingen als de OESO, het IMF en de Europese Commissie de mond vol hebben over ongelijkheid, hoe minder we eraan doen, zo lijkt het. De regeringen creëren alleen meer ongelijkheid. Onze minister van Financiën, meneer Van Overtveldt, lijkt het meest op de rem te duwen en zo een Europese samenwerking inzake fiscaliteit tegen te houden.»

HUMO Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten verzoekt ons na te denken over een vlaktaks: één tarief van 30 procent.

VANDENBROUCKE «Nog maar eens iemand die denkt dat rechtvaardigheid en eenvoud samengaan. Nee dus, die twee zijn geen vrienden.»

'Ons pensioensysteem zal níét kapseizen en jongeren zullen níét tot hun 70ste moeten werken’

Corbyn en Macron

HUMO Moet de linkerzijde in tijden van Panama en Paradise Papers meer kunnen halen uit de verontwaardiging daarover?

VANDENBROUCKE «Ook ik ben verontwaardigd, maar ik ben niet de consultant van politieke partijen, ook niet van de sociaaldemocraten. Het is te makkelijk om vanaf de zijlijn te zeggen wat je moet doen om succes te hebben in de politiek. Wie met dat soort goeie raad te koop loopt, moet zelf in de politiek gaan en dat ben ik niet meteen van plan.»

HUMO Het is toch merkwaardig dat de middengroep in al haar onzekerheid in heel Europa meer naar rechts neigt dan naar links?

VANDENBROUCKE «Mensen in de middengroep voelen aan dat de elite onterecht zulke grote vermogens vergaart, maar ze storen zich ook aan wat er volgens hen aan de onderkant van de samenleving gebeurt. Ze geloven dat ook daar geprofiteerd wordt, van uitkeringen, onder meer door migranten. Iederéén profiteert, behalve zij: dat is het gevoel. Dat maakt dat ze eerder gevoelig zijn voor rechtse demagogie dan voor robuuste linkse oplossingen.»

HUMO Wat je vaak leest: links zal niet aan zet komen zolang het geen ander verhaal over migratie heeft.

VANDENBROUCKE «Vaak leeft het gevoel dat migranten de arbeidsmarkt en de woningmarkt ontwrichten, en beslag leggen op de schaarse plaatsen in kinderopvang en scholen. In Groot-Brittannië heeft dat meegespeeld in de stemming over de Brexit. De Britse arbeidsmarkt is ook ontwricht, maar vooral door de liberalisering ervan, en de publieke sector is verwaarloosd. Het antwoord op migratie is moeilijk voor sociaaldemocraten, want zo’n antwoord is heel genuanceerd en stemt niet overeen met de emotionele reactie van mensen, zelfs al ontken je de problemen niet en zoek je oplossingen.

»Het is niet alleen een kwestie van een verhaal: je moet ook de mensen hebben die het vertrouwen uitstralen om dat verhaal te brengen. Hoe moet je de ineenstorting van de sociaaldemocratie in Nederland uitleggen? Ze hadden keihard campagne gevoerd tegen de partij van meneer Rutte, maar sloten vervolgens snel een regeerakkoord met hem. Ze waren het vertrouwen van hun achterban meteen kwijt.»

HUMO Toen Jeremy Corbyn in 2016 verkozen werd tot partijvoorzitter van Labour, noemde u dat niks minder dan een catastrofe, de weg naar zelfvernietiging. Vandaag is hij de hoop van de Europese sociaal-democratie. Hij kreeg net nog een staande ovatie op een Europese bijeenkomst van socialisten.

VANDENBROUCKE «Ik lees al twintig jaar in allerlei stukken van politicologen en commentatoren dat de socialisten een scherper en radicaler profiel moeten hebben. Dat is gemakkelijk gezegd. Ik ben voor een helder sociaaldemocratisch profiel, en dat mag op een aantal punten best radicaal zijn. Maar moet je je niet in de eerste plaats afvragen wat de samenleving wil? Democratie heeft ook nood aan consensus, compromissen. Dus kan je programma niet té radicaal zijn. Belangrijker dan slogans zijn oplossingen voor reële problemen.

»Ik heb Jeremy Corbyn inderdaad verkeerd ingeschat, ik was pessimistisch over zijn kansen. Maar bewijst zijn succes dat je een groot radicaal moet zijn? Ik denk het niet. Hij is het alternatief voor een regering die een klucht is geworden, voor een conservatieve partij die het land aan het vernielen is, voor een establishment dat compleet genegeerd heeft wat jonge mensen in Groot-Brittannië denken. En dus heeft hij terecht veel succes bij jonge mensen.

»Of neem Emmanuel Macron: geen uiterst linkse kerel. Hij was een alternatief voor een politiek systeem dat compleet in een impasse zat door de ouderwetse links-rechts-tegenstellingen. Hollande is verkozen met een programma met veel klassieke linkse retoriek en heeft er niks van gebakken. De Franse rechterzijde zette er een even holle retoriek tegenover. Macron heeft een helder alternatief geformuleerd – al heb ik er inhoudelijk bedenkingen bij – voor een particratie die faalde, en het trok de mensen aan.»

'Ik heb absoluut geen spijt van mijn meer dan dertig jaar in de politiek. Jonge mensen die een politieke carrière overwegen, moedig ik aan'Beeld Johan Jacobs

HUMO Misschien kan een niet-partijpolitieke beweging ook hier succes hebben. David Van Reybrouck tipte Walter Zinzen, inmiddels 80, als een onbesproken stem die jongeren zou kunnen enthousiasmeren. Misschien oogt u wel aardig als jonger alternatief?

VANDENBROUCKE «Nee, nee! Absoluut niet! Ik houd me aan academisch werk, onderzoek en publicaties.»

HUMO Toen u nog politicus was, hield u onze lezers voor: ‘Politieke macht zonder ideeën is niet interessant’, maar vooral: ‘Ideeën zonder macht missen praktische ambitie.’

VANDENBROUCKE «Je moet weten op welke werf je bezig bent. Ik heb vele jaren in een hoekje wat getimmerd op de werf van de macht. Dat is nu voorbij en vergeten. Ik timmer nu een beetje in een hoekje op de werf van de ideeën.»

HUMO Als onderzoeker voelt u zich meer in uw sas dan als politicus, schreef Knack eerder dit jaar.

VANDENBROUCKE «Ik heb absoluut geen spijt van de meer dan dertig jaar dat ik van ’s morgens tot ’s avonds aan actieve politiek heb gedaan. Jonge mensen die een politieke carrière overwegen, moedig ik aan. Maar zelf moet ik nu een tijdje blijven bollen op het spoor waar ik nu voor gekozen heb. Veranderen zou verkeerd zijn. Dan gooi ik de inspanningen van de voorbije jaren weg, terwijl ze nog moeten renderen.

»Ik geloof trouwens niet dat je in België hetzelfde probleem hebt als in Frankrijk: hier heb je geen nieuwe niet-partijpolitieke beweging nodig. Het probleem is hier dat de linkerzijde versplinterd is.»

HUMO De neergang kan snel gaan: in de voormalige rode burcht Antwerpen hebben de socialisten niet eens nog een kandidaat-burgemeester. 15 jaar geleden zei u in Humo één zekerheid te hebben: er zou altijd een grote linkse partij blijven bestaan.

VANDENBROUCKE «Er ís een grote linkerzijde, maar ze is verdeeld over Groen en SP.A. Het samenwerkingsverband in Antwerpen voor de volgende gemeenteraadsverkiezingen is dus uitstekend.»

HUMO Luc Huyse zei in het oktobernummer van het blad Sampol: waar wachten SP.A en Groen op om een duurzaam kartel of een fusie aan te gaan?

VANDENBROUCKE « Die vraag moet worden gesteld aan de leiding van Groen en SP.A. Ik zou pro zijn.»

HUMO De groene politicus Kristof Calvo zei onlangs: ‘Klimaat is voor deze eeuw wat de sociale zekerheid voor de vorige betekende.’

VANDENBROUCKE «Daar zit iets in. Het is ook één van de redenen waarom sociaaldemocratische partijen het moeilijk hebben: er ligt een vraagstuk op tafel dat oorspronkelijk niet in ons programma zat. Nieuwe antwoorden zijn nodig, en je moet niet verbaasd zijn dat je als klassieke politieke beweging niet als eerste aan zet bent. Wat niet wil zeggen dat je geen antwoord kan geven. Dus moeten sociaaldemocraten en groenen elkaar vinden in een modern programma.»

HUMO In 1990 schreef een jonge Vandenbroucke het boek ‘Over dromen en mensen’. Het hoofdstuk over de sociale zekerheid droeg de titel ‘Bevrijd van vrees en nood’. Dat is nog niet gelukt: de armoede is niet verslagen, de angst is groter dan ooit.

VANDENBROUCKE «Toen ik dat boek schreef, was het nog vanzelfsprekend om optimistisch te zijn: vooruitgang was mogelijk. Vandaag zijn veel mensen bang. Ik ook. Ik ben bang voor wat er met het klimaat gaat gebeuren, ik voel me daar als zovelen heel slecht bij. We zijn bang dat er een kernoorlog kan uitbreken, want er is een gek aan de leiding in de Verenigde Staten, en in Noord-Korea heb je een dictatuur die nergens om geeft. En tegenover die zaken staan we machteloos, dat is een realiteit.

»Maar het is verkeerd te denken dat we níks meer beheersen. Dan geef je je over aan compleet fatalisme. Vraagstukken als de pensioenen, het stutten van onze welvaartsstaat: díé hebben we wel zelf in de hand. Kleine welvaartsstaten zijn nog geen speelbal op de golven van de globalisering. En wat je zo vaak hoort, dat de volgende generatie het in welvaartstermen slechter zal hebben, dat is gewoon niet juist. We mogen onze angsten niet de baas laten worden. De vraag of China doorgaat op een meer ecologische koers of niet, daar hebben wij niet veel over te zeggen, terwijl het toch doorslaggevend is voor onze kinderen en kleinkinderen. Goed, daar leven we mee. Maar de opkomst van China verhindert ons niet om hier een fatsoenlijke welvaartsstaat te onderhouden en ecologischer te leven. Of dát lukt, dat hebben we volledig in eigen handen.»


Teksten van Frank Vandenbroucke vindt u op www.frankvandenbroucke.uva.nl.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234