Freddie Mercury lééft: Serge Simonart blikte in 1995 terug op de carrière van de Queen-frontman

Vandaag zou Freddie Mercury de gezegende leeftijd van 70 jaar bereikt hebben. De legendarische frontman van Queen drukte gedurende zijn te korte leven een massieve stempel op de muziekwereld. In 1995 - vier jaar na het overlijden van Mercury - blikte Serge Simonart terug op diens roemrijke carrière. Zijn stuk kunt u hier integraal lezen.

In 1971 maakten ze demo's die ze aan alle platenfirma's stuurden. Niemand was geïnteresseerd. Toen ze een paar jaar later een nummer van vijfeneenhalve minuut op single wilden uitbrengen, verklaarde iedereen hen voor gek. Twintig jaar later hebben ze meer dan honderd miljoen platen verkocht. De wereld is aan de doorzetters.

Producer Roy Baker: 'Toen Queen aan 'Bohemian Rhapsody' werkte, ging ik naar Freddy Mercury's bescheiden appartementje, waar hij me het nummer op de piano voorspeelde. Op een bepaald moment zei hij: 'En hier volgt dan het opera-gedeelte, dear.' Ik viel van m'n stoel van het lachen, ik dacht dat het om een grap ging. Maar hij meende het. Eerst zouden die koortjes maar een paar seconden duren, maar gaandeweg werd dat tussenstuk de hoofdbrok van het nummer. We bleven maar a-capella zang en opera-koortjes opnemen tot op een gegeven ogenblik de band het begaf. Ik zweer je: iedereen die het nummer voor de release-datum hoorde, vond die Mamma Mia-koortjes idioot: niemand zag toen een megahit in dat nummer. Maar Scaramouche danste wel degelijk de Fandango tot aan de top van alle hitparades, wereldwijd, en Freddie Mercury was op slag een poplegende, ook al zou hij de volgende vijftien jaar geen klap meer hebben uitgevoerd.'

Roger Taylor: 'Freddie was eigenlijk qua attitude al een popster toen ik hem voor het eerst zag, ook al was hij toen straatarm. Hij hield van drama in z'n leven, en kleedde en gedroeg zich constant alsof hij ergens op het tonteel stond. Hij baatte een stalletje met tweedehandskleren uit op Kensington Market. Het typeerde hem dat hij het een volle dag sloot uit respect voor Jimi Hendrix toen die net gestorven was.'

Na de gebruikelijke rondgang door allerlei groepjes vonden Freddie (die z'n naam toen al van Frederic Bulsara in Mercury had veranderd), Roger Taylor, John Deacon en Brian May elkaar, en was Queen geboren. Terugkijkend lijkt het alsof Queen het toevallig herontdekte scenario van een nooit gebruikte Monty Python-sketch was, waarvan iemand dacht dat het het marketingplan voor een supergroep was: Freddies stem, Brian Mays van pathos druipende gitaarklank, en tonnen aan musicals, operettes, Wagneriaanse kitsch en de soundtracks van Bijbel- en degenfilms uit de jaren veertig ontleende referenties creëerden de Queen wall of sound.

Op zijn best was Queen de muziekversie van Andy Warhol: moderne consumptiepop met één oog naar Grote Kunst en één naar platte commercie. 'Mijn songs', zei Freddie Mercury ooit, 'zijn als wegwerp-scheermesjes; ze zijn bedoeld om één keer te gebruiken en dan mogen ze de prullemand in. Ik maak wegwerppop'. Queen blonk uit in het maken van singles waarvan iedereen voor de release zei: 'Goed, ze mogen dan een topgroep zijn: dit wordt een flop.' Niemand geloofde in de potsierlijke ongein van 'Radio Gaga'. Niemand nam 'Bicycle Race' ernstig. Intimi rond de groep waren gegêneerd door 'Fat Bottomed Girls'. Niemand zag iets in 'Under Pressure' en de combinatie Queen + David Bowie, noch in de monotone disco-stomp van 'Another one bites the dust'. De slogan 'We will rock you' leek eerst alleen maar dat: een slogan, zonder song. En van 'Crazy little thing called love' dacht iedereen dat het als parodie bedoeld was. Al die singles werden wereldhits.


Bianca Castafiore

Live was Queen een fenomeen. Technisch gesproken (klank, licht, special effects) waren ze de concurrentie meestal voor, en bovendien zorgde showman Freddie Mercury altijd wel dat er iets sensationeels gebeurde. Hij hield ervan het publiek te toasten met magnums champagne. Hij sprak de mensen toe alsof hij een vorst was die audiëntie hield. Hij had een serie capes die aan één kant de Britse Union Jack-vlag afbeeldden, en aan de andere de nationale driekleur van het land waar Queen die dag optrad. Voor Mercury was het manipuleren van het publiek een levensnoodzakelijke vereiste die z'n al kamerbrede ego nog deed groeien. En al trad Queen op in een slachthuis of een vliegtuighangar, altijd kreeg de zaal de allures van iets dat het midden hield tussen het Walhalla en het decor van een opera van Wagner, met Freddie Mercury afwisselend in de rol van Don Juan, Valentino, balletprins of cruisende bouwvakker in het homo-uniform van San Francisco: wit mouwloos onderlijfje, strakke jeans, zwartleren vest, en de onontbeerlijke snor. Op z'n slechts leek Mercury weggelopen uit The Village People.

Freddy Mercury was een theaterman, een visionair die door de krankzinnige logica van de popbusiness langzaam maar zeker het miljoenenbudget vergaarde om al die wilde dromen nog uit te voeren ook. Wat voor een ander uitspattingen leken, was voor Mercury business as usual. Hij was een operafanaat - vandaar het bombastische duet 'Barcelona' met opera-diva Montserrat Caballé - en aarzelde niet om al wat van opera de muziekvorm der excessen maakte over te eten op popmuziek. Folies de grandeur waren voor Mercury De Zin Van Het Leven, en op het hoogtepunt van zijn faam dacht Queen zich alles te kunnen permitteren. Mercury plande zelfs een concert op Centre Court in Wimbledon. De toestemming voor het conert werd geweigerd, na parlementair protest. Mercury schrikte er ook niet voor terug om voor de video van 'Bicycle Race' honderdvijftig naakte meisjes op fietsen door Wembley Stadion te laten racen. Dat beeld haalde ook de hoesfoto van de single, en in meer preutse landen moest de lokale platenfirma die blote konten met slipjes laten overschilderen.

Veel betrouwbare citaten van Freddie Mercury zijn er niet. Hij gaf zelden interviews, en als hij ze gaf probeerde hij het de interviewer ongemakkelijk te maken door allerlei opmerkingen onder de gordel, of hij maakte zich er vanaf met oneliners als 'Ik leef voor seks' of 'Mijn voornaamste muzikale invloeden zijn Jimi Hendrix en Liza Minelli'. Over de gehimen van het hits schrijven liet hij niets los. Hij beweerde losjes dat hij 'Crazy little thing called love' geschreven had 'toen ik in bad lag te weken in een suite van het Hilton'. Hij noemde die song 'niet representatief voor mij oeuvre, omdat geen enkele van mijn songs representatief is voor mijn oeuvre'. Op de vraag waarom Queen zo succesvol was, antwoordde hij meestal: 'Dankzij mijn ongelofelijk charisma, natuurlijk.'


Muzikale hoer

In die twintig jaar kreeg Queen ook enorm veel tegenwind: 'Bohemian Rhapsody' dook bijvoorbeeld regelmatig op als nummer één van zowel de hitparade van de 'Beste Plaat Aller Tijden' als van de 'Slechtste Plaat Aller Tijden'. Het is niet toevallig dat uitgerekend 'Bohemian Rhapsody' een van de parodie-toppers uit 'Wayne's World' was. Maar dat Queen een aantal definitieve punten scoorde, is onweerlegbaar. Het was de eerste supergroep die toerde in tot dan toe onontgonnen, rockloze gebieden als Zuid-Amerika en het Verre Oosten. Queen was de eerste headliner op het nu vermaarde 'Rock in Rio', waar ze voor meer dan een half miljoen mensen speelden. De keerzijde van die medaille was dat Queen er ook niet voor terugschrikte om in Zuid-Afrika, toen nog een blanke dictatuur, te gaan optreden voor de blanke elite in Sun City, waar zwarten geweerd werden. Queen belandde prompt op de Culturele Boycot-lijst van de Verenigde Naties. Freddie Mercury was plomp in zijn reactie: 'Er valt daar heel wat poen te pakken. Ik ben een muzikale hoer,' verklaarde hij schaamteloos. Anderzijds gaf Mercury stiekem handenvol geld aan Greenpeace, en was hij een van de eresten om toe te zeggen voor Live Aid, waarvan toen nog niemand wist dat het de carrière van iedereen die er gratis voor Ethiopië speelde een flinke duw richting hitparade zou geven.

Bob Geldof: 'Toen ik artiesten zocht om op ee ngroots opgezet benefietconert ten voordele van verhongerende Ethiopiërs op te treden, hadden alle popsterren wel ee nexcuus om het niet te doen: praktische problemen, zelf op tournee, geen speelklare groep voorhanden... Freddie hapte meteen toe, en Queen was, wat ook je muzikale voorkeur is, zonder twijfel de groep die het meeste werk van z'n optreden op Live Aid heeft gemaakt. Ze repeteerden twee weken, en maakten een best of van hun playlist om de precies zeventien minuten die hun waren toegemeten optimaal te vullen. Freddie was perfect op z'n plaats op dat wereldwijd per satelliet liet uitgezonden feest: eindelijk lag de hele wereld aan z'n voeten.'


Tot kotsens toe

Een andere verdienste van Queen was 'Bohemian Rhapsody', dat op de radio niet langer de weg baande voor andere langere, meer 'creatieve' singles, maar ook eigenhandig het idee van de videoclip als promotioneel vehikel en kunstvorm lanceerde. Zonder Queen geen videoclips, geen MTV, geen TV-jeugdcultuur. Tenminste: dat is de versie van fanatieke Queen-fans. De meer gematigde versie is: als Queen niet de eerste videoclip had besteld, had iemand anders het gedaan; het was een kwestie van maanden. Gaandeweg was Queen het aan zichzelf verplicht om die eerste (voor die tijd) al indrukwekkende video telkens te overtreffen met alsmaar extravagantere stunts en decors. Van de Hitleriaanse massataferelen en het gesynchroniseerde handgeklap in 'Radio Gaga', tot de Dame Edna-achtige taferelen in de Queen in drag-video voor 'I want to break free', de pompeuze taferelen in 'We are the champions', en de waanzinnig dure decors van Mercury's solo-video 'The Great Pretender': kosten noch moeite noch slechte smaak werden gespaard om elke single tot kotsens toe te promoten.


Flute aubergine

Geld was vanaf die eerste wereldhit nooit meer een probleem: als een pruik die één keer op podium gebruikt werd zestigduizend frank kostte, dan moest dat maar. Als het legertje 'vrienden' dat Freddie overal vergezelde op locatie 'per ongeluk' iets vernielde, betaalde Mercury zonder morren de soms astronomische rekening. Ook privé hield Freddie Mercury van een verzetje. Een typisch decadent Freddiefeest werd georganiseerd in New Orleans, kostte tien miljoen, en bood de geëerde gasten een Sodom & Gomorra-achtig festijn waaro pstrippers, dwergen, exotische dieren, champagnefontijnen, slangenbezweerders en travestieten de show trachtten te stelen. Op het banket bewoog de gigantische schotel barbecuevlees omdat, zo bleek later, er een naakte man onder het vlees lag. Hij lag er op bevel van Freddie. Een ander feest, ter promotie van 'Innuendo', vond plaats op het cruiseschip Queen Elisabeth, en bood naast orgastische kaviaar - en kreeftbufetten ook flamencodansers, mime-artiesten, goochelaars, en een gigantisch vuurwerk. Voor een feestje na een concert in Londen liet Mercury een team Duitse bodypainters overvliegen, die een horde naakte kelners een kostuum schilderden. Toen 'Jazz' uitkwam werden de pers en een aantal leden van de fanclub vergast op een feest met topless diensters, in een decor van vuureters, hermafrodieten, dwergen, en een jongedame die met haar tweede mondje sigaretten rookte. Uw gastheer: Freddie Mercury. Een jaar later liet Freddie met een privé-jet tachtig gasten naar Ibiza vliegen waar tijdens alweer een decadent feest een gigantisch vuurwerk zijn naam in de lucht schreef, en een cake van zes meter een bepaalde mannelijke vorm had.


Homo? Ho maar.

Freddie Mercury was, voor wie het nog niet door had, homoseksueel. ('Queen betekent niet alleen 'koningin', maar is ook homo-schuttingstaal voor 'jeanet') Terugkijkend is het een mirakel dat Freddies seksuele voorkeur zlang geheim bleef. Gedeeltelijk is dat te verklaren door het feit dat Mercury zélf lang ontkende homoseksueel te zijn, iets dat hem door de toen al door aids geteisterde en niet met hypocrisie of valse schaamte gediende homogemeenschap niet in dank werd afgenomen. Mercury zei ooit: 'Nee, natuurlijk ben ik geen homo. En ik wil ook niet doen alsof, alleen maar omdat dat hip is in het artistieke milieu. Ik weet wel dat 'queen' een homoseksuele bijbetekenis heeft, maar dat is toeval.' Zelfs toen de wel héél jeanetterige video voor 'I want to break free' uitkwam, met Mercury als krulspelden-huisvrouw, compleet met valse borsten, een Dame Edna-pruik en Peggy Bundy-achtige roze pantoffels, dacht wie niét tot Mercury's intieme vriendenkring behoorde nog steeds dat het om een parodie ging.

Privé maakte Mercury geen geheim van z'n voorkeur. 'Ik heb meer mannen gehad dan Elisabeth Taylor', pochte hij wel eens. Na afloop van een concert van een van de Europese tournees marcheerde een vijftal door Freddie bestelde rent boys z'n kleedkamer binnen, voor de gelegenheid uitgedost in matrozenkostuumpjes. Toen aids eerst in Amerika losbrak, weigerde Freddie daar nog te toeren, bang dat hij alleen daar aids zou kunnen oplopen. Maar tegen die tijd was het al te laat, ook al bleef hij nog jaren tegen interviewers beweren dat aids-tests hadden uitgewezen dat hij HIV-negatief was? Rond hem begonnen intimi weg te vallen: in de jaren voor zijn dood stierven drie medewerkers en intieme vrienden aan aids.

Eind mei 1991, toen Queen op locatie de video opnam voor 'Days of our lives', was zowat de laatste keer dat de buitenwereld Freddie Mercury min of meer gezond zag. Daarna ging het snel bergaf, alhoewel de overige leden van QUeen voor de buitenwereld de schijn ophielden. 'Freddie is het toeren wat beu, en heeft geen zin om op het podium oud te worden', was de officiële verklaring van Brian May. Dat van oud worden helemaal geen sprake was, bleek pas toen de Britse rioolpers een befaamd aids-dokter het huis van Mercury zag binnengaan. Sindsdien lieten de roddeljournalisten niet af. Tot de laatste weken voor zijn dood, toen Mercury, verzwakt door aids, uitgeput en bijna blind was, bleef hij werken aan wat een nieuwe solo-CD moest worden. Pas één dag voor zijn dood liet hij een officiële verklaring rondsturen waarop hij opbiechtte aids te hebben.


Liedjes voor levenden

Toen hij uiteindelijk stierf, op 24 november 1991, bleek ook zijn begrafenis een op z'n minst ongewone aangelegenheid: hij werd gecremeerd volgens Zoroastrische riten. De Zoroasten (een religie van Iraanse oorsprong die geen leden ronselt; je bent lid door geboorte of je bent het niet; hun God is Zarathustra) verbranden hun doden normaal tijdens een openbare ceremonie, maar de Engelse wet verbiedt dat. In plaats daarvan leidden in lange witte gewaden gehulde mystieke priesters de crematie-ceremonie. Er waren boeketten en bezoeken van iedereen met een naam: Bowie, Elton John, George Michael, U2, Ringo Starr...

Ironisch genoeg heette de laatste Queen-single 'The show must go on'... Het werd geen hit. Na Mercury's dood werd werd 'Bohemian Rhapsody' opnieuw uitgebracht. Alle winst, meer dan zestig miljoen, ging naar aids-onderzoek.

David Bowie: "Het feit dat Freddie populair was bij zowel homo - als heteroseksuelen, doet, hoop ik, iedereen wat meer beseffen dat aids geen grenzen of voorkeuren kent. We moeten allemaal onze verantwoordelijkheid nemen. Ik weet in ieder geval dat het rockmilieu, waar toch veelal kinderachtige muzikanten zich altijd vrij van welke verantwoordelijkheid ook waanden, met de dood van Freddie voor het eerst stilstaat bij het onnut van een bepaald soort decadentie die in deze tijd complete waanzin is. Niemand had zozeer de gave om een cliché in z'n voordeel te gebruiken. Qua theatrale rock heeft Freddie de consequenties verder doorgetrokken dan wie dan ook, en ik zie nog niet zo gauw een vervanger van hem."

Axl Rose: "Freddie was mijn grootste muzikale invloed. En als ik als tiener zijn teksten niet had gehad om mezelf aan te spiegelen, had ik het nooit gehaald. Hij heeft met zijn muziek ook mijn ogen geopend voor veel verschillende muziekgenres waarmee ik misschien anders nooit in aanraking was gekomen."

In december 1991 stond Queen met tién CD's genoteerd in de top honderd. Op het Freddie Mercury Tribute Concert in Wembley stodn een bijna even indrukwekkende schare muzikanten op het podium als bij Live Aid. Wat later kwam het eerste schandaalboek over Mercury op de markt, geschreven door Jim Hutton, de man die Freddie 'my husband' noemde.

En nu? Vandaag is 'Queen Greatest Hits' de vierde langst-in-de-hitparade-blijvende CD aller tijden, na Meatloaf, Fleetwood Mac en, oh dear, 'The Sound of Music' (nooit van gehoord? Houden zo) (Als je de ingrediënten van de laatste drie platen zou mixen, zou jet resultaat een plaat van Queen kunnen zijn.)

Freddie Mercury mag dan al dood zijn, hij heeft sinds kort wel z'n eigen Web Site op Internet. Hij heeft zelfs een nieuwe single uit: 'Heaven for Everyone'. Die stem van over het graf is die van Mercury, die het nummer opnieuw inzong in 1991 (het stond eerder al op Roger Taylors solo-plaat 'The Cross' uit 1988). En volgende week is er 'Made in heaven', de na Mercury's dood fiks bijgewerkte laatste groepsopnamen. Ik ken doden die minder actief zijn.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234