Trum in swing state Pennsylvania.Beeld Reporters / STAG

Verkiezingen VS

Gaat Trump toch weer winnen? Deze troeven heeft hij achter de hand

Donald Trump lijkt slechte kaarten te zijn toebedeeld in de strijd om zijn herverkiezing. Maar in het keiharde politieke spel in de Verenigde Staten profiteert hij ook van een aantal ingebouwde voordelen.

Als Donald Trump de verkiezingen verliest van Joe Biden, dan weet hij wel hoe het komt: het was doorgestoken kaart.

Neem Nevada, waar hij al een half jaar minstens 4 en recent ruim 6 procent achter staat op de Democraat. ‘Ik win daar met gemak,’ zei hij in september. ‘Het enige waar we niet van kunnen winnen, is als ze smokkelen met de stembiljetten.’

Als Trump komende week de verkiezingen wint van Biden, zullen de Democraten hetzelfde zeggen. En met enig recht, want dan heeft Trump gewonnen dankzij een aantal sterke troeven die elke Republikeinse presidentskandidaat in handen heeft. Historische, strategische en tactische troeven die Trump en de Republikeinen in alle openheid uitspelen.

1. Het kiescollege, en dus: de slavernij

Wie president wil worden, kan het beste carrière maken in de Republikeinse Partij. Want nadat die partij je eenmaal genomineerd heeft, hoef je niet per se een meerderheid van de bevolking achter je te krijgen. Je moet een meerderheid veroveren in het kiescollege, 270 stemmen of meer. En dat is voor een Republikein iets gemakkelijker dan voor een Democraat.

Dat komt doordat in het kiescollege afgevaardigden zitten van de staten, maar niet naar rato van het aantal inwoners. Elke staat heeft net zoveel leden als congresleden in Washington. Maar dat Congres is scheef samengesteld. In het Huis van Afgevaardigden zijn de zetels verdeeld naar inwonertal, in de Senaat heeft elke staat twee senatoren. Dat geeft kleine staten in Senaat en kiescollege meer macht dan ze demografisch gesproken ‘verdienen’.

Door de manier waarop Democraten en Republikeinen momenteel over het land verdeeld zijn, met de Democraten in metropolen in grote staten, de Republikeinen vaker op het platteland in dunner bevolkte staten, heeft de Republikeinse kandidaat een voordeel. 

Bij precies 50 procent van de stemmen heeft hij of zij 65 procent kans op winst in het kiescollege.

Dat kiescollege heeft Amerika trouwens te danken aan de slavernij. Bij het schrijven van de grondwet weigerden de zuidelijke staten een rechtstreekse verkiezing van de president, omdat ze dan altijd het onderspit zouden delven – veel van hun inwoners waren immers zwart, eigendom van witte meesters en niet bevoegd om te stemmen. Die staten hadden wel geregeld dat slaven meetelden in het inwonertal (en wel voor drie vijfde van een wit persoon), zodat ze meer zetels kregen in het Huis van Afgevaardigden. In het kiescollege werkte dat prettig door. Van de zestien presidenten die aantraden tot de Burgeroorlog kwamen er tien uit het zuiden.

Het was vanochtend al vroeg druk in de Amerikaanse stembureaus.Beeld Getty Images

2. Miljoenen niet-kiezers met een strafblad – of een kleur

In gevangenissen in Vermont, Maine en hoofdstad Washington konden veroordeelde misdadigers de afgelopen weken stemmen, per post. In verreweg de meeste staten hebben gevangenen echter geen stemrecht. En in elf staten krijgt een veroordeelde dat recht in principe nooit meer terug. In totaal kunnen 5,2 miljoen personen in de VS vanwege een veroordeling niet stemmen. Dat is 2,3 procent van het aantal volwassen inwoners. In Mississippi is het bijna 11 procent.

Verhoudingsgewijs zijn veel van die gevangenen en ex-gevangenen Afro-Amerikanen.

Dat van de Afro-Amerikaanse mannen één op de drie een strafblad heeft, is op zich al een aanwijzing van diepgeworteld racisme. Dat die veroordeelde vervolgens in veel staten ook niet meer mag stemmen, is nog een extra factor die deze bevolkingsgroep bij de stembus weghoudt.

In Atlanta bijvoorbeeld, de hoofdstad van de zuidelijke staat Georgia, is het aantal stembureaus verlaagd. Kiezers staan soms uren in de rij, en dan vooral in zwarte wijken. Dat kan komen doordat meer mensen zich daar de laatste tijd als kiezer hebben laten registreren, maar het hoofd van het verkiezingsbureau in Atlanta legde aan The Washington Post ook uit dat hij in een wijk met lange rijen niet zomaar meer stemcomputers kan neerzetten. Zijn budget is beperkt en daarnaast: ‘Ik krijg er wat over te horen als ik er niet evenveel in het Republikeinse noorden zet als in het Democratische zuiden.’

Burgerrechtenactivisten zien zowel de volle gevangenissen als de lange rijen als een voortzetting van de maatregelen die zuidelijke staten na de Burgeroorlog namen om vrijgemaakte slaven uit de stembureaus te weren, bijvoorbeeld met een ‘stembelasting’ of ‘stemexamens’.

Zwarte Amerikanen stemmen doorgaans Democratisch. En dus waren de reacties van de twee partijen voorspelbaar toen in 2018 in Florida in een referendum werd besloten dat gevangenen die hun straf hadden uitgezeten, het stemrecht moesten terugkrijgen.

De Democraten waren dolgelukkig, want het gaat in die staat om 7,7 procent van de volwassenen. In 2016 verloor Hillary Clinton in Florida met 1,2 procent verschil.

De Republikeinen, die in Florida aan de macht zijn, waren er om dezelfde reden niet blij mee. Ze wisten het electorale gevaar grotendeels te keren. Ze regelden bij wet dat een veroordeelde zijn straf pas heeft uitgezeten als ook alle boetes en kosten die de veroordeelde de staat nog schuldig was, zijn betaald. Vaak kan die dat niet betalen.

De Democraten vochten de wet aan, zonder succes. Ze proberen nu te redden wat er te redden valt. Er is een fonds dat boetes betaalde voor enkele duizenden veroordeelden. Miljardair Michael Bloomberg stortte er 16 miljoen dollar in. Donald Trump noemde dat in een tweet ‘kiezers omkopen’ en ‘crimineel’.

3. Een krakkemikkig postbedrijf

Amerikanen stemmen dit jaar massaal per post. De coronapandemie maakt het minder aantrekkelijk om naar een stembureau te gaan, zeker als je daar urenlang in de rij staat, zoals vaak het geval is.

Het zijn in meerderheid Democraten die voor de post kiezen, veel Republikeinen hebben zich er door Donald Trump en andere Republikeinse politici van laten overtuigen dat het besmettingsrisico wel meevalt.

Poststemmen lopen een groter risico verloren te gaan. Ze kunnen bijvoorbeeld te laat aankomen – de United States Postal Service (USPS) is niet altijd zo vlot als ze belooft. En dat Donald Trump een politieke geldschieter, Louis DeJoy, tot Postmaster General benoemde en die direct aan het bezuinigen sloeg, toonde volgens de Democraten aan dat het vertragen van stembiljetten platweg de bedoeling was. De bezuinigingen werden na veel ophef teruggedraaid.

Als een stembiljet wel op tijd aankomt, kan het ook nog misgaan. In elke staat zijn er weer andere regels. In Pennsylvania moet de stem in een ‘geheimhoudingsenvelop’ worden gedaan, en die moet weer in een gewone envelop, voorzien van een handtekening. In North Carolina moet een getuige mee ondertekenen. Doe je het niet precies goed, dan is de stem ongeldig. In sommige staten krijg je een herkansing, in andere niet.

Dit jaar stemmen veel kiezers voor het eerst per post, dus worden relatief veel fouten gemaakt. In North Carolina betrof dat tot nu toe 2,8 procent van de ingezonden stemmen. Maar van de stemmen van zwarte kiezers – die groep ging traditioneel altijd in persoon stemmen – was een kleine 10 procent niet goed.

4. Wijdverbreid wantrouwen

Donald Trump fulmineert al maanden tegen het massale stemmen per post. Volgens hem is het enorm fraudegevoelig. Alle onderzoeken daarnaar van wetenschappers en aanklagers wijzen het tegendeel uit. Elke binnenkomende envelop wordt eerst onderzocht op geldigheid van de stem. Daarna wordt die geopend en de stem anoniem geteld.

Soms mag dat openen pas op de verkiezingsdag zelf. Dat geldt onder meer voor drie sleutelstaten die mogelijk de doorslag geven: Wisconsin, Michigan en Pennsylvania. Door de explosieve toename van het aantal poststemmen hebben de tellers aan die ene dag vermoedelijk niet genoeg.

Dat laatste zit volgens de Democraten achter Trumps aanhoudende klachten. Als dinsdagavond de stemmen worden geteld, zou zich aanvankelijk weleens een meerderheid voor Trump kunnen aftekenen in het kiescollege. Als de verschillen klein zijn, kunnen later getelde of zelfs later arriverende poststemmen dat beeld draaien. Trump kan dan volhouden dat er gesjoemeld wordt.

Afgelopen dinsdag zei hij het even duidelijk als onjuist: ‘Het zou zeer, zeer gepast zijn, en erg fijn, als op 3 november iemand tot winnaar wordt uitgeroepen, in plaats van nog twee weken stemmen tellen, wat totaal ongepast is en volgens mij ook niet volgens onze wetten.’

Trumps klachten hebben effect gehad. Van zijn aanhangers twijfelt 62 procent aan de correcte verwerking van poststemmen. Van de Biden-aanhangers denkt 77 procent dat het prima zal lopen.

Het wantrouwen wordt gevoed met breed op sociale media uitgemeten incidenten. Zo ging een video viraal van het stemmentellen in Maryland. Het leek alsof een medewerker een binnengekomen stembiljet zélf invulde. Het ging hier echter om een standaardcorrectie: om ervoor te zorgen dat de stemcomputer het biljet kon lezen, werd het door de kiezer wat licht ingekleurde vakje iets zwarter gemaakt.

De video was afkomstig uit de livestream van het stemmentellen. Die was door het stembureau juist online gezet om het vertrouwen te vergroten.

5. Alles gaat lokaal

In de VS gaan de staten over alle verkiezingen, ook die voor landelijke functies. De uitvoering wordt vaak uitbesteed aan de county’s, de districten waarin elke staat is opgedeeld. Die verschillen onderling sterk en dat biedt kansen om de opkomst te manipuleren.

Zo hadden county’s in Texas en Ohio besloten bij stembureaus, maar ook bijvoorbeeld bij bibliotheken, extra stembussen buiten neer te zetten. Kiezers konden daar hun poststemmen inleveren, zodat ze niet bang hoefden te zijn dat ze te laat zouden komen.

De Republikeinse gouverneurs van deze staten staken daar een stokje voor. Om fraude te voorkomen, zeiden ze, mocht er maar één bus per county zijn.

In Texas kunnen de 134 inwoners van het landelijke Loving County samen doen met een buitenbus, als ze er al behoefte aan hebben. Terwijl in Harris County, waarin de stad Houston ligt, meer dan 4,5 miljoen mensen er ook maar één hebben en dus alsnog moeten kiezen tussen lang wachten of de stem toch maar op de post doen.

Daar zit natuurlijk een politieke berekening achter, en ook hier is die gebaseerd op de concentratie van Democraten in de steden.

Dat het de Republikeinen precies daarom gaat, blijkt uit hun reactie op de goedgeefsheid van Facebook. Dat bedrijf stelt, wellicht uit schuldgevoel over de rol die het ongewild speelde in de nederlaag van Hillary Clinton in 2016, in de VS 300 miljoen dollar beschikbaar voor extra stembureaus. Belangrijk detail: county’s krijgen geld naar inwonertal. Harris County krijgt om die reden een mooi bedrag: 9,6 miljoen. Texaanse Republikeinen klaagden bij de rechter dat dit neerkomt op het bevoordelen van Democratische county’s. Deze zaak verloren ze.

6. Amy Coney Barrett

Over het uitbrengen van de stemmen en het tellen ervan zijn in de VS tot nu toe 420 rechtszaken aangespannen. Vijf daarvan bereikten het Hooggerechtshof in Washington.

Dat hof kwam tot voor kort een lid tekort, en dat maakte verschil. Zo staakten de stemmen over een kwestie uit Pennsylvania, een van de sleutelstaten op verkiezingsdag.

Het hoogste hof van Pennsylvania had besloten dat stembureaus rekening mochten houden met vertraagde post: stembiljetten die op tijd op de bus zijn gedaan, mogen drie dagen na de verkiezingen nog worden meegeteld. De Democraten waren blij, de Republikeinen vonden het een uitnodiging tot fraude en stapten naar het Hooggerechtshof. Daar staakten de stemmen: 4-4. In zo’n geval blijft de aangevochten maatregel in stand.

Dat was op 19 oktober, toen het hof door het overlijden van Ruth Bader Ginsburg tijdelijk acht leden had. Precies een week later bevestigde de Senaat de nieuwe negende rechter Amy Coney Barrett. Dat gebeurde na een zeer snelle procedure, precies waar Donald Trump op had aangedrongen bij de Republikeinse meerderheid. In september zei hij over de verkiezingsstrijd: ‘Ik denk dat dit bij het Hooggerechtshof terechtkomt en ik denk dat het erg belangrijk is dat we negen rechters hebben.’

President Trump met Amy Coney Barrett.Beeld Photo News

Na de installatie van Barrett als opperrechter lieten de Republikeinen in Pennsylvania er geen gras over groeien. Ze dienden hun zaak opnieuw in. 

Links en rechts Amerika keken gespannen toe: zou Barrett zich verschonen van verkiezingskwesties, zoals de Democraten in de Senaat haar hadden gevraagd? Of zou ze Trump meteen ter wille zijn, zoals ze vreesden? Geen van beide: het Hooggerechtshof wees de eis af omdat de tijd tot de verkiezingen te kort was.

Bij dat besluit stemde Barrett overigens niet mee, maar ze had zich ook niet verschoond. Ze had ‘nog geen tijd gehad het dossier te bestuderen.’ En het hof hield de mogelijkheid open om na de verkiezingen, als nagekomen stemmen verschil kunnen maken voor de uitslag, alsnog inhoudelijk naar de zaak te kijken.

De stembureaus in Pennsylvania zullen met het oog daarop de stemmen die na dinsdag binnenkomen in aparte bakken bewaren. En Amy Coney Barrett leest ondertussen de stukken.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234