null Beeld

Gary Shteyngart - Kleine mislukkeling

‘Schrijf niet als een Jood vol zelfhaat.’ Zo luidt het advies van Gary Shteyngarts vader wanneer duidelijk wordt dat zijn zoon een geboren auteur is. Schrijven als een Jood vol zelfhaat is exáct wat deze held van onze tijd gedaan heeft. Maar ook als een Jood vol zelfrelativerend vermogen en scherpe humor.

Een ziekelijk migrantenjoch dat met zijn ongelukkige ouders van Rusland naar de VS trekt en daar nog als late twintiger paniekaanvallen krijgt: klinkt als een loodzwaar boek dat nog harder aankomt dan wodka op een nuchtere maag. Maar in de handen van Gary Shteyngart wordt zo’n coming of age-verhaal behalve intriest ook erg geestig.

‘Kleine mislukkeling’ (Arbeiderspers) is Shteyngarts autobiografie. Hij beschrijft hoe hij dankzij een overeenkomst van president Carter met de Russen (‘Rusland krijgt het graan dat het nodig heeft, Amerika krijgt de Joden die het nodig heeft: al met al een ijzersterke deal’) in 1979 met zijn ouders van Leningrad naar Queens, New York verhuist. Gary – toen nog Igor – is 7 en in Amerika arriveren is voor hem ‘van een saaie grijze rots afstappen en terechtkomen in een zee van zuivere technicolor’. Maar dat gelukzalige gevoel zal niet lang duren, want vrienden maken is moeilijk wanneer jouw ‘Oh, hi there’ eruit komt als ‘Okht Hyzer’ en je naam – Shteyngart – wel érg makkelijk verkeerd begrepen wordt als Shitfart.

Hoewel Shteyngart eerder al autobiografische elementen in zijn romans stopte, is dit de eerste keer dat hij zich niet achter fictieve personages verbergt. Nu durft hij genadeloos hard te zijn voor zichzelf: diep mededogen voel je voor het bange kind Igor, een lichte afkeer van de narcistische en egoïstische student Gary. De manier waarop Shteyngart je enerzijds helemaal meesleept in wat er gebeurt en anderzijds een relativerende afstand schept, is ronduit verbluffend, zijn zelfinzicht – verworven op de bank van een dure psychoanalyticus op Park Avenue – en zijn literaire bravoure zijn zijn grootste kracht.

Het liefst wilde Shteyngart een boek schrijven dat ‘zou lezen als een spionageroman uit de Koude Oorlog. Controleposten, Oost-Berlijn, Sovjetdouane. (...) maar de James Bond in kwestie, ik dus, kan geen kaka doen.’ De psychologische problemen van de antiheld, die hij bestrijdt met grote hoeveelheden drank en drugs, zorgen ervoor dat ‘Kleine mislukkeling’ geen spionageroman werd, maar iets veel beters. De historische passages over de ellende van zijn voorouders doen denken aan het beste van Nicole Krauss of Jonathan Safran Foer, en over zijn donkere gedachten en de zwaarte van het leven schrijft Shteyngart als een hedendaagse Tsjechov. Zelden iemand zijn mislukkingen zo prachtig op papier weten zetten.


Bekijk de boektrailer van 'Kleine mislukkeling':

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234