null Beeld

Gelukkig zijn kan je leren: de wiskundige formule van ingenieur Mo Gawdat

Jarenlang leek het alsof Mo Gawdat (50) alles had om gelukkig te zijn: een vetbetaalde topfunctie bij Google in Californië, een pracht van een gezin en een blakende gezondheid. En toch was hij niet gelukkig.

Katrien Depecker

'Ons hoofd zit vol gedachten die ons ongelukkig maken, maar die schakelaar kan je afzetten'

MO GAWDAT «Ik ben m’n zoektocht naar geluk begonnen als late twintiger. Ik had een succesvolle carrière, geld, een prachtige vrouw en twee schatten van kinderen – zowat alles waar iedereen naar streeft. Maar ik voelde me ellendig. Wat trouwens niet zo ongewoon is: zelfs als het leven ons met de geweldigste dingen zegent, vinden we vaak dat het nog niet goed genoeg is.

»Aanvankelijk probeerde ik, zoals elk verwend nest, geluk te kopen: dure auto’s, Armani-pakken, exclusieve vakanties... Niets hielp. Dat maakte me nog ongelukkiger: waarvoor werkte ik anders? Dus begon ik boeken over het thema te lezen, om te beseffen dat ook dat geen soelaas bood. Vaak werd er in mystieke termen over geluk gesproken: ‘Mediteer en je zult gelukkig worden.’ Daar kon mijn wiskundige brein niets mee aanvangen. Toen kwam het idee om het als een ingenieur te onderzoeken: als mij wordt gevraagd een machine te herstellen, zoek ik ook eerst uit waar de fout zit en hoe ze normaal gezien hoort te functioneren. Als je geluk zo aanpakt, leg je een model bloot waaruit blijkt dat geluk voortkomt uit onze eigen daden, en niet uit wat de wereld ons geeft. Het model zorgt er niet voor dat je je constant in de zevende hemel waant, maar je kunt er wel op terugvallen wanneer er iets gebeurt dat een impact heeft op je gemoedstoestand.

»Na een jaar of tien stond het op punt — jaren waarin ik vaak heb overlegd met mijn zoon Ali. Hij was het schoolvoorbeeld van geluk: altijd vredig, altijd aan het lachen. Als een kleine zenboeddhist (glimlacht). Hij werd geboren toen ik pas 25 was, waardoor we eerder een vriendschapsrelatie dan een vader-zoonrelatie hadden. Ik vertelde mensen altijd: ‘Als ik groot ben, wil ik worden zoals Ali.’»

HUMO Hij is ook de reden waarom u uw geluksmodel besloot te delen met de rest van de wereld.

GAWDAT (knikt) «In de zomer van 2014 zouden we nog eens met het hele gezin op vakantie gaan: Ali, mijn dochter Aya, mijn vrouw Nibal en ik. Ali studeerde in Boston en we hadden hem al een jaar niet meer gezien, we keken er dus enorm naar uit. Na vier dagen kreeg hij plots hevige buikpijn. Verdict van de ziekenhuisartsen: een acute blindedarmontsteking. Hij moest onmiddellijk geopereerd worden — een routine-ingreep — maar het liep mis. Een naald werd een paar millimeter te ver doorgeduwd, waardoor Ali’s dijbeenslagader werd geperforeerd. Kostbare tijd ging verloren zonder dat de blunder werd opgemerkt. Met fatale afloop: vier uur eerder zaten we nog vrolijk vakantie te vieren, en plots waren we onze geliefde zoon kwijt. Het voelt nog elke dag alsof ik een deel van m’n hart mis, maar gek genoeg waren we niet kwaad op de chirurg. De dag van zijn begrafenis werd er zelfs luidop gelachen, het leek bijna alsof we een verjaardag aan het vieren waren. De genodigden spraken me erop aan. Ik vertelde hun over mijn geluksmodel, en ze spoorden me aan het neer te schrijven.»

HUMO Maar blijkbaar was het ook Ali’s wens?

GAWDAT «Heel merkwaardig: de laatste zes weken van z’n leven begon hij met iedereen te praten over de dood. ‘Wat gebeurt er met ons als we sterven?’ Alsof hij wist dat hij hier niet veel langer meer zou rondlopen. Hij vertelde ons hoeveel hij van ons hield, hoe dankbaar hij was voor wat we hem gegeven hebben, en hij deed me beloven dat ik van de wereld een betere plek zou maken, wat ik volgens mezelf al deed bij Google. Maar hij voegde eraan toe: ‘Doe het met je hart, niet met je hoofd.’ Dus ben ik zeventien dagen na zijn dood beginnen te schrijven over het meest onwaarschijnlijke thema op dat moment: geluk. En aangezien ik een zakenman ben, gaf ik mezelf ook een missie: tien miljoen mensen gelukkig proberen te maken met mijn model. Dat brengt Ali natuurlijk niet terug, maar 10 miljoen gelukkige mensen in een wereld zonder Ali leek me toch al iets. Die kaap heb ik ondertussen gehaald: mijn nieuwe doel is een miljard mensen bereiken.»

HUMO Hoe hebt u uw geluksmodel ontwikkeld?

GAWDAT «Ik ging terug in de tijd naar momenten dat ik wél nog gelukkig was: toen ik 23 was, toen ik 16 was, zelfs toen ik 0 was. Dat laatste bleek cruciaal. We zijn allemaal gelukkig ter wereld gekomen. Wanneer aan de basisbehoeften van een baby wordt voldaan – een schone pamper en voldoende eten – kan hij de rest van de dag perfect gelukkig doorkomen door te staren naar het plafond en te spelen met zijn tenen. Hij wil nog geen Xbox, of iemand die vertelt hoe goed hij eruitziet. Maar zijn volwassenen tevreden door met hun tenen te spelen? Nee, we zijn altijd op zoek naar het volgende dat ons gelukkig zal maken. Terwijl geluk niet van buitenaf kan komen.»

HUMO Het zit vanbinnen?

GAWDAT «De kern voor geluk is inderdaad diep in ons aanwezig — onze standaardinstelling is die van een baby — en dus moeten er omstandigheden zijn die ervoor zorgen dat we ongelukkig worden. Vergelijk het met een smartphone: als je die voor het eerst gebruikt, gaat je batterij nog een hele dag mee. Maar zodra je allerlei apps installeert, werkt het ding niet meer naar behoren. Mensen vragen zich dan af wat er mis is met hun gsm, maar de apps zijn de boosdoeners: die gebruiken meer geheugen en energie. Wij zijn ook perfect gelukkig tot we naar school beginnen te gaan: vanaf dan begint het streven naar succes. Met de jaren installeren we allerlei nare apps in ons brein: de app die zegt dat ons uiterlijk ertoe doet, de app die zegt dat je zult omkomen van de honger als je je job verliest, enzovoort. Op lezingen laat ik altijd dit stukje uit ‘Logical Song’ van Supertramp horen: ‘When I was young, it seemed that life was so wonderful / A miracle, oh it was beautiful, magical / But then they sent me away to teach me how to be sensible / Logical, responsible, practical / And they showed me a world where I could be so dependable / clinical, intellectual, cynical’. Dat vat het hele leven mooi samen. Onze ‘gelukkige ik’ is begraven onder allerlei verwachtingen en illusies. Verwijder die nare apps, en je zult gelukkiger worden. Toen ik dat doorhad, heb ik een schema gemaakt van alle momenten in mijn leven waarop ik me gelukkig voelde.»

HUMO En? Wat maakt jou gelukkig?

GAWDAT «Mijn dochter zien lachen, naar muziek luisteren… Ik heb al die dingen afgemeten tegenover mijn gewicht, leeftijd, grootte, gezondheid, huwelijk en zelfs de toestand van mijn haarlijn (lacht). Daarin heb ik naar een constante gezocht, en die was simpelweg: ‘Ik voel me gelukkig wanneer alles verloopt zoals ik het wil, en wanneer ik krijg wat ik verwacht had.’ Dan laat ons brein ons met rust. Het probleem doet zich voor wanneer ons brein zich realiseert: ‘Hé, dit vind ik helemaal niet aangenaam.’ Of: ‘Ik had iets helemaal anders verwacht!’ Vooral de manier waaróp onze hersenen ons dat signaal geven, is interessant. Ons hoofd zit vol gedachten waar we geen aandacht aan besteden, dus doet je brein op een andere manier alarmbellen afgaan: via een gevoel. Dat gevoel – angst, schaamte, verdriet, jaloezie, schuld – moet je aandacht zien te trekken, zodat je erop reageert. Het is een overlevingsmechanisme van je brein. En helaas wordt dat overlevingsmechanisme tot 60.000 keer per dag door onze hersenen geactiveerd.

»Uiteindelijk is mijn geluksmodel deze vergelijking geworden: geluk is groter dan of gelijk aan je perceptie van de gebeurtenissen in je leven, minus je verwachtingen van het leven. Het werkt keer op keer: je wordt niet ongelukkig door de dingen die het leven je toewerpt, maar door de manier waarop je erover denkt. Wie verwacht dat het kan regenen in september, laat zijn dag niet vergallen door een plensbui.»

HUMO Allemaal goed en wel, maar ligt dat niet anders voor relaties tussen mensen? We mogen toch bepaalde dingen verwachten van onze vrienden of partners?

GAWDAT «Dat is een geweldige opmerking! Als ik met m’n vergelijking kom aanzetten, zeggen de meeste mensen: ‘Oké, simpel: het enige wat ik moet doen is mijn verwachtingen verlagen, en dan zal ik altijd gelukkig zijn.’ Als je verwacht dat je baas vervelend zal zijn, dan zal je tolerantie voor zijn gedrag hoger liggen. En als je verwacht dat je partner je dagelijks twee meppen verkoopt, dan zul je je goed voelen wanneer je er plots maar één krijgt. Maar is dat de manier waarop we door het leven moeten gaan? Voor alle duidelijkheid: mijn oplossing voor geluk wil niet zeggen dat we het leven moeten opgeven. En ook depressieve mensen, die gebaat zijn bij een medische oplossing, zullen het geluk er niet door vinden. Al hoef je ook geen jaar op een bergtop gaan zitten op zoek naar jezelf – wie heeft daar de tijd voor? Maar, heel belangrijk: het is de manier waaróp je omgaat met teleurstellingen die bepaalt of je je gelukkig of ongelukkig zult voelen. Stel dat je partner vanmorgen de deur is uitgegaan zonder je gedag te kussen. Je brein gaat met dat gegeven aan de slag: ‘Wat is er mis? Ziet hij me niet meer graag? Komt het doordat ik ouder aan het worden ben? Misschien heeft hij een affaire! Zie je wel, ik ben lelijk. Relaties zijn afschuwelijk! Ik zal nooit meer ware liefde vinden!’ Duizenden gedachten die niets met het gebeuren op zich te maken hebben, zullen door je hoofd flitsen – terwijl hij misschien simpelweg gehaast was voor een belangrijke afspraak. En ons brein doet dat met álles. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat maar liefst 70 procent van onze gedachten negatief zijn.»

undefined


'Ons brein is, evolutionair gezien, ontworpen om altijd het negatieve te zien, en zal daarom altijd iets vinden om ontevreden over te zijn'

null Beeld

HUMO De mens is van nature een pessimist?

GAWDAT «Dat komt omdat we daar evolutionair gezien baat bij hadden: als een prehistorische jager geritsel hoorde in het struikgewas, dan ging hij er maar beter van uit dat het een roofdier was, ook al werd het geluid veroorzaakt door enkele vogels – die veronderstelling van het worstcasescenario vergrootte zijn overlevingskansen. We moeten goed onthouden dat 70 procent van onze gedachten niets te maken hebben met de realiteit. Wist je trouwens dat negatieve ervaringen twaalf keer sneller opgeslagen worden in ons langetermijngeheugen dan positieve? Ons brein is ontworpen om de negatieve kanten van een situatie te zien, en zal daarom altijd wel íéts vinden om ontevreden over te zijn.»

HUMO Ook al is er in werkelijkheid niets mis?

GAWDAT «Komaan zeg, we leven in het Westen: we behoren tot de 1 procent geluksvogels! Hier regent het misschien, maar in Syrië regent het bommen. Als er drinkbaar water uit je kraan stroomt, sta je er al beter voor dan 786 miljoen anderen op deze planeet. Waarom tellen de zogenaamd gelukkigste landen ter wereld ook de hoogste zelfmoordcijfers? Objectief gezien hebben de inwoners van die landen alles wat ze nodig hebben, maar ze zijn niet tevreden met hun job, hun relatie, of zelfs de regering. Bij Google waren de ingenieurs eens aan het klagen omdat de koffiemachine niet goed werkte: de bekers werden niet helemaal tot bovenaan gevuld. Ze hadden ook al meteen uitgerekend dat ze anderhalve keer meer om koffie zouden moeten gaan, om dezelfde hoeveelheid koffie te bekomen. De hr-afdeling wilde de machine laten repareren, maar ik zei: ‘Neem de machine gewoon een week weg. Zodra ze om koffie zullen moeten gaan in een café, zullen ze weer verlangen naar onze machine.’ We klagen vaak over dingen die ons geklaag niet waard zijn.»

HUMO Kunnen we dat veranderen?

GAWDAT «Ons brein is niet gemaakt om ons aan te moedigen, het wil ons beschermen. Maar je kunt er wel voor zorgen dat je gedachten niet met je aan de haal gaan: anders berokken je niet alleen jezelf, maar ook anderen veel leed. Tijdens m’n lezingen vraag ik het publiek altijd 20 seconden aan iets terug te denken dat hen ongelukkig maakte. Daarna moeten ze een rekensom oplossen die op het scherm verschijnt. In dat experiment zijn er drie momenten: T0, het moment waarop ze aandachtig naar me aan het luisteren waren, en zich oké voelden. T1, het moment waarop ze zich slecht voelden door terug te denken aan een ongelukkig voorval. Welnu, hier komt de belangrijkste vraag van ons leven: is er tussen T0 en T1 voor hen iets gebeurd in de echte wereld? Heeft het voorval zich opnieuw voorgedaan? Neen! Onze gedachten zorgden voor dat nare gevoel. Tijdens T2, het moment waarop ze getallen moeten optellen, verdwijnt dat nare gevoel, omdat ze zich focussen op rekenen. Denken aan dingen uit het verleden of je zorgen maken over de toekomst heeft de kracht je ongelukkig te maken, waardoor je jezelf uiteindelijk nodeloos pijnigt.»

HUMO Met permissie: was het voor u makkelijk om geen aandacht te schenken aan uw gedachten toen uw zoon op de operatietafel het leven liet?

GAWDAT «Mijn brein begon me aan te vallen met allerlei hatelijke gedachten: ‘Je had hem naar een ander ziekenhuis moeten brengen!’ Op zich een geldige gedachte. Maar op zo’n moment sprak ik m’n brein toe: ‘Goed, dat weer oprakelen zal me enkel kwellen. Ik snap dat je eraan denkt, maar kun je me niets beters geven?’ En dat kon het ook: ik besloot dit boek te schrijven en mijn formule met anderen te delen. Of als mijn brein zegt: ‘Ali is dood’, counter ik dat meteen met: ‘Ali heeft gelééfd.’ Terugdenken aan de mooie momenten die we samen gedeeld hebben, maakt het gemis minder snijdend. Ik besef ook dat de dood nu eenmaal deel uitmaakt van het leven. We gaan allemaal ooit dood, de ene alleen vroeger dan de andere.

»Het probleem is dat de westerse cultuur door de ratio wordt gedomineerd. We zijn opgegroeid met Descartes’ idee ‘Ik denk, dus ik ben’. De meeste mensen denken dat de stem in hun hoofd zijzelf zijn, dat ze tegen zichzelf praten. En omdat je geen dommerik bent, ga je ervan uit dat je maar beter kunt gehoorzamen. Maar – surprise, surprise – elk niet-westers land gelooft dat de stem in hun hoofd een dérde persoon is: sommigen noemen het de duivel, anderen de fluisteraar. Maakt niet uit: ik noem het je brein. En het biologische product van je brein zijn nu eenmaal gedachten. De stem in je hoofd is het proces van je brein dat de wereld rond zich analyseert en die bevindingen in woorden omzet zodat je het kunt begrijpen. Maar je bent helemaal je gedachten niet! Wat Descartes had moeten zeggen, is: ‘Ik ben, dus ik denk.’ Als je dat onderscheid tussen jezelf en je brein maakt, kun je je gedachten evalueren voor wat ze zijn. Je hóéft helemaal niet aan je gedachten te gehoorzamen. Een vriendin van me noemt haar brein Becky, naar het vervelendste meisje uit de lagere school, die niet kon stoppen met praten. Als je een vriendin had die je om de zeven minuten onnodig dingen vertelt waardoor je je de rest van de dag miserabel voelt, zou je haar toch uit je leven bannen? Waarom aanvaarden we het dan wel van ons brein? Je moet je brein laten zien wie er de baas is.»

undefined

'Op de begrafenis van mijn zoon werd luidop gelachen, het leek bijna alsof we een verjaardag aan het vieren waren'

HUMO Het idee dat we onze gedachten niet zijn, is ook een meditatieprincipe.

GAWDAT «Klopt. Mijn eigen oefening bestaat eruit aandachtig te kijken naar de wereld rondom mij. (Wijst naar de vloer) Ik zie hier bijvoorbeeld de nerven van het hout. Ik vraag me dan meteen af of het echt hout of gefabriceerd hout is: bij gefabriceerd hout zou je namelijk een herhaling van het patroon moeten zien. Zoeken naar dat patroon is op zich al een kwaliteitsvolle meditatie-oefening: m’n brein stopt met onophoudelijk denken en focust zich op mijn omgeving. Je kunt ook focussen op je ademhaling, of je bewust zijn van je gedachten, zonder er wat mee aan te vangen. Besef dat gedachten zijn wat je brein dénkt dat er is gebeurd – niet wat er wérkelijk is gebeurd.

»In mijn boek beschrijf ik uitgebreid de blinde vlekken die ons beeld van de werkelijkheid vertroebelen, en geef ik tips om je af te leiden van gepieker. Een lijstje aanleggen van dingen die je gelukkig maken, bijvoorbeeld: telkens als je ernaar kijkt, zul je vanzelf beginnen te glimlachen. Of bewaar foto’s van leuke herinneringen op je smartphone: dan kun je die zo bovenhalen wanneer je je laat meesleuren door die maalstroom van gedachten.»

HUMO Denkt u dat ons brein ooit zal evolueren naar een machine die ons positieve gedachten aanreikt, aangezien we niet meer in prehistorische tijden leven?

GAWDAT «De trend lijkt dat alleszins tegen te spreken: we worden steeds negatiever, hoewel onze levens steeds makkelijker worden. Het grootste vergif van deze moderne tijd is escapisme. Wat doen velen als ze zich verdrietig voelen? Ze gaan naar een feestje en maken plezier: ze zetten hun brein af. Maar de volgende ochtend is hun brein daar weer: ‘Hey, herinner je je me nog?’ Om weer in negatieve gedachten te verzinken. Voor alle duidelijkheid: er is niets mis met plezier – ik heb hópen plezier. Ik heb zelfs quota voor plezier: ik zorg ervoor dat ik wekelijks over voldoende tijd beschik om af te spreken met geliefden, om naar muziek te luisteren en om naar comedy te kijken. Maar: ik gebruik het niet als tegengif voor verdriet. Doe je dat wel, dan heb je steeds grotere dosissen nodig – net zoals een bepaald aantal pijnstillers na een tijdje ook niet meer werkt. Wat zie je dan gebeuren? De feestjes waar je naartoe gaat, worden alsmaar wilder. Je bent niet tevreden met een relatie? ‘Dan neem ik er twee!’ Joggen helpt niet meer om je brein te kalmeren? ‘Dan doe ik aan basejumpen!’ Probeer je pijn niet te verdoven: zoek de oorzaak van je negatieve gedachten, fiks het en stort je daarná op plezier.»

HUMO Je bent druk bezig die geluksboodschap te verkondigen.

null Beeld

GAWDAT «We hebben net een afdeling rond ‘De logica van geluk’ geopend in Amsterdam, er komt een tweede in New York, en daarna zullen er hopelijk nog vele volgen. Ik wil mijn kennis delen: we plannen erover te vertellen in scholen en bedrijven. Door dit artikel help je de boodschap mee te verspreiden: als elke lezer twee vrienden erover vertelt, die er op hun beurt twee vrienden over aanspreken, dan hebben we in no time een miljoen Belgen bereikt.»

HUMO Oké, geef onze lezers dan nog maar een laatste concrete tip!

GAWDAT «We hebben geaccepteerd dat het oké is om ongelukkig te zijn, omdat niemand ons ooit heeft geleerd hoe we gelukkig kunnen zijn. Je moet je geluk nastreven: ban alle vervelende vrienden en ga op zoek naar een andere job als je huidige baan het leven uit jou zuigt — ook al neemt die zoektocht misschien een jaar in beslag.

»Ten tweede: geluk is zoals fitness. Weten dat je fit wordt door te sporten, maakt je nog niet fit. Net zoals je naar het fitnesscentrum moet trekken, moet je je brein ook toespreken als het weer eens met je aan de haal gaat: ‘Dit werkt niet, geef me een andere gedachte!’ Net als bij sport zal dat de eerste weken moeilijk zijn, tot het in week vijf plots makkelijk zal gaan. Na een maand of twee wordt het je tweede natuur, en ben je op het pad naar geluk. En onthou: geluk schuilt niet in wat de wereld je geeft, maar in de manier hoe jij omgáát met wat de wereld je geeft.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234