null Beeld

Georges Perec - 't Manco

Er ontbréékt iets aan 'La disparition' van Georges Perec (1936-1982), nu in het Nederlands vertaald als ''t Manco' (De Arbeiderspers), en wel dit: de letter e. Perec schreef het boek, dat in 1969 uitkwam, zonder ook maar één keer de vijfde letter van het alfabet te gebruiken. Een huzarenstukje, nu dus in het Nederlands herhaald door vertaler Guido van de Wiel, die er tien jaar lang op zweette.

Jeroen Maris

Helemaal uitgekleed is ''t Manco' een behoorlijk spannende whodunit. Anton Vocalis, die we in de eerste hoofdstukken leren kennen als een slapeloze, getormenteerde, door waandromen bezochte figuur, verdwijnt plots. Met hem is ook het vijfde hoofdstuk vermist: het ontbreekt simpelweg, wat doet vermoeden dat de lezer - en de personages die naar Vocalis op zoek gaan - cruciale informatie onthouden wordt. Wat volgt is een schimmige odyssee naar de vermiste, waarbij een stoet vermakelijke figuren passeert en mensen domweg het loodje leggen telkens als ze iets van waarheid lijken te ontbloten.
Maar er is meer dan de gimmick met het lettertje en het bevreemdende verhaal: ''t Manco' is vooral een worsteling met taal. Het ontbreken van de e springt natuurlijk in het oog - het is even wennen, maar al vrij snel zit je als lezer in het kaduke, gezochte ritme dat het gevolg is van die door de auteur verkozen beperking. Maar daarnaast zit het boek vol ándere geinige taalspelletjes met letters, woorden en betekenissen - 't is heus geen toeval dat Perec in schrijver/wiskundige Raymond Queneau een spitsbroeder vond.
De auteur - en dus ook zijn vertaler: hoedje af voor dat titanenwerk - speelt een verfijnd literair spel, soms op het kakkineuze af. Want wie helemaal méé wil zijn met dit liederlijke taalspel, heeft thuis maar beter een bibliotheek waarin Poe, Flaubert, Borges en nog een eindeloze serie andere literaire grootheden in vertegenwoordigd zijn. Perec citeert, parodieert en vermassacreert: je kan dit boek net zo goed lezen als een bombastische ode aan de wereldliteratuur.
't Manco' is ook een roman van ongrijpbaarheid en gemis. In elk weerbarstig taalspelletje, in elke gebrouilleerde zin schuilt een leegte. Perec lijkt wel met een gat in zijn hand geschreven te hebben: onderweg ontglipte hem voortdurend de hogere werkelijkheid. Dat gemis wordt vormelijk uiteraard verzinnebeeld door het ontbreken van de e. Perec zegt daarmee iets over het onvermogen van taal, zo suggereert Van de Wiel in zijn nawoord, dat instrument waarmee je véél kan zeggen, maar niet alles. En inderdaad, geen mens die niet beseft: soms krijg je 't niet in woorden, soms past het niet in taal. Maar is dat tegelijk ook niet het grote charmante mysterie van die taal: dat ze niet alles zegt, dat ze niet voor elk potje een deksel vindt? En: dat er vaak meer tussen de lijnen te grijpen valt dan er middenin?
''t Manco' is niets om bij uit te kateren: 't is een grote, postmodernistische, kijk-eens-mama-wat-ik-allemaal-kan-braakbal, maar dan wel één van onmiskenbaar grote klasse. Er straalt envie vanaf, bezopen bezetenheid, en - niet het minst - liefde voor literatuur.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234