null Beeld

Georges Simenon: honderden boeken, duizenden vrouwen, twaalf trefwoorden

Een kwarteeuw na zijn dood floreert Georges Simenon (1903-1989) in de boekhandel dankzij een reeks nieuwe vertalingen. Zou de man van honderden boeken en duizenden vrouwen in een dozijn trefwoorden te typeren zijn? Humo vroeg het aan de beheerder van Simenons literaire erfenis: zijn zoon John.


1 België

Op 12 februari 1903 is Georges Simenon geboren – ‘in het donker en in de regen’ schreef hij zelf – in de rue Léopold 26, in Luik.

John Simenon «Mijn vader was een man van de wereld, afkerig van elk nationalisme, maar hij is nooit vergeten dat hij zijn wortels in Luik had, en evenmin dat onze familie langs moeders kant uit Vlijtingen komt. Er zijn trouwens meer Simenons in Vlaanderen en Nederland dan in Wallonië. De geuren en smaken van zijn jeugd waren voor hem ook als schrijver essentieel. Hij kon nooit zwijgen over de Luikse tarte au riz. Hij is zelf als Belg gestorven. Zijn kinderen zijn in het buitenland geboren, maar hij heeft ze alle vier bij de burgerlijke stand in Luik aangegeven. Zelf woon ik in Zwitserland, maar ik ben nog altijd Amerikaan én Belg.»


2 Henriette en Désiré

Simenon «Ik heb zijn moeder – mijn grootmoeder – goed gekend. Een kleine, stevige vrouw. Ik denk dat ze van hem hield, maar niet genoeg naar zijn zin. Hij voelde zich door haar afgewezen, alleen in schijn bemind. Maar of ze daardoor de motor achter zijn schrijverij was, zoals wel is beweerd, dat weet ik niet. Zo uitzonderlijk is het toch niet dat er geen echte liefde is tussen een kind en een ouder? Gewoonlijk zijn het wel de dochters die het moeilijk hebben met hun moeder, hier was het een zoon.

»Hij was nog maar 15 toen zijn vader aan een hartaanval stierf. Daarom idealiseerde hij die vader, die een kalme, zwijgzame man was. De belangrijkste dag in het leven van een man, heeft hij eens geschreven, is die van de dood van zijn vader. Dat zeg ik hem min of meer na: die dag behoort zeker tot de drie, vier belangrijkste momenten.»


3 Maigret

Naar eigen zeggen dronk Simenon er een jenevertje bij toen hij, in 1929 in het Nederlandse Delfzijl, het personage Maigret zag opdoemen met pijp, bolhoed en zware overjas met fluwelen kraag.

Simenon «Dat mijn vader een Luikenaar was, straalt af op het personage Maigret, en dan denk ik aan diens sereniteit en vermogen tot empathie. Een Fransman heb ik in Maigret nooit kunnen zien – althans, ik ken niet veel Fransen die op Maigret lijken, terwijl haast elke politieman die ik in Luik ontmoet, trekken van Maigret heeft.»

De misdaden waarover hij schreef, vertelde Simenon eens aan The New Yorker, waren de misdaden die hij zelf zou hebben begaan als hij niet uit Luik had kunnen wegkomen. Onzin, heeft zijn tweede vrouw Denyse, de moeder van John Simenon, eens gezegd: hij was niet moedig genoeg om misdadiger te worden.

Simenon «Dat laat ik voor haar rekening. Zo veel moed lijkt me daar niet voor nodig: er zijn grote lafaards onder de criminelen. Ik denk dat mijn vader echt in de criminaliteit had kunnen belanden. In zijn jeugd voelde hij op sommige momenten dat het die kant uit kon gaan.»

Politieromans interesseerden hem niet, zei Georges Simenon een keer.

Simenon «Klopt. Was dat wel zo geweest, dan had hij nooit Maigrets geschreven, want Maigret is alles wat de politie gewoonlijk niet is. Mijn vader heeft er jaren over gedaan voor hij boeken kon schrijven waaraan hij zijn eigen naam wilde verbinden, en in die lange leerschool was Maigret een noodzakelijke stap. Maigret was een soort maître de jeu: als er een probleem was, hoefde hij de commissaris er maar bij te halen, en hop, hij kon weer verder. Na een paar jaar had hij die Maigret-constructie niet meer nodig, en toen is hij met die reeks ook gestopt.»

Staat het succes van Maigret de erkenning van de rest van zijn oeuvre in de weg?

Simenon «Dat kan haast niet anders met zo’n sterke figuur. Maar er is wel een herwaardering van zijn andere boeken gaande. Voor mijn part mag hij even bekend worden als de schrijver van ‘Het bloedspoor in de sneeuw’, een excellent voorbeeld van wat hij allemaal kon. Hij etaleert er zijn overtuiging dat onze vrije wil zeer beperkt is, en dat het eropaan komt anderen te begrijpen, niet ze te veroordelen.»


4 Frankrijk

Van 1923 tot 1945 woonde Simenon in Frankrijk. Op de beroemdste foto uit zijn Franse jaren zit hij verliefd naast de Amerikaans-Franse zangeres en actrice Josephine Baker, volgens hem ‘het beroemdste zitvlak ter wereld, want het is het enige zitvlak ter wereld dat kan lachen’.

Simenon «Mijn vader heeft België op z’n negentiende verlaten omdat zijn verhaal daar afgelopen was. Frankrijk werd de plek waar hij zich voelde leven, waar hij zichzelf opnieuw kon uitvinden. De Franse provincie trok hem meer aan dan Parijs: het meerderwaardigheidsgevoel van de hoofdstedelingen heeft hij altijd verfoeid.»


5 Geld & roem

‘Tegen de tijd dat ik 45 ben,’ schreef de 34-jarige Simenon, toen hij volgens zijn eigen telling al 349 romans geschreven had, ‘zal ik de Nobelprijs hebben gewonnen.’

Simenon «Ja, dat heeft hij een keer geschreven, maar dat wil niet zeggen dat het uitblijven van die Nobelprijs hem obsedeerde. Succes was voor hem: boeken schrijven die iedereen las. Het contact met lezers was voor hem het belangrijkste. Je kan niet tegelijk de lezers en de critici behagen: hij heeft het snel afgeleerd zich zorgen te maken over wat recensenten schreven.»

Simenon had een commerciële feeling en stond bekend als een strenge onderhandelaar.

Simenon «Als ex-journalist wist hij hoe de media werken, hij benutte die kennis. Maar het beeld van de immer rekenende zakenman die voor het geld schreef, klopt niet. Hij heeft zijn auteursrechten altijd uiterst agressief verdedigd, gewoon omdat hij wou wat hem toekwam: het was zíjn werk, niet dat van de talloze tussenschakels.»


6 Oorlog

Na de Tweede Wereldoorlog wou Frankrijk Simenon uitwijzen, schreef zijn biograaf Pierre Assouline – vanwege een aantal dubieuze contracten tijdens de bezetting. Maar voor het zover kwam, was Simenon naar Amerika vertrokken.

Simenon «Het was geen vlucht. Iemand had hem aangeklaagd als collaborateur, maar al gauw bleek dat hem niks te verwijten viel. Ik begrijp niet wat Pierre Assouline bedoelt met de compromissen die mijn vader zou hebben gesloten. Hij was 40, hij had een vrouw en een kind – had hij soms moeten ophouden met werken?

»Als hij al vluchtte, dan was het voor het revanchistische klimaat in Frankrijk. In een land dat helemaal niet uitgeblonken had door zijn verzet, stonden plots overal verzetslieden op: dát kon hij niet verdragen. Een intellectueel moest toen wel een communist zijn, en dat is lang zo gebleven. Mijn vader had al lang begrepen dat het communisme verschrikkelijk was, dat Stalin meer mensen had vermoord dan wie ook.»

Mag Assouline hem dan een man met stevige rechtse overtuigingen noemen?

Simenon «Helemaal niet. Mijn vader was links noch rechts. In de jaren 60 vond hij het schandalig hoe de Belgische industriëlen met de CIA samenwerkten om Lumumba te vermoorden, en hoe de Belgen de Congolezen behandelden.»


7 Amerika

In augustus 1945 reisde Simenon met zijn vrouw Tigy en zoon Marc naar Canada. Hij wierf er een secretaresse/maîtresse aan, Denyse, en ook het dienstmeisje Boule, zijn minnares sinds jaren, maakte de overtocht. Opgeteld geeft dat een ménage à quatre. In 1949 bracht Denyse John ter wereld.

Simenon «Ik heb nooit het gevoel gehad dat er boven mijn hoofd iets opmerkelijks gaande was. Tigy woonde met mijn oudste broer Marc in een eigen huis, ik woonde bij mijn vader en Denyse, de kinderen pendelden tussen de twee gezinnen: niet anders dan bij elke banale echtscheiding. Het enige merkwaardige was dat er intussen gereisd werd: de twee gezinnen verplaatsten zich door Amerika. Stel het je niet zo voor dat we allemaal in dezelfde mobilhome optrokken, hè: we reisden apart en spraken dan ergens af om weer een tijd samen te gaan wonen. Misschien was het bijzondere dat mijn vader die hele toestand niet verborg: dát stoorde nog het meest in het zo puriteinse Amerika. Ik herinner me goed de jaren in Lakeville, Connecticut. Misschien heb je ooit de fiftiesreeks ‘Father Knows Best’ gezien, rond een door en door Amerikaanse familie in de Midwest? Daar had ons leven alles van.»

In het voorjaar van 1955 volgde een impulsieve verhuizing, eerst naar Cannes, dan naar Zwitserland.

Simenon «Mijn vader had intussen begrepen dat Amerika voor het beste én het slechtste kon staan. Hij was bijvoorbeeld erg gevoelig voor het racisme daar. Toen Josephine Baker hem opzocht, merkte hij dat hij met haar niet kon gaan waar hij wou. En dan was er nog dat virulente mccarthyisme: die hele heksenjacht tegen het communisme stond hem tegen. Zo rechts als Assouline hem vindt, was hij dus niet. Het deed hem allemaal te veel denken aan de heksenjacht na de oorlog in Frankrijk. Hij had het gehad met Amerika, en dus vertrok hij.»


8 Exces

Het was John die het debat tussen Simenon en Fellini februari 1974 had georganiseerd, waarin zijn vader de fameuze uitspraak deed dat hij het wel met tienduizend vrouwen gedaan had. Harry Mulisch, die zelf boven de tweeduizend veroveringen piekte, noemde die tienduizend van Simenon maar niks in Humo: ‘Daar zijn negenduizend hoeren bij! Nou, zo kan ik het ook.’

Simenon «Die man heeft absoluut gelijk! Mijn vader zei het ook niet om te bluffen. Hij bedoelde het nogal feitelijk: zo veel keer per week, dat levert zo veel keer in een leven op. Als een vrouw toestemde, kon hij er niks verkeerds in zien. Voor hem was het een consommation, en er zat ook een element van uitwisseling, van contact in. Dat hij een vrouwenhater was, heb ik geen enkele vrouw met wie hij iets had gehad, ooit horen zeggen.»

Dit is de samenvatting van de Franse cultuurpaus Bernard Pivot: ‘Simenon neukte zoals hij ademde.’

Simenon «Mag hij zeggen, zeker als hij ermee bedoelt dat mijn vader de seksuele daad even natuurlijk vond als ademen. Het is nogal duidelijk dat hij een enorme behoefte aan seks had. En dan kun je speculeren over de vraag waar die honger vandaan kwam. Ik heb zelf weleens de ontbrekende moederliefde als mogelijkheid gesuggereerd, maar helaas voor u heb ik het hem nooit gevraagd: ‘Dad, deed je het met tienduizend vrouwen omdat je moeder niet van je hield?’»

Het exces is de rode draad door zijn leven genoemd: véél vrouwen, véél schrijven, véél alcohol, véél luxe.

Simenon «Het is evident dat hij graag goed leefde, hij wou vooral dat hem niks tekortkwam. Hij heeft graag en zonder de minste schaamte veel uitgegeven, maar dat hij opzichtig met geld smeet – de chique slee met chauffeur, weet je wel – is een beeld dat men ten onrechte op hem heeft geplakt. Ja, we woonden een tijd in het Château d’Echandens in de buurt van Lausanne, maar in dat kasteel werd er heel eenvoudig geleefd. En ja, later bouwde hij in Epalinges een behoorlijk groot – en behoorlijk lelijk (lacht) – huis, maar daar is ook veel onzin over verteld. Men komt me voor waar vertellen dat we daar een heuse operatiezaal hadden. Ik heb er vijftien jaar gewoond en ik weet alleen van een massagetafel in een klein kamertje. De meubels kwamen uit de IKEA van toen, de muren waren kaal, op enkele schilderijen na – vaak valse schilderijen trouwens, want Lausanne was in die jaren een centrum van vervalste kunst. Rijd vandaag rond Lac Leman en je zult merken dat élk huis luxueuzer is dan het onze. Alleen: al die mensen leven teruggetrokken, en mijn vader had een publiek leven: dat is het verschil.

»Wat is dat trouwens: een excessief leven? Kun je té hard leven? Wie zichzelf tekortdoet, heeft ongelijk. Voorwaarde is altijd dat je een ander geen kwaad doet, en wie zou mijn vader wel kwaad hebben gedaan?»


9 Gouden fallus

Wie zich slecht behandeld voelde door Simenon, was Denyse, zijn tweede vrouw, getuige haar verwijten in haar latere memoires ‘Een vogeltje voor de kat’ en haar roman ‘Le phallus d’or’ – die gouden fallus dicht ze sarcastisch aan Simenon toe.

Simenon «Van ‘Le phallus d’or’ heb ik alleen de eerste pagina’s bekeken. Laat ik het er maar bij houden dat ze me niet hebben aangezet om verder te lezen. ‘Un oiseau pour le chat’ heb ik uitgelezen: daar zie je duidelijk hoe mijn moeder lijdt, maar ook hoe ze compleet ontspoord is geraakt. Tot mijn twaalfde heb ik een moeder gehad die me adoreerde, met me stoeide, me formidabele dingen vertelde. Maar op een dag was ik die moeder kwijt vanwege haar psychologische problemen. Die hebben uiteindelijk voor iedereen het leven onmogelijk gemaakt, om te beginnen voor haarzelf.

»Ik geloof niet dat mijn vader zich iets te verwijten had. Toen hij mijn moeder ontmoette, had hij ongetwijfeld al gemerkt dat ze niet helemaal evenwichtig was. Hij was smoorverliefd op haar, maar hij besefte tegelijk dat ze zwak en fragiel was. Dat trok hem juist aan: hij dacht haar te kunnen helpen. Hij hoopte het leven van anderen te kunnen rechttrekken – dat is een kant van hem die hij ook aan het personage Maigret heeft uitgeleend. Dat het hem met mijn moeder niet is gelukt, maakt hem nog niet verantwoordelijk voor haar lot.»

Volgens Simenons biograaf Patrick Marnham hebben de felle twisten met Denyse ertoe geleid dat zijn laatste decennia door haat voor zijn tweede vrouw werden gedomineerd.

Simenon «Dat gevoel is met de jaren wel weggesleten, geloof ik, maar er is zeker een moment van intense haat geweest, en de dood van Marie-Jo heeft niet geholpen.»


10 Marie-Jo

Marie-Jo Simenon, zijn enige dochter, pleegde op haar 25ste zelfmoord in haar flat in Parijs; zes eerdere pogingen waren mislukt. Zij had haar vader altijd geadoreerd, iets wat elke Simenonbiografie illustreert met de anekdote dat ze haar leven lang de gouden trouwring droeg die hij op haar achtste voor haar had gekocht. Ook vaste kost in de biografieën: het incestueuze gebaar van de moeder, Denyse, die in het bijzijn van haar dochter masturbeerde toen die elf was.

Simenon «Natuurlijk was de zelfmoord van Marie-Jo hét drama van zijn leven. Hij had ook al snel begrepen dat dat geen onwaarschijnlijk einde zou zijn: het is niet moeilijk te bedenken hoeveel angsten om zijn dochter bij hem aan dit drama vooraf zijn gegaan. Zoals iedereen vroeg hij zich weleens af: ‘Wat had ik beter kunnen doen?’ Wie beweert dat er tussen die twee een incestueuze verhouding was, is een idioot en heeft mijn zus nooit gekend. Evenmin heeft het voorval met mijn moeder tot haar zelfmoord geleid, al heeft dat zeker bijgedragen tot haar instabiliteit en breekbaarheid. Het is ook niet toevallig dat Marie-Jo zichzelf heeft gedood na de verschijning van ‘Un oiseau pour le chat’, de memoires van haar moeder. Ik bezit haar exemplaar: bij zowat elke regel heeft ze in de marge commentaar geschreven. Dat boek is de druppel geweest.»


11 Zwitserland

Na zijn scheiding van Denyse werd Teresa, hun Italiaanse dienstmeisje, de vaste partner van Simenon, met wie hij zijn levensavond doorbracht in Zwitserland, volgens hem ‘het land waar de mensen respect voor elkaar hebben’.

Simenon «Was het respect of eerder onverschilligheid? In ieder geval: hij werd in Zwitserland met rust gelaten, dat vond hij het belangrijkste. En Teresa was zijn toeverlaat in dat geïsoleerde bestaan.»

Haar amoureuze entree in Simenons leven verwoordde Teresa zelf ooit zo: ‘Ik stond in de salon voorovergebogen een tafelblad op te wrijven. Hij kwam achter me staan, tilde mijn rok op et crac! C’était la joie!’

Simenon «Ik was er niet bij, ik kan het niet bevestigen (lachje). Ik was een adolescent toen die nieuwe vrouw opdook, dat moest wel moeilijk liggen voor mij. Als ik me opstandig toonde, zei mijn vader: ‘Besef je wel hoeveel ik haar verschuldigd ben?’ En dat klopt: zonder haar had hij waarschijnlijk ook zelfmoord gepleegd.»


12 Tragisch bestaan

Simenon «Als je alle tragische gebeurtenissen optelt, is het wel erg veel voor één mens. De helse relatie met mijn moeder. De zelfmoord van Marie-Jo. En dat drama waarover hij nooit sprak: de collaboratie en dood van zijn broer. Christian had een commando van de Belgische fascistische partij Rex geleid. Hij werd na de oorlog ter dood veroordeeld, maar hij ontkwam door zich bij het Vreemdelingenlegioen aan te sluiten. Hij is in 1947 omgekomen in het Verre Oosten. De vader die ik gekend heb, was door al dat leed getekend.

»Maar vergeet ook niet: hij was al 46 toen ik ter wereld kwam. Tigy en Boule hebben de jongere Simenon altijd een exuberante mens genoemd, een dynamische, optimistische man met een absolute levenshonger. Gaandeweg heeft hij klappen moeten incasseren en is hij versomberd – is dat niet ieders lot?

»Men vergeet ook weleens dat hij aan het eind van zijn leven erg ziek was. Toen hij de 80 voorbij was, is er bij hem een hersentumor van een tennisbal groot verwijderd. De dokters zegden dat hij er misschien wel twintig jaar mee had rondgelopen. Vreselijk! Dat ding vrat zijn hoofd op. Na zijn operatie heb ik hem meegemaakt als een ander mens, een man die zich weer amuseerde. Maar ze hadden niet alles kunnen weghalen, die tumor is snel teruggekomen.»

Na 1972 schreef Simenon niet meer. Hij dicteerde wel veel autobiografische geschriften, waarin hij de balans van zijn leven opmaakte. Herinnert de zoon zich zijn vader als een goed mens?

Simenon «Wat is een goed mens? Een paus was hij niet, en dan denk ik aan de huidige paus, die zowat met mijn beeld van een goed mens samenvalt. Mijn vader had zijn demonen, maar hij heeft ze voldoende weten te temmen om anderen geen kwaad te berokkenen. Hij heeft niet, zoals Picasso, zijn entourage verwoest. Marie-Jo is niet gestorven omdat ze een destructieve vader had. En mijn moeder evenmin omdat ze een destructieve man had. Mijn vader was een gecompliceerd mens, maar een goed mens.

»Zelf zegt hij in één van zijn autobiografische geschriften, ‘Dictées’, dat hij uiteindelijk een zekere sereniteit heeft gevonden. Ik betwijfel het, maar ik hoop het wel voor hem.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234