Gert Willems ('De Rechtbank'): 'We stropen nooit de schuldenaar zijn broek af'

Zelden kunnen beklaagden op zoveel inlevingsvermogen rekenen als bij Gert Willems, arbeidsrechter in Tongeren en opvallende nieuwkomer in het zesde seizoen van de realityserie ‘De rechtbank’ op VIER. ‘Ik ben geen watje, maar ik probeer altijd de mens in de schuldenaar te zien.’

'Helaas zijn schuldenaars vooral kansarmen, mensen die nooit hebben geleerd om met geld om te gaan'

Gert Willems (43) buigt zich in ‘De rechtbank’ vooral over problemen met collectieve schuldenregelingen, een gerechtelijke procedure voor mensen die tot over hun oren in de schulden zitten en de hulp van een schuldbemiddelaar nodig hebben. Week na week kijkt Willems schuldenaars in de ogen. Een positief vonnis kan hij niet garanderen, wel een respectvolle behandeling. Want of je in het leven op de rechterstoel dan wel op de beklaagdenbank eindigt, is vaak een kwestie van toeval en geluk.

HUMO Waarom werkt u mee aan ‘De rechtbank’?

Gert Willems «Ik was enthousiast over de vorige seizoenen. De reeks geeft een heel realistisch beeld van de werking van de justitie. De mensen zien rechters nog steeds als halfgoden die vanuit hun ivoren toren onbegrijpelijke vonnissen vellen. Maar rechters zijn zoals iedereen, en de drempel van de justitie ligt juist heel laag. Er valt niets te verbergen, dus waarom zouden ze niet mogen filmen als dat ons imago kan verbeteren? Het enige wat me deed twijfelen, was de mogelijke reactie van de collega’s. Tongeren is een afdeling van de arbeidsrechtbank van Antwerpen. Ik ben hier anderhalf jaar geleden benoemd, als jongste van het korps. ‘Wat zullen mijn oudere collega’s denken als ze me aan het werk zien?’ vroeg ik me af. Maar hun reacties zijn onverdeeld positief.»

HUMO De arbeidsrechter staat in de schaduw van bekendere specimens zoals de vrederechter of de correctionele rechter. Welke zaken behandelt u?

Willems «Alles wat met arbeidsrecht te maken heeft: denk aan conflicten over ontslagregelingen, maar ook aan pesten of racisme op de werkvloer. Onder inbreuken betreffende de sociale zekerheid vallen zwartwerk en RSZ-fraude. We hebben ook een speciale ‘kamer werkloosheid’, waar vooral schorsingen van de RVA worden betwist. Allemaal erg technisch en gespecialiseerd: Woestijnvis heeft enkele van die zittingen gefilmd, maar dat heeft nauwelijks bruikbaar materiaal opgeleverd. Daar komt de betrokkene meestal niet zelf opdagen: het debat speelt zich af tussen rechters, advocaten en vakbondsmensen. Het is moeilijk om dan spannende televisie te maken. Bijna alle fragmenten komen uit de zittingen over de collectieve schuldenregelingen.»

HUMO Lieten de gedaagden zich zomaar filmen tijdens een weinig glorieus moment in hun leven?

Willems «Dat was allesbehalve vanzelfsprekend. De meesten hebben geweigerd: op een zitting met vijftien zaken waren er gemiddeld twee die geen bezwaar maakten. Soms was het niet de verzoeker, maar de advocaat die weigerde.»

HUMO Cameraschuwe advocaten? Omdat ze hun dossier niet goed kenden?

Willems (lacht) «Dat niet, maar de overgrote meerderheid draagt discretie hoog in het vaandel.

»Woestijnvis heeft er veel tijd in gestoken. Vier maanden lang hebben ze elke week de zitting over de collectieve schuldenregelingen bijgewoond. In het begin voelde ik me onwennig, want ik werd echt op de huid gezeten, tot in mijn bureau. De eerste keren lette ik nog op mijn woorden, maar na een sessie of drie merkte ik niet meer dat er werd gefilmd. De cameraploeg slaagde er perfect in zich onzichtbaar te maken.»

HUMO Steeds meer Belgen stappen in een collectieve schuldenregeling. Hoe komt dat?

Willems «De sociaal-economische toestand speelt een grote rol: in deze regio, bijvoorbeeld, hebben we de sluiting van Ford Genk hard gevoeld. In heel wat gezinnen werkten beide ouders daar, of bij één van de toeleveranciers. Die hebben het nu erg moeilijk. Ik heb het vorige week nog op een congres gehoord: in Genk en omstreken flirt 18 procent van de inwoners met de armoedegrens. Ongeveer vijfduizend kinderen leven hier in precaire omstandigheden.

»Maar dat is niet het hele verhaal. Kopen op krediet is veel te gemakkelijk geworden, zeker online. We merken het als we de lijst van de schuldeisers aflopen: Telenet, Proximus, Zalando, Bol.com... Het zijn altijd dezelfde namen. Helaas zijn de schuldenaars vooral kansarmen, vaak mensen die nooit hebben geleerd om met geld om te gaan. Generatiearmoede houdt zichzelf in stand, ook via schuldenbergen.»

HUMO De collectieve schuldenregeling wordt weleens als een truc beschouwd om onder schulden uit te komen. Klopt daar iets van?

Willems «Nee, dat is een misverstand. Jan Modaal vergelijkt de collectieve schuldenregeling ten onrechte met een faillissement, maar liquideren is nu net wat we níét doen. Om te beginnen ligt het initiatief altijd bij de schuldenaar. Meestal komen de mensen zelf, al dan niet in overleg met het OCMW, tot het inzicht dat ze hun schulden niet meer de baas kunnen. Het klopt wel dat een deel van de schulden doorgaans wordt kwijtgescholden, maar daar beslis ik niet over. Ik stel de schuldbemiddelaar aan, en die stelt een aanzuiveringsplan op dat hij aan alle schuldeisers voorlegt. Als zij het plan niet goedkeuren, moet ik ambtshalve een aanzuiveringsplan opleggen. We proberen de schuldeisers zoveel mogelijk te vergoeden, maar wel zonder de schuldenaar zijn broek af te stropen. We laten hem in zijn waardigheid, hij moet nog licht aan het einde van de tunnel kunnen zien. Gelukkig heb ik veel vrijheid om de regels te interpreteren, want de wetgever heeft alleen de krachtlijnen voor de collectieve schuldenregeling vastgelegd.»


Wasmachine kopen

HUMO Hoe moeten we ons het leven onder een collectieve schuldenregeling voorstellen?

Willems «Iedere euro die je verdient, wordt op de rekening van de schuldbemiddelaar gestort. Hij bepaalt hoeveel leefgeld je ontvangt, en in de praktijk is dat net voldoende om in je basisbehoeften te voorzien. Voor alle grotere uitgaven, zoals de aankoop van een nieuwe wasmachine of een weekje met de kinderen naar zee, moet je via de schuldbemiddelaar de toelating vragen aan de rechtbank. Je kunt je niet inbeelden hoeveel extra werk ons dat bezorgt. Gemiddeld komen er veertig tot vijftig nieuwe dossiers per maand bij. Dat stapelt zich op, want een collectieve schuldenregeling kan tot zeven jaar duren. Ik heb een goed team dat alles mee opvolgt, maar ik moet wel iedere aankoopmachtiging persoonlijk ondertekenen.»

HUMO Strafrechters die zich dagelijks over misdaden buigen, moeten erover waken dat ze niet cynisch worden. Dreigt dat gevaar ook voor de arbeidsrechter?

Willems «Ik heb daar geen last van. Er is trouwens een belangrijk verschil. Een misdaad is een bewuste handeling van iemand die beseft dat hij over de schreef gaat, maar die toch het risico neemt. Van de mensen die in een schuldenregeling terechtkomen, kun je dat zelden of nooit zeggen. Hardwerkende zelfstandigen die nooit een vennootschap hebben opgericht, waardoor hun hele persoonlijke vermogen opeisbaar is. Of vrouwen die hun carrière hebben opgeofferd om voor de kindjes te zorgen en in de penarie raken als hun echtgenoot hen voor een ander dumpt, met een hoop schulden als afscheidscadeau. Natuurlijk zijn er onverbeterlijke gevallen, ik ken er die al aan hun derde regeling toe zijn. Je stelt hun aanzuiveringsplan op, hoort ze plechtig beloven dat ze het voortaan anders zullen aanpakken en een half jaar later staan ze daar opnieuw met een berg schulden. Maar mijn uitgangspunt is in alle dossiers hetzelfde: ik probeer altijd de mens in de schuldenaar te zien.»

HUMO In één van de afleveringen barstte een jonge vrouw in snikken uit. Ze had zonder uw machtiging een tweedehandswagen gekocht.

Willems «Tranen en smeekbeden, dat hoort er soms bij tijdens de zitting. Echt emotioneel wordt het pas wanneer de woning ter discussie staat. We doen er alles aan om te vermijden dat mensen uit hun huis moeten, maar soms valt het voor. Onlangs nog heb ik een vonnis geveld waarbij het huis verkocht moest worden. Dat er ook minderjarige kinderen woonden, maakte het extra schrijnend. Van zulke dossiers kan ik wakker liggen. Ik heb zelf een dochter van 10, ik kan me perfect inbeelden hoe hard het voor een kind moet zijn als ze op een dag zijn slaapkamer komen afpakken.»

HUMO U hebt de jongedame met de tweedehandswagen terechtgewezen, maar u toonde ook begrip en zocht mee naar een compromis. Bent u van nature mild of hoort dat bij de taakomschrijving?

Willems «Ik had als kleine jongen al een sterk rechtvaardigheidsgevoel. ‘Die wordt nog advocaat,’ werd er bij ons thuis gezegd. Het is ook geen toeval dat ik me aan de KU Leuven in arbeids- en sociaal recht heb gespecialiseerd, waar de meeste studenten in een wijde boog omheen liepen wegens ‘saai en complex’. Ik prijs me overigens nog altijd gelukkig dat ik Roger Blanpain (de onlangs overleden professor arbeidsrecht, red.) als mentor heb gehad.

»Maar de magistratuur is ook fel geëvolueerd: bij de opleiding en de selectie van de rechters gaat veel aandacht naar de luisterbereidheid en het inlevingsvermogen. Ik kan hard van leer trekken, want soms is dat noodzakelijk. Maar daarna moet de knop weer om: de volgende in de rij mag niet in de brokken delen.»

HUMO Kan dat als u er op één voormiddag vijftien dossiers door moet jagen?

Willems «De eerste maanden had ik het daar lastig mee, maar na een poosje word je efficiënter en kun je een dossier in één oogopslag doorgronden. Toch is iedere zitting een marathon. Na afloop ben ik óp. Ik doe dan nog wat administratie, maar complexe vonnissen schrijven zit er niet meer in.»


Rechter pakt pint

HUMO Ook na vijf seizoenen van ‘De rechtbank’ blijft het imago van de justitie belabberd. Traag en inefficiënt, luidt het in de volksmond. Spreekt u dat tegen?

Willems «Traag? Aan de arbeidsrechtbank zal het niet liggen. Wij hebben geen gerechtelijke achterstand, ondanks de pakken schuldendossiers die er de jongste jaren bij zijn gekomen. Bij ons krijg je sowieso binnen het jaar een uitspraak.»

HUMO ‘Wereldvreemd’ is nog zo’n verwijt dat vaak valt als het over de magistratuur gaat.

Willems (zucht) «Ik moet dat tegenspreken. Magistraten staan vandaag met beide voeten op de grond. Ik voel me alleszins niet wereldvreemd. Ik ben niet vergeten waar ik vandaan kom, ik ben een gewone Genkse jongen die dankzij hardwerkende ouders de kans heeft gekregen om te studeren en carrière te maken.»

HUMO Hoe beroemd bent u intussen in Tongeren? Kunt u de selfiejagers nog afhouden als u een voet buiten de deur zet?

Willems (lacht) «De fragmenten waarin ik te zien ben, zijn hier niet onopgemerkt gebleven, dat klopt. Ik ga weleens een pint pakken met vrienden, en zo ben ik vorige zaterdag in een café beland waar een groepje jongeren aan de toog hing. En maar staren: ‘Is hij het of is hij het niet?’ Uiteindelijk is de dapperste van de bende het komen vragen. Hij kon niet geloven dat een rechter zomaar op café ging. Dat snap ik dan weer niet. Een rechter is toch ook maar een mens?»

HUMO Misschien was hij vooral bezorgd. Stel dat u op een nachtraaf botst die onder een door u opgelegde regeling kreunt...

Willems «Die kans bestaat altijd, misschien heb ik zelfs het vonnis geveld waardoor hij zijn huis heeft verloren. Maar dat hoeft geen reden te zijn om wrok te koesteren. Misschien heb ik hem streng aangepakt, maar hij zal vooral onthouden dat ik hem met respect heb behandeld.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234