Gewezen nucleair inspecteur Herman Nackaerts over Iran

Is er eindelijk zicht op wereldvrede nu de Iraanse Islamitische Republiek met de kernmachten van deze wereld een akkoord heeft bereikt over zijn nucleaire programma? Herman Nackaerts, tot voor kort de Belgische hoofdinspecteur bij het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), blijft kritisch: ‘Zolang we geen toegang krijgen tot al hun nucleaire installaties, kun je niet uitsluiten dat ze aan een atoombom werken.’

Na een marathonzitting van achttien uur zijn zes wereldmachten en Iran in Genève overeengekomen dat Teheran ten minste voor een halfjaar het atoomprogramma van de Islamitische Republiek in slow motion zet. In ruil krijgt het land een gedeeltelijke opheffing van de economische sancties, waar het al jaren onder kreunt. De opluchting bij de ministers van Buitenlandse Zaken was zichtbaar groot na afloop van de gesprekken. Het gaat weliswaar om een voorlopig akkoord, en het vertrouwen tussen de ayatollahs en de wereldleiders is nog niet hersteld, maar het is de belangrijkste stap vooruit na meer dan een decennium van uitzichtloos overleg over Irans nucleaire ambities.

Dat het jarenlang niet vooruitging in Iran, daar kan Herman Nackaerts (63) over meepraten. De Leuvenaar werkte acht jaar bij het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) in Wenen, een autonome organisatie van de Verenigde Naties. Sinds 2010 stond hij aan het hoofd van de nucleaire inspectiedienst, ruim achthonderd man sterk. Als atoomwaakhond van de VN moest hij met zijn inspecteurs toegang zien te krijgen tot de verborgen uraniumfabrieken waar de Iraniërs mogelijk knutselden aan een kernkop voor ’s werelds eerste sjiitische atoombom. Daarvoor moest hij onderhandelen met de medewerkers van de fundamentalistische hardliner en Holocaustontkenner Mahmoud Ahmadinejad. En die was – anders dan zijn opvolger, de afgelopen zomer verkozen pragmatische president Hassan Rohani – nooit van plan om ook maar de minste toegeving te doen.

Inmiddels is Nackaerts met pensioen en heeft hij het beton van Wenen geruild voor het groen van een Vlaams-Brabantse gemeente. Daags nadat hij zijn verhuisdozen heeft uitgepakt, ontvangt de nucleaire expert ons op de koffie.

HUMO Juist op het moment dat u met pensioen ging, zijn de nucleaire onderhandelingen met Iran in een stroomversnelling geraakt. Het akkoord van Genève wordt historisch genoemd. Hebt u spijt van uw timing?

Herman Nackaerts «Ik had die vooruitgang natuurlijk graag gezien toen ik nog bij het IAEA werkte, maar ik ben blij dat er nu eindelijk schot in de zaak is gekomen.»

HUMO Waarin verschilt het overleg in Genève met de onderhandelingen die u jaren hebt gevoerd met Iran?

Nackaerts «Vooral de stijl is anders, de woorden zijn minder hard dan in de tijd van ­Ahmadinejad. Ik heb zelf maar één keer onderhandeld met een vertegenwoordiger van de ploeg onder president ­Rohani. We hadden een positief gesprek waaruit de hoop klonk om snel tot een oplossing te komen. De afgelopen maand is Iran zelf met voorstellen ­gekomen over het terugschroeven van zijn uraniumverrijking. Die stijlbreuk heeft tot het akkoord ­geleid dat op 24 november werd ondertekend.

»Nu, het IAEA was er in Genève niet bij. Je hebt namelijk twee verschillende sporen in de onderhandelingen met Iran. Het Genève-spoor is politiek. De vijf officiële kernmachten – Rusland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, China en de VS – plus Duitsland, de zogenaamde P5+1, hebben met Iran onderhandeld over een politieke oplossing wat betreft hun nucleaire ambities. Die onderhandelaars hadden een breed mandaat, waarbij ze de eventuele afzwakking van de sancties tegen Iran konden laten meespelen.

Het IAEA daarentegen is een technische organisatie: die moet werken binnen het kader van de resoluties van de VN-Veiligheidsraad.»

HUMO Waarvoor was u als hoofdinspecteur van het IAEA verantwoordelijk?

Nackaerts «De VN-organisatie is vooral bekend als nucleaire waakhond, en haar mandaat beperkt zich tot de landen die het nucleaire non-proliferatieverdrag (NPV) hebben ondertekend: de vijf officiële kernmachten en de landen die zich geëngageerd hebben om geen kernwapens te bezitten of te ontwikkelen. Alleen die vijf kernmachten mogen volgens het verdrag atoombommen hebben, maar ze delen hun nucleaire technologie voor vreedzaam gebruik met de andere landen, in ruil voor hun handtekening onder het verdrag. De hoofdinspecteur van Safeguards and Verification van het IAEA kijkt daarop toe, en tot voor kort was ik dat.»

HUMO Heeft Iran die technologie misbruikt?

Nackaerts «Dat is nu de vraag. Het Iran van de sjah heeft het NPV begin jaren 70 ondertekend, en dus beloofd geen atoomwapens te ontwikkelen. Toen al circuleerden er geruchten dat Iran aan een atoombom werkte, maar vooral na de islamitische revolutie van 1979 heeft het land een geschiedenis van verzwijgen opgebouwd. Teheran heeft jarenlang kerninstallaties voor de buitenwereld verborgen gehouden die het aan het atoomagentschap had moeten aangeven. Alleen dankzij Iraanse oppositiegroepen is in 2002 het bestaan van geheime verrijkings- en conversiefabrieken aan het licht gekomen, onder andere in Arak. Waarom heeft het regime dat zolang verzwegen? Iran zegt: ‘Dat is normaal. Na de islamitische revolutie werd ons niks meer gegund, alle contracten werden opgezegd en we moesten alles clandestien doen.’ Ze waren naar eigen zeggen bang dat de installaties door hun vijanden gebombardeerd zouden worden als bekend raakte waar die lagen.»

HUMO Denkt u dat ze nog altijd locaties verzwijgen?

Nackaerts «Op dit moment heeft Iran zeventien nucleaire installaties bij het IAEA aangegeven, zoals een aantal onderzoeksreactoren en drie uraniumverrijkingsfabrieken. Die worden geregeld geïnspecteerd. Maar er zijn ook uraniummijnen, de zwaarwaterreactor in Arak (zwaar water wordt gebruikt bij de productie van waterstofbommen, red.) en de fabrieken waar gascentrifuges voor uraniumverrijking gemaakt worden, plaatsen waar het IAEA nog geen toegang toe heeft gekregen. Volgens het nieuwe akkoord zal dat binnenkort wel gebeuren. Maar Iran is een groot land. In 2009 bleek bijvoorbeeld dat ze nóg een locatie voor het IAEA verborgen hielden: een ondergrondse verrijkingsfabriek in de buurt van Qom, 70 meter diep in de rotsen. Die installatie, waar uranium tot 20 procent wordt verrijkt, is door westerse inlichtingendiensten ontdekt.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234