Gezond eten, gezond leven: de kruistocht van Jamie Oliver

Jamie Oliver (41) is zonder enige twijfel één van de belangrijkste voorvechters van de gezonde keuken ter wereld. Hij reist onvermoeibaar de planeet rond om mensen te tonen hoe ze voor geen geld lekker en gezond kunnen koken, en hij probeert overheden in één moeite door te overtuigen van het nut van een suikertaks en evenwichtige schoolmaaltijden. ‘In een Amerikaanse school heb ik de leerlingen een tomaat getoond: niemand wist wat dat rode ding in mijn hand wel mocht zijn. Ik kon wel janken van ellende.’

'Hoe kunnen moeders hun kinderen nu moedwillig vetmesten en vergiftigen?'

Zijn jeugd bracht Jamie Oliver door in de keuken van The Cricketers, de pub van zijn ouders in Essex. Vandaag staat hij aan het hoofd van een imperium met zestig restaurants, maar hij steekt al zijn energie in zijn strijd tegen de overdadige vet- en suikerconsumptie. Jamie Oliver zou de teugels gerust wat kunnen vieren: zijn persoonlijke vermogen wordt geschat op een kleine 300 miljoen euro. Maar om het geld is het hem niet te doen. Of toch niet meer. Wel wil hij de hele wereld zover krijgen dat er overal gezond gegeten wordt. En dat wil in de eerste plaats zeggen: zelf koken met verse ingrediënten, zo mogelijk uit eigen streek.

- Je hebt inmiddels 33 miljoen kookboeken verkocht. Zoek jij zelf nog recepten op als je aan het fornuis staat?

Jamie Oliver (lacht) «Gaat het een beetje! Natuurlijk niet.»

- Wat heb je vanmorgen als ontbijt gegeten?

Oliver «Tortilla met ei, geitenkaas, tomaten, chilisaus en avocado. Klaar in drie minuten! Maar ik ben dan ook vroeg opgestaan.»

- Hoe vroeg?

Oliver «Vóór zes uur. Nee, eigenlijk iets over vijven.»

- Begin september verschijnt je achttiende boek, ‘Superfood voor familie en vrienden’. Achteraan geef je tips voor een gezonder leven: slaap minstens zes uur per nacht, drink hoogstens drie keer per week alcohol, eet in de vooravond en drink veel water.

Oliver «Zo samengevat klinkt het wat banaal, maar inderdaad: klopt allemaal.»

- Doe je het ook zelf?

Oliver «Sinds mijn 40ste verjaardag wel, ja. Drie jaar geleden zat ik in een serieuze dip: ik zat niet goed in mijn vel, ik stond behoorlijk zwaar en ik werkte ook veel te veel...»

- ...en je dronk behoorlijk wat.

Oliver «Ik was geen zuipschuit, als je dat bedoelt. Maar ik sliep nog amper drie uur per nacht. Ik ging wel samen met mijn vrouw Jools slapen, maar zodra zij sliep, stond ik op om nog tot een uur of twee de ene mail na de andere te beantwoorden. Het werd me op den duur allemaal te veel.»

- Zestig restaurants, je kanaal FoodTube op YouTube, je boeken, miljoenen volgers op Instagram, je politieke engagement, voortdurend alle camera’s op jou gericht: het ís ook wel veel.

Oliver «Ik was mijn focus kwijt. Daarom heb ik toen besloten om voedingswetenschappen te gaan studeren aan de universiteit. Niet veel later kwam ik op het idee van ‘Superfood’.»

- In de laatste hoofdstukken van dat boek voer je geregeld je gezin op. Met Jools, je jeugdliefde, ben je al samen sinds je 18de.

Oliver «Ik had het geluk dat ik al vroeg op de juiste vrouw viel...»

- ...die er bovendien in slaagt om jullie kinderen te doen geloven dat diepgevroren erwten eigenlijk snoepjes zijn.

Oliver «Goed, hè!»

- Mijn vrouw geeft de onze rijstwafels in plaats van koekjes.

Oliver «Geniaal! Je moet niet alle zoetigheid uit hun leven bannen, maar kinderen die opgroeien met koekjes en cola, kunnen er ook niet aan doen dat ze moddervette volwassenen worden. Hoeveel kinderen heb jij?»

- Twee, dus meer dan vier uur slaap per nacht zit er niet in...

Oliver «Tof! Wij hebben er vier.»

- En eerstdaags komt er nog een vijfde bij. Mag ik je feliciteren?

Oliver «Zeker!»

- Wordt het een meisje of een jongen?

Oliver «Wanneer verschijnt dit interview?»

- Waarom vraag je dat?

Oliver (grijnst) «Nou ja, mijn vrouw mag niet weten dat ik al weet wat het zal worden.»

- Hoe kun jij het nu weten en zij niet?

Oliver «Ik heb de gynaecoloog omgekocht.»

- Interessant. Wie ververst de luiers ten huize van Oliver?

Oliver «Wij allebei.»

- En jij kookt?

Oliver «Als ik thuis ben, ja. En anders kookt Jools...»

- ...volgens jouw recepten.

Oliver «Dat durf ik haar niet te vragen (lacht).»

- Je had al op je 26ste op je lauweren kunnen rusten, want je belandde toen op de Sunday Times-lijst van rijkste Britten jonger dan 30.

Oliver «Ik had toen waarschijnlijk meer geld op m’n rekening staan dan vandaag.»

- Vorig jaar werd je vermogen op een kleine 300 miljoen euro geschat. Toch niet onaardig voor een kok.

Oliver «Naar mijn aanvoelen had ik toen toch meer geld. En mijn leven was véél simpeler. Ik reed toen met een Bentley, vandaag heb ik een busje – vijf kinderen, weet je wel.»

- Hoeveel recepten schrijf je elk jaar?

Oliver «Toch zo’n vijfhonderd. En elk recept wordt zeven keer getest.»

- Hoe ga je met kooktrends om? Vandaag is het al paleodieet, glutenvrij, lactosevrij, veganistisch en arm aan koolhydraten wat de klok slaat.

Oliver «En het meeste is je reinste onzin. Als je het mij vraagt: geen énkel dieet heeft een blijvend effect. Het gaat om de juiste proporties, de juiste mix. Net zoals bij een dj. Je moet erop letten dat het ritme en de verhoudingen kloppen.»

- Wat doe je het liefst: koken of eten?

Oliver «Dat hangt van dag tot dag af.»

- Wat is belangrijker: een goed mes of een goede braadpan?

Oliver «De pan. Of toch een goed mes? Mmm, gemene vraag.»

- Gas of inductie?

Oliver «Gas.»

- Je bent opgegroeid in Clavering, Essex. Is er een gerecht dat de smaak van jouw jeugd het best weergeeft?

Oliver «Gevulde kipfilet. Niet mijn lievelingskostje, maar het stond wel altijd op de kaart bij ons.»

- Je ouders runnen er nog altijd de pub The Cricketers. Gevulde kipfilet klinkt niet meteen als een vettige caféhap.

Oliver «Neen, onze keuken was merkelijk beter. Destijds waren er zeven koks aan de slag.»

- En kleine Jamie.

Oliver «Op mijn 8ste stond ik al groente of vlees fijn te snijden, en op mijn 10de had ik elk gerecht op de kaart in de vingers. Ik was toen al even snel met een mes als vandaag –een echte ninja, ha! Daarom ben ik ook best trots dat mijn zoon al aardig met messen uit de voeten kan: hij is nog maar 5! Een dringende oproep aan de bevolking: kook samen met je kinderen! Dat is één van de belangrijkste vaardigheden die je je kind kunt meegeven.»

- Wie stond bij de Olivers thuis aan het fornuis?

Oliver «Mijn vader. Hij is een gediplomeerd kok.»


'Al die diëten en trends zijn je reinste onzin. Geen énkel dieet heeft een blijvend effect'


Chef onder stoom

- Je was niet dol op school. Wat vond je zo erg? De leraars, de vakken, het schooleten?

Oliver «Het eten was er behoorlijk, zeker in de basisschool. Het ging pas achteruit toen mevrouw Thatcher dacht dat ze kon besparen ten koste van de gezondheid van de schoolgaande jeugd. Maar voordien kookten kokkinnen échte maaltijden in de schoolkeuken, met verse streekproducten. Elke middag opnieuw.»

- Net waar jij nu al jaren op aandringt.

Oliver «Precies. Maar terug naar mijn schooljaren: ik heb last van dyslexie, dus kreeg ik na schooltijd bijles. Dat vond ik maar niks. Gelukkig wist ik al vroeg wat ik in mijn mars had.»

- Klopt het dat je pas op je 38ste voor het eerst een boek hebt gelezen?

Oliver «Ja, en daar ben ik helemaal niet trots op.»

- Je las het eerste deel van ‘The Hunger Games’-trilogie, omdat je dochter het zo goed vond.

Oliver «Zij wel, ja. Ik denk dat ze zich gewoon voor mij begint te schamen.»

- Na de middelbare school trok je naar Londen. Daar werd je in de keuken van het River Café ontdekt door een filmploeg van de BBC.

Oliver «Puur toeval. Eigenlijk wilden ze een collega filmen, maar hij was er even niet.»

- Hoe bedoel je?

Oliver «Euh, hij had een afspraakje met één van de diensters (lacht).»

- En daar heeft hij ondertussen nog altijd spijt van.

Oliver «Kan wel zijn. We zijn jammer genoeg geen vrienden meer.»

- Begrijpelijk: tenslotte werd je een paar maanden later ‘The Naked Chef’ op tv en begon je massa’s boeken te verkopen. Trouwens, héb je ooit naakt aan het fornuis gestaan?

Oliver «Eén keer. Ik kan het niemand aanraden.»

- Hoezo?

Oliver «Wil je dat echt weten?»

- Euh, ja.

Oliver «Ik heb toen mijn kroonjuwelen verbrand.»

- Hoe heb je dat gedaan?

Oliver «Toen ik de oven opende, kwam er een dikke wolk hete stoom uit. Prima oven, dat wel.»

- Wat was je toen aan het klaarmaken?

Oliver «Zeebaars.»

- Je grootste verdienste als ‘The Naked Chef’ zou weleens kunnen zijn dat je je landgenoten aan het verstand hebt gebracht dat maaltijden niet noodzakelijk uit de microgolf, de diepvriezer of het meeneemrestaurant hoeven te komen.

Oliver «Dank je, maar dat is niet alleen mijn verdienste. Ik was toen gewoon een jonge twintiger van het platteland die met zijn Vespa in Londen rondtufte. Daar liepen in die tijd wel grotere helden rond, hoor.»

- Maar jij kookte voor iedereen die cool en hip was, op het moment dat Oasis en Blur elkaar de loef afstaken, Damien Hirst de toon zette in de hedendaagse kunst en Tony Blair ons de Derde Weg toonde. Iederéén waar ook ter wereld was toen jaloers op Londen.

Oliver «Ik voelde me toen toch vooral een buitenstaander. Ik had in ieder geval niet de indruk dat ik Cool Britannia belichaamde. Koken was gewoon níét cool.»

- En toch heb je voor Blair gekookt.

Oliver «Zo’n verzoek kon ik moeilijk weigeren.»

- Wat heb je gemaakt?

Oliver «Om te beginnen: geroosterde perziken met buffelmozzarella, prosciutto, munt, nog enkele andere kruiden, balsamicoazijn en parmezaan. Klaar! Geen enkel slaatje kan zo sexy zijn.»

- En als hoofdgerecht?

Oliver «Zeebaars.»

- Daar had je toch een minder leuke ervaring mee?

Oliver «Ja, maar ik hou van zeebaars. En Tony Blair ook.»

- Waarom was het tv-kokschap niet genoeg voor jou?

Oliver «Daarvoor ben ik veel te hyperactief.»

- En dus begon je Fifteen, een koksschool annex restaurant waar jongeren zonder diploma en soms zelfs met een strafblad de stiel konden leren.

Oliver «Vijftien jaar later zijn er 385 jongeren afgestudeerd, en meer dan 80 procent van hen staat nog altijd professioneel achter het fornuis. Een dozijn kookt zelfs beter dan ik: ze hebben ondertussen hun eigen restaurants en zelfs Michelinsterren, wat ik nooit gekregen heb.»

- Jij trekt liever naar het platteland om er de revolutie uit te roepen in de schoolkantines, tot ergernis van veel moeders.

Oliver «Ja, maar de vervetting van de wereldbevolking is één van de grootste uitdagingen van vandaag. Het is een mondiale epidemie die nooit vanzelf zal verdwijnen.»

- In Rotherham kreeg je alle moeders op de kast toen je het schoolmenu door de mangel haalde. Ze staken op den duur junkfood en snoep door de omheining voor hun kroost.

Oliver «Ik kon het eerst niet geloven. Hoe kunnen moeders hun kinderen nu moedwillig vetmesten en vergiftigen? Tot ik besefte dat dat relletje het hele probleem perfect samenvatte: een cartoonist had het niet beter kunnen tekenen. Die kleine handen die naar junkfood grijpen: net een shot uit een oorlogsdocumentaire. En een niet bepaald slanke vrouw stond zich vreselijk over mij op te winden, terwijl ze haar pasgeborene cola te drinken gaf.»

- Excuseer?

Oliver «Die moeder gaf haar baby cola. Met een zúígfles. Hopeloos. Die vrouw leeft en eet zo ongezond dat ze haar levensverwachting met járen inkort.»

- Je zou je daar ook niet druk over kunnen maken.

Oliver «Inderdaad, maar als het over haar kinderen gaat, verandert de zaak: zij hebben niet eens de kans om zelf te beslissen wat ze eten. Dat maakt me letterlijk ziek.

»Ondertussen is er wel veel vooruitgang geboekt. Sinds drie jaar staat voedingsleer in alle Britse leerplannen ingeschreven. Alle jongeren moeten nu verplicht leren hoe ze gezond kunnen koken.»

- Je hebt in 2005 zoveel stof doen opwaaien dat de Britse regering in drie jaar tijd bijna 300 miljoen euro in de schoolmaaltijden investeerde.

Oliver «En de volgende drie jaar nog eens zoveel, dus alles samen meer dan een half miljard euro.»

- Dat moet je wel trots maken.

Oliver «Nou en of. Maar de strijd is nog lang niet gestreden: nu wil ik voedingsleer in alle landen van de G20 in het leerplan zien staan.»

'Ik heb één keer naakt aan het fornuis gestaan. Ik kan het niemand aanraden.'


Lekker vettig

- Van 2009 tot 2011 ben je door de Verenigde Staten getrokken met je boodschap. Daar heb je merkelijk minder succes geboekt.

Oliver «Daar was de toestand nog erger dan in Groot-Brittannië. Mijn eerste halte was in Huntington, West Virginia, waar de bevolking gemiddeld het zwaarst is van de hele VS. Daar heb ik het echt kwaad gehad. De kinderen eten er ’s morgens pizza, en ’s middags chicken nuggets met chocomelk of aardbeiendrank die zo gezoet is, dat zelfs cola gezonder is. Een totale catastrofe. Het onderwijs zorgt ervoor dat élk kind dik wordt in de kantine.»

- Wat was het absolute dieptepunt?

Oliver «In een basisschool heb ik de leerlingen eens een tomaat getoond: niemand, maar dan ook echt niemand wist wat dat rode ding in mijn hand wel mocht zijn. Ten langen leste durfde toch iemand een gokje te wagen: ‘Is het misschien een aardappel?’ ’s Avonds op mijn hotelkamer heb ik zitten huilen. Ik voelde me zo verschrikkelijk eenzaam. Toen heb ik toch ernstig aan de mensheid getwijfeld.»

- In Los Angeles moest je je kruistocht voor gezonde voeding staken: de protesten werden te hevig.

Oliver «Ook geen leuk moment.»

- Maar voor de eerste afleveringen van je tv-reeks ‘Food Revolution’ hebben ze je wel met een Emmy Award beloond.

Oliver «Die onderscheidingen laten me eerlijk gezegd koud. Ik wil zoveel mogelijk mensen bereiken en hen laten zien hoe ze beter en gezonder kunnen eten. Wist je dat er nu voor het eerst in de geschiedenis een generatie opgroeit van wie de levensverwachting korter zal zijn dan die van hun ouders? Enkel en alleen omdat ze zo vreselijk ongezond eet. Vetzucht heeft de honger verdrongen als killer. En de kosten daarvan voor de samenleving zijn astronomisch. Dat moet dringend op de agenda van de eerstvolgende G20-vergadering komen.»

- Je pleit daarom voor een suikertaks op softdrinks: 25 eurocent per liter. Maakt dat een kans?

Oliver «Die taks komt er sowieso. Ze moet alleen nog goedgekeurd worden. Ze is ook erg belangrijk: dat vloeibare vergif is voor het grootste deel verantwoordelijk voor de gigantische suikerconsumptie van kinderen en jongeren. Begrijp me niet verkeerd: iedereen mag nu en dan weleens een cola drinken, maar niet alléén maar cola. Beter nog haal je dat spul gewoon niet in huis – het is bovendien nog duur ook.»

- Dat zeggen fastfoodliefhebbers over zelf koken.

Oliver «Die rekening klopt niet, hoor. Als een gezin vier Big Mac-menu’s bestelt, kost dat ongeveer 25 euro. Ik kan voor 12,5 euro – de helft – een supermaaltijd voor vier personen koken, geen enkel probleem.»

- Wat zou je klaarmaken?

Oliver «Een eenvoudige pasta. Het lekkerste wat ik op al mijn reizen heb gegeten, was telkens opnieuw wat arme mensen op tafel zetten. Of dat nu in Sicilië, Zuidoost-Azië of Zuid-Afrika was. Geld is niet het punt, je moet alleen weten hoe je iets kunt klaarmaken.»

- Heb je daarom je Ministry of Food in het leven geroepen?

Oliver «Inderdaad. In die centra in het Verenigd Koninkrijk en Australië kan iedereen zien hoe je pakweg tien lekkere gerechten in een wip kunt klaarmaken.»

- Hoeveel mensen heb je op die manier al bereikt?

Oliver «Honderdduizenden. We hebben bijna een dozijn afdelingen, en daar moet je nog onze trucks bij optellen, die in Groot-Brittannië, Australië en de Verenigde Staten rondrijden. En dat is nog maar het topje van de ijsberg.»

- Je ouders moeten wel erg trots op je zijn. Tonen ze dat ook?

Oliver «Bij mijn vader zitten de tranen snel hoog, mijn moeder begint meestal te stotteren.»

- Waar vind je de tijd voor al je bezigheden?

Oliver «Het eerlijke antwoord is: ik werk te veel en te hard. Maar ik heb een klein, zeer professioneel team rond me, waarmee ik al heel lang samenwerk. Iedereen weet wat hij moet doen, daarom hoef ik me amper om de restaurants te bekommeren. Mijn kookboeken vind ik natuurlijk ook belangrijk, maar politiek interesseert me nog meer: met regeringen spreken, thema’s aanreiken, campagnes op gang trekken.»

- Wil je nu zeggen dat je de overstap naar de politiek overweegt?

Oliver «Ik ben niet de meest geslepen kerel, maar ik ben eerlijk en ik geloof in een aantal waarden. De mensen hebben het basisrecht om gezond en gelukkig te zijn. En gezond eten is daar de sleutel voor.»

- Als jij spreekt, wordt er geluisterd in Groot-Brittannië. Toen je live op tv een kip met elektroshocks om het leven bracht...

Oliver «...was er anderhalf jaar later zo goed als geen enkele legbatterij meer in het Verenigd Koninkrijk. Ik weet waar je naartoe wil, maar ik heb eigenlijk geen politieke ambities.»

- Echt niet?

Oliver «Nou ja, na wat er de voorbije maanden is gebeurd in Groot-Brittannië, weet ik het niet zo zeker meer. Als het nóg meer uit de hand loopt, ja, dan...»

- Heb jij gestemd in het brexitreferendum?

Oliver «Uiteraard. En toen de uitslag bekend raakte, ben ik er een week ziek van geweest. Hoe kun je nu zo lichtzinnig de inspanningen van vijftig jaar op het spel zetten? Een samenwerkingsverband dat uit twee wereldoorlogen geboren werd? De mooiste jaren uit duizend jaar geschiedenis?»

- Zou je voor Boris Johnson koken?

Oliver «Ja.»

- Aha!

Oliver «Ik zou hem vergiftigen.»

- Tot zover het gezonde koken! Bedankt voor het gesprek.

© Focus Magazin

Vertaling en bewerking Lieven Germonprez

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234