'Het beste scenario is dat waarin je achteraf het verwijt krijgt dat je te hard van stapel bent gelopen. Het rampscenario dat je hebt vermeden, is per definitie onzichtbaar.'

‘Eerste hulp bij pandemie’Joël De Ceulaer & Maarten Boudry

‘Gezond verstand, dat begrip komt onderhand echt mijn oren uit! Al te vaak werd het gebruikt als excuus voor slappe, onduidelijke, halfslachtige maatregelen’

'Het beste scenario is dat waarin je achteraf het verwijt krijgt dat je te hard van stapel bent gelopen. Het rampscenario dat je hebt vermeden, is per definitie onzichtbaar.'Beeld Diego Franssens

Behalve hun huidige kapsel is alles netjes geordend in de wereld van Joël De Ceulaer (56) en Maarten Boudry (36). De senior writer van De Morgen en de junior filosoof van de Universiteit Gent zijn overtuigde believers in de zegeningen van de wetenschap, de technologie en de getrapte representatieve democratie. Ridders van de ratio. Vrienden van de vooruitgang. Immer vol vertrouwen in de toekomst en in zichzelf. Maar nu is een dodelijk virus hun en onze paradijselijke bubbel binnengedrongen: ‘Het goede nieuws is dat het oude virus wellicht volledig zal verdwijnen. Het slechte nieuws is dat er een gevaarlijker voor in de plaats komt.’

Als zekerheden wankelen, angsten en dwalingen, complottheorieën en apocalyptische visioenen bezit van ons dreigen te nemen, moet je erop rekenen dat er mensen opstaan die zin van onzin scheiden en de orde in onze hoofden weten te herstellen. Tot onze grote vreugde voelden Maarten Boudry en Joël De Ceulaer zich geroepen. Van hun hand verschijnt het boek ‘Eerste hulp bij pandemie’, een kraakhelder, wetenschappelijk onderbouwd exposé in de vorm van een bedrieglijk eenvoudig lexicon, ook geschikt voor schoolverzuimers. Het is zo welgekomen dat Humo, voor het eerst in zijn lange, bewogen geschiedenis, al ‘Dank u voor dit gesprek’ zei nog voor het begon.

HUMO Dank u voor dit gesprek. Hoe zijn twee eigenwijze querulanten erin geslaagd samen een boek te schrijven?

MAARTEN BOUDRY «O, maar wij hebben ooit epische verbale veldslagen uitgevochten op het terras van de Pain Perdu in Gent, toen je daar nog mocht samenscholen. Vooral over politiek en religie waren we het meestal roerend oneens. Joël is wat filosofen een believer in belief noemen: ofschoon hij net zo ongelovig is als ik, gelooft hij toch dat religie een nuttige functie kan hebben. Ik vind dat religies alleen maar schadelijk zijn.»

JOËL DE CEULAER «Maarten beschouwt religies ook als virussen, die we zo snel mogelijk de wereld uit moeten krijgen. Ik geloof dat religie ook een kracht ten goede kan zijn, waaruit mensen niet alleen troost, maar ook engagement en bezieling kunnen putten. En als het over politiek gaat, ben ik doorgaans veel strenger voor de Vlaamse rechterzijde dan Maarten. Hij vindt dat ik daarin overdrijf.»

BOUDRY «Ja, ik stoor mij enorm aan de soms wat gemakzuchtige kritiek van de linkerzijde op de N-VA, vooral over migratie. Ik denk dat men daar rechts – de N-VA én Vlaams Belang – net mee in de kaart speelt. Ik zie Joël als een linkse gutmensch, hij ziet mij als een politiek incorrecte, euh...»

HUMO Rechtse bal?

BOUDRY «In elk geval als iemand die net iets te veel begrip opbrengt voor de Bart De Wevers en de Theo Franckens van deze wereld.»

DE CEULAER «Laten we zeggen dat ik hem politiek soms wat naïef en goedgelovig vind. Ik maak misschien al eens een intentieproces te veel als het over Bart De Wever of Theo Francken gaat, hij maakt er veel te weinig.»

HUMO Hoe hebben jullie gereageerd op de eerste uitbraak van het coronavirus, begin vorig jaar? Zijn jullie smetvrees en andere aan dwangneuroses verwante verschijnselen gaan vertonen?

BOUDRY «Ik heb een tijdje met een zwaar gevoel in mijn maag rondgelopen, toen het gevaar nog werd onderschat. Toen de lockdown werd ingevoerd, was ik opgelucht en verdween dat gevoel. Maar nu voel ik het opnieuw opkomen, omdat de huidige situatie akelig hard lijkt op die van vorig jaar: de Britse variant wordt dominant en er stevent een derde golf op ons af. Het gevoel dat ons iets boven het hoofd hangt, en dat wij weer staan te roepen in de woestijn. Maar voor de rest heb ik mij tijdens deze crisis alleen maar bevoorrecht gevoeld. Ik woon alleen in Gent, ik heb geen kinderen en een vast loon. Bovendien is niemand van mijn familie en vrienden getroffen door covid-19.»

DE CEULAER «Ik had al een lichte neiging tot smetvrees toen het leven nog zijn normale gangetje ging. In een kantoorgebouw zal ik nooit een liftknop indrukken met mijn duim of wijsvinger, en in een café open ik de deur van het toilet met mijn elleboog. In de begindagen van de pandemie is dat nog verergerd: ik werd een neurotische ontsmetter.

»Ik leef nu al een jaar als een kluizenaar. Sinds het begin van de crisis ben ik nog welgeteld twee keer buitenshuis gaan eten, op een ogenblik dat het mocht, met inachtneming van de strengste voorschriften. De laatste keer was in de zomer. Ik voelde me daar niet goed bij en ik heb prompt beslist: dit ga ik niet meer doen. Tegenwoordig mijd ik zelfs de supermarkt, ik kies voor collect & go. Af en toe maak ik een wandeling met mijn moeder. En na de afronding van dit boek heb ik twee keer met Maarten afgesproken, in de gezonde buitenlucht en terdege gemaskerd.

»Net zoals Maarten ben ik geprivilegieerd: ik kan thuiswerken, in een groot huis met een tuin, en ik heb een vast inkomen. Ik klaag niet, veel mensen hebben het veel zwaarder dan ik. Maar mentaal weegt het wel, zo opgesloten zitten zonder enige mogelijkheid tot sociaal contact. Ik voel mij als een veroordeelde met een enkelband.»

HUMO Volgens de Sloveense filosoof Slavoj Zizek, die ook een essay over de pandemie heeft geschreven, zijn journalisten en filosofen die in afzondering zitten te denken en te schrijven, vatbaarder voor onredelijke angsten en complottheorieën dan bijvoorbeeld gezondheidswerkers. Zoals soldaten die ongedeerd uit een oorlog komen achteraf vaak meer last hebben van oorlogstrauma’s dan hun collega’s die aan het front gewond zijn geraakt. Voelen jullie zich aangesproken?

DE CEULAER «Ik geef het toe: ik ben nu al bijna een jaar dag en nacht met dat virus bezig. Ik ga ermee slapen en ik sta ermee op. Ik heb er overdreven vaak over getweet, ik heb er overdreven veel over gelezen, en ik heb over bijna niks anders meer geschreven. Ik heb mij eerst in de strijd voor de mondmaskerplicht gegooid, daarna ben ik in het verzet gegaan tegen de versoepelingen, en nu zit ik tot over mijn oren in het debat over de derde golf. Eigenlijk is dat niet gezond. Ik had meer afstand moeten nemen.»

HUMO Compenseert het feit dat je achteraf vaak gelijk kreeg het lijden een beetje?

DE CEULAER «Een héél klein beetje. Maar ik kan niet zeggen dat ik er gelukkiger van ben geworden. Het was, en het is nog steeds, geen vrolijke periode.»

BOUDRY «Het is ook een wrange vorm van gelijk krijgen, hè. Ik had liever gelijk gekregen met mijn vorige boek, toen ik een positieve boodschap had (‘Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat’, een pamflet tegen het doemdenken over klimaat, islamisering, racisme en ongelijkheid, red.). Nu staan wij al een jaar tegen de wind in te prediken, met ons waarschuwende vingertje in de lucht. En ik vrees dat de strijd nog niet gestreden is. Met de dag wordt duidelijker dat de huidige maatregelen niet zullen volstaan om een derde golf te voorkomen, terwijl iedereen op zijn tandvlees zit en naar versoepelingen snakt. Maar ik hoop dat wij ongelijk krijgen, ik hoop dat het vals alarm blijkt te zijn. (Grijnst) Kun je nagaan hoe rampzalig de situatie is, als een journalist en een filosoof al hopen dat ze ongelijk hebben.»

Joël De Ceulaer: ‘Minister Weyts heeft verzuimd te doen wat nodig is. Daardoor zou het kunnen dat de scholen binnenkort weer dicht moeten.’
 Beeld Diego Franssens
Joël De Ceulaer: ‘Minister Weyts heeft verzuimd te doen wat nodig is. Daardoor zou het kunnen dat de scholen binnenkort weer dicht moeten.’Beeld Diego Franssens

PANIEKZAAIERIJ

HUMO ‘Eerste hulp bij pandemie’ is opgebouwd als een lexicon. De termen ‘exponentieel’, ‘disproportioneel’ en ‘preventieparadox’ lijken mij de cruciale lemma’s. Verklaar ze nader, alstublieft.

DE CEULAER «Nu pik je er de begrippen uit die politiek gezien belangrijk zijn, omdat ze de heftigheid van het debat verklaren. De verspreiding van een virus verloopt vaak exponentieel: als we niks doen, als we ons niet afdoende beschermen en isoleren, verdubbelen de besmettingscijfers om de zoveel tijd, en schieten de curves van het aantal ziekenhuisopnames en dodelijke slachtoffers de hoogte in. Idealiter grijp je krachtig in vóór die curves omhoogschieten. Maar op dat moment vallen de cijfers natuurlijk nog mee, en lijkt de ingreep dus disproportioneel: niet in verhouding tot de ernst van de situatie, overdreven, van de pot gerukt. Herinner u de invoering van de avondklok in de provincie Antwerpen, vorige zomer, door gouverneur Cathy Berx. Iedereen viel over haar heen, de horeca op kop. Maarten en ik hebben haar gesteund. Achteraf is gebleken dat die maatregel noodzakelijk was, en dat hij perfect heeft gewerkt.»

BOUDRY «Een extra complicatie is dat zo’n maatregel ook achteraf nog disproportioneel lijkt, precies omdát hij heeft gewerkt. Cathy Berx was er vroeg genoeg bij, met als gevolg dat de curves niet exponentieel stegen en het aantal ziekenhuisopnames en overlijdens meeviel, wat tot gevolg had dat haar profileringsdrang en nodeloze paniekzaaierij werd verweten. Dat is de preventieparadox: het beste scenario is het scenario waarin je achteraf het verwijt krijgt dat je te hard van stapel bent gelopen. Het rampscenario dat je hebt vermeden, is per definitie onzichtbaar: het is niet gebeurd, en je kunt ook niet bewijzen dat het gebeurd zou zijn. Voor een politicus die bezig is met perceptie, is dat elke keer opnieuw een moeilijke oefening.»

DE CEULAER «De belangrijkste metafoor in ons boek is wat mij betreft die van de brandende frietketel. Hij is gebaseerd op een ervaring die ik zelf heb gehad, tien jaar geleden, toen ik in Deurne-Noord woonde. Mijn toenmalige vriendin en ik hadden in onze keuken een ingebouwde frietketel. Op een dag liet de thermostaat het afweten en het ding bleef maar opwarmen, tot de vlammen uit de ketel sloegen. Wij waren in totale paniek. Wat moest je ook weer doen in zo’n geval? Er een natte dweil overheen gooien, of net niet? Er water op gieten, of net niet? Gelukkig had ik nog de tegenwoordigheid van geest om mijn lijstje met noodnummers erbij te nemen en de brandweer te bellen. Die stond er binnen de vier minuten. Net op tijd, want de vlammen likten al aan de keukenkasten. Binnen de kortste keren was de ketel geblust. ‘Mijn excuses dat ik u voor zo’n bagatel heb gebeld,’ zei ik tegen de brandweercommandant, ‘maar ik wist het even niet meer.’ ‘U hebt een buitengewoon goede beslissing genomen,’ antwoordde de commandant. ‘Ik moet er niet aan denken wat er gebeurd zou zijn als u niet had gebeld. Zo branden huizen af.’

»Dat is in deze coronacrisis een paar keer gebeurd, dat de politici dachten: ‘’t Is maar de frietketel die in brand staat, dat is nog niet zo erg.»

BOUDRY «En nu dreigt het opnieuw te gebeuren. Op Twitter is de teneur onder opiniemakers: ‘Niks aan de hand, kijk maar naar het cijfer van het aantal ziekenhuisopnames: dat is zelfs aan het dalen!’ Het probleem is dat de ene frietketel, het oorspronkelijke virus, inderdaad geblust is en alleen nog nasmeult, maar dat er ondertussen al een andere ketel in brand staat: de Britse mutant. Het goede nieuws is dat het oude virus wellicht volledig zal verdwijnen. Het slechte nieuws is dat er een gevaarlijker virus voor in de plaats komt, en dat het nog zes weken zal duren vooraleer we dat in de cijfers zien. Dan zal het te laat zijn om de ketel te blussen, dan zullen de vlammen al door het dak slaan. (Zucht) Ook nu weer hoop ik vurig dat wij ongelijk krijgen.»

HUMO Zijn jullie van de strenge strekking om die derde golf in de kiem te smoren: reizen verbieden, grenzen sluiten, scholen dicht, economie plat, iedereen in eenzame opsluiting? Anders krijgen we iets dat erger is dan de vorige twee uitbraken?

BOUDRY «Voor sommige van die ingrepen is het eigenlijk al te laat. De huidige reisbeperkingen zijn vijgen na Pasen. Die had men vóór de kerstvakantie moeten opleggen. De grenzen sluiten heeft geen enkele zin meer, want het nieuwe virus is lokaal al aan het circuleren. Je kunt stellen dat wij van de strenge strekking zijn, maar ik denk dat we vooral van de snélle strekking zijn. Er zijn maatregelen die zich as we speak opdringen: het thuiswerk meer en beter controleren, de situatie in de scholen beter opvolgen...»

HUMO Beter opvolgen, wat is dat?

BOUDRY «Dat is nu de grote discussie, daar hebben wij het de laatste dagen voortdurend met elkaar over gehad: moeten de scholen echt dicht? Ik denk dat er nog een paar maatregelen mogelijk zijn die ervoor kunnen zorgen dat de scholen niet moeten sluiten. Maar die moet je wel nú nemen. Als de Vlaamse regering ermee wacht tot de cijfers weer stijgen, wordt de sluiting onvermijdelijk.»

DE CEULAER «Och, de Vlaamse minister van Onderwijs Ben Weyts heeft vorige zomer zijn tijd uitgebreid zitten te verprutsen. Hij heeft de zomervakantie niet gebruikt om de ventilatie in de scholen in orde te brengen, wat men bijvoorbeeld in Ierland wel heeft gedaan. Hij heeft niet in CO2-meters geïnvesteerd. Van de gratis laptops die aan kwetsbare kinderen bezorgd zouden worden om afstandsonderwijs voor iedereen mogelijk te maken, hebben we niks meer gehoord. De mondmaskerplicht in het lager onderwijs, bijvoorbeeld vanaf het vierde leerjaar: wordt mee getreuzeld. ‘Als er een besmetting wordt vastgesteld, zullen we die bij wijze van voorzorg opleggen,’ zegt Weyts nu. Voorzorg als het te laat is, dat is bij mijn weten nazorg. Veel scholen doen heel hard hun best, maar het zou nog veel veiliger kunnen en moeten. Minister Weyts heeft verzuimd te doen wat nodig is. Daardoor zou het kunnen dat de scholen binnenkort weer dicht moeten. Het zou dramatisch zijn, maar je kunt het niet langer uitsluiten.

»Maar wij willen ons hier niet opwerpen als de scholensluiters en de roeptoeters van de lockdownbrigade, hè. Integendeel, de lering die wij uit deze crisis hebben getrokken, en de rode draad in ons boek, is dat snel en krachtdadig ingrijpen veel ellende kan voorkomen. Dat is voor mij de tragiek van deze geschiedenis: men wacht met ingrijpen omdat men zo weinig mogelijk nevenschade wil veroorzaken aan de economie, aan onze mentale gezondheid. Maar hoe langer je wacht, hoe meer nevenschade je aanricht.»

Maarten Boudry: ‘De huidige situatie lijkt akelig hard op die van vorig jaar: de Britse variant wordt dominant en de derde golf stevent op ons af.’ Beeld Diego Franssens
Maarten Boudry: ‘De huidige situatie lijkt akelig hard op die van vorig jaar: de Britse variant wordt dominant en de derde golf stevent op ons af.’Beeld Diego Franssens

DODEN TELLEN

HUMO ‘Achterafklap’ is ook een lemma uit het boek. Achteraf hebben we makkelijk praten. Welaan dan: wat zijn de grootste fouten die de Belgische en de Vlaamse regering het afgelopen jaar hebben gemaakt?

BOUDRY «De stomste fout is dat ik politici al te vaak heb horen zeggen: ‘Achteraf gezien hadden we dit of dat moeten doen, dat weten we nu, maar dat konden we toen niet weten.’»

HUMO Het achterafexcuus.

BOUDRY «Precies. Terwijl ze ook met de kennis van toen veel betere beslissingen hadden kunnen nemen. Het klopt dat er over een hoop dingen aanvankelijk onzekerheid was: over het nut van mondmaskers, over de vraag of mensen die geen symptomen vertoonden het virus toch konden verspreiden, over de besmetting via aerosolen. We wisten het niet goed, we wisten het niet zeker. Maar we wisten wél dat het gevaar onderschatten veel noodlottiger zou zijn dan het gevaar overschatten. Als je in zo’n situatie géén beslissing neemt, omdat je wilt wachten tot er harde bewijzen zijn, dan neem je pas onverantwoorde risico’s. Dat is een fundamentele fout die de Belgische en de Vlaamse overheid een paar keer op rij hebben gemaakt.

»Nu zitten we weer in zo’n situatie. Hoeveel besmettelijker is de Britse variant? Dat weten we nog niet precies. Hoeveel dodelijker is hij? Weten we ook niet. Wel, dan móét je van het worstcasescenario uitgaan. Als achteraf zou blijken dat het allemaal wel meevalt en dat de Britse mutatie minder gevaarlijk is dan gevreesd, heb je toch de juiste beslissing genomen.»

DE CEULAER «Neem veiligheidshalve het zekere voor het onzekere, je zult er achteraf geen spijt van hebben. Wij noemen dat spijtloze maatregelen.»

HUMO Zijn er ook dingen die we aantoonbaar beter hebben gedaan dan andere landen?

BOUDRY «Doden tellen. Daarin hebben we iedereen overtroffen. Onze sterftecijfers hebben we niet onderschat. Ik zeg het zonder een zweem van ironie.»

DE CEULAER «De strakke regels voor kerst en nieuwjaar: dat was ook een buitengewoon goede beslissing. Duitsland en Engeland hebben toen even de pauzeknop ingedrukt – de mensen meer bewegingsvrijheid gegeven, meer gasten toegelaten rond de feestdis – en ze hebben het moeten bekopen. Wij hebben de plank dan weer misgeslagen door reizen tijdens de kerstvakantie alleen maar sterk af te raden. Als we ze hadden verboden, zouden we er nu beter voor staan.»

HUMO Is de handhaving niet hét grote manco? De maatregelen die worden genomen, worden niet afgedwongen. Wie toch op reis vertrok, werd aanvankelijk niet teruggestuurd aan de grenzen. Wie zich niet laat testen bij terugkeer uit een rode zone, wordt ongemoeid gelaten. De naleving van verplichte quarantaines wordt nauwelijks gecontroleerd...

DE CEULAER «Iets sterk aan- of afraden zet nauwelijks zoden aan de dijk, dat weten we ondertussen ook al een jaar. In het begin van de crisis werd een mondmasker dragen sterk aangeraden bij een bezoek aan de supermarkt, weet je nog? 30 tot 40 procent van de mensen sloeg die goede raad in de wind. Maar zodra het verplicht werd, droeg iedereen het, de overgrote meerderheid overigens zonder morren.

»De overheid heeft net iets te veel op ons gezond verstand gerekend. (Smalend) ‘Gezond verstand’, dat begrip komt onderhand echt mijn oren uit! Al te vaak werd het gebruikt als excuus voor slappe, onduidelijke, halfslachtige maatregelen, die wij dan met ‘gezond verstand’ moesten interpreteren en toepassen. Lange tijd hebben mensen zich afgevraagd of het verstandig was om op café of restaurant te gaan. In de zomer was het toegelaten, dus mochten ze er toch van uitgaan dat het veilig was? Anders zou het wel verboden zijn geweest. Met alle respect voor de horeca – het is mijn favoriete bedrijfstak, belast mij straks maar extra om die mensen te redden – maar sorry: het was níét slim en níét veilig om op café of restaurant te gaan.»

BOUDRY «Als het over handhaving gaat, denk ik dat we de realiteit onder ogen moeten zien: er zullen altijd mensen zijn die de regels aan hun laars lappen. In hun ogen zijn zij trouwens slimmer dan wij: ze genieten van hun vrijheid, én ze worden beschermd door het gedrag van de mensen die de regels wél braaf volgen. Daarom moet je als regelgevende overheid strengere maatregelen nemen dan strikt noodzakelijk is, en dus incalculeren dat niet iedereen zich eraan zal houden. Blijven herhalen dat we de regels gewoon beter moeten opvolgen, zoals de experts onlangs in Humo zeiden, heeft geen zin.»

HUMO Heeft ons politieke systeem, de veelgeroemde democratie, deze beproeving met vrucht doorstaan?

DE CEULAER «De democratie is een fundamenteel gebrekkig systeem, dat weten we. Wij worden bestuurd door amateurs, niet door experts, dat weten we ook. Verkiezingen zijn een populariteitspoll, geen bekwaamheidsexamen. Ben Weyts is iemand die er nodeloos lang over heeft gedaan om een diploma sociale en politieke wetenschappen te bemachtigen, en hij is toch minister geworden. Dat hoort erbij in een democratie. De volgende keer kunnen we hem gelukkig wegstemmen.

»In deze crisis hebben onze politici een hele reeks verkeerde en soms zelfs fatale beslissingen genomen. Dat doen ze in normale omstandigheden ook, denken we maar aan ons klimaat- of armoedebeleid. Maar dan komen de effecten van fout beleid niet onmiddellijk vol aan het licht, al was het maar omdat het doorgaans een meerjarenbeleid is, gespreid in de tijd. In een pandemie worden verkeerde beslissingen en ontoereikende maatregelen meteen afgestraft. Je kunt ze niet weglullen met een paar handig opgestelde debatfiches. Dus ja, de politiek heeft gefaald. En ik zie daarvoor twee grote oorzaken. Eén: de wetenschappelijke ongeletterdheid van onze politici. Ik ben er nog altijd niet zeker van dat Ben Weyts begrijpt wat een exponentiële curve is. En dat is een probleem. Die ongeletterdheid is er overigens ook bij journalisten. En twee: de electorale behaagzucht. Zwichten voor lobby’s, niet hard durven in te grijpen, ook niet als het hard nodig is, mensen naar de mond praten – het gebrek aan karaktersterkte en moed.»

HUMO Zou het kunnen dat de glorieuze terugkeer van Frank Vandenbroucke in de regering, op de strategische post van Volksgezondheid, het hachje van de Belgische politiek net op tijd heeft gered?

DE CEULAER «Frank Vandenbroucke komt uit de academische wereld, hij heeft wél affiniteit met de wetenschap en hij begrijpt volgens mij perfect wat er aan de hand is. Toen hij aantrad, durfde hij ook te zeggen dat de toestand ernstig was, en dat hij zeer ongerust was. Hij had zich wat harder mogen opstellen voor de kerstvakantie, maar ik weet niet of dat in zijn macht lag. In een coalitieregering kan hij natuurlijk niet alles in z’n eentje beslissen. Premier Alexander De Croo is de rol aan het lossen, heb ik de indruk. Hij is te veel aan het geruststellen en het sussen.»

BOUDRY «Hoe meer een politicus zegt dat hij paniek wil vermijden, hoe meer reden je hebt om te panikeren. Iemand die eerlijk uitkomt voor zijn angsten, zoals Frank Vandenbroucke, zal paradoxaal genoeg geruststellender overkomen. Van zo iemand weet je dat hij het probleem au sérieux neemt. Van Maggie De Block kreeg ik stress. Terwijl de ziekenhuizen werden overrompeld, bleef zij maar stamelen dat er geen reden was tot paniek.»

null Beeld Diego Franssens
Beeld Diego Franssens

ZWARTE ZWAAN

HUMO Zullen we er iets van geleerd hebben, als we straks veilig en wel gevaccineerd zijn?

BOUDRY «We zouden geleerd moeten hebben dat je bedrogen uitkomt wanneer je twijfel zaait over de wetenschap en luistert naar de roep van populisten die ‘hun buik vol hebben’ van experts. Zelfs Donald Trump, die eraan gewend was geraakt dat hij de realiteit, of toch onze perceptie ervan, naar zijn hand kon zetten, heeft het mogen ondervinden. Hij heeft er de verkiezingen door verloren. Een virus is genadeloos. Het is gewoon zeer onverstandig en zelfs gevaarlijk om de bevindingen en de adviezen van de wetenschap in de wind te slaan. Dat geldt overigens niet alleen in tijden van pandemie, maar ook in de context van die andere grote uitdaging waar we mee te maken hebben: de klimaatopwarming.»

DE CEULAER «Ik heb hieruit geleerd dat we een beetje dankbaarder zouden moeten zijn voor de normaliteit. We moeten onze zegeningen tellen als ons leven voortkabbelt, gewoontjes en misschien een beetje saai. Want out of the blue kan er iets gebeuren dat alles op z’n kop zet. De beroemde ‘zwarte zwaan’ van de Libanees-Amerikaanse wiskundige en schrijver Nassim Nicholas Taleb, wiens boeken mij het afgelopen jaar zeer hebben geïnspireerd: een totaal onvoorziene gebeurtenis die de loop van de geschiedenis verandert. Het verhaal van de kerstkalkoen...»

HUMO De kerstkalkoen?

DE CEULAER «De kerstkalkoen zit in z’n hok, krijgt elke dag te eten, voelt zich tiptop en denkt: ik zit hier gebeiteld, mij kan niets overkomen. Tot de ochtend van Kerstmis aanbreekt, de baas hem uit z’n hok sleurt en z’n kop afhakt. Moraal van het verhaal: er kan elke dag iets gebeuren dat de wereld uit z’n hengsels tilt, en waartegen we ons per definitie niet kunnen wapenen.»

BOUDRY «Ik heb ‘The Precipice’ van de Australische filosoof Toby Ord gelezen. Dat boek gaat over crisissen en rampen die écht een existentiële bedreiging voor de mensheid kunnen vormen. In dat licht is deze pandemie, met hooguit enkele tientallen miljoenen doden, maar een peulschil. Het wordt pas menens als er drie à vier miljard mensen sterven. Dan staat het voortbestaan van de mensheid op het spel. Toby Ord heeft een lijstje met mogelijke rampscenario’s opgesteld. Pandemieën vormen volgens zijn kansberekeningen de grootste bedreiging, en door de mens gemaakte virussen, ontwikkeld in een laboratorium, vreest hij nog meer dan natuurlijke. Zijn boodschap is dat we niet alleen de risico’s moeten berekenen voor elk gevaar, maar ook dat we een mindset moeten ontwikkelen waarmee we anticiperen op onvoorziene rampspoed.»

HUMO U bent alweer een apocalyps verder.

BOUDRY «Het is misschien vreemd dat een vooruitgangsdenker over dat soort dingen nadenkt. Maar net omdat ik een vooruitgangsdenker ben, die de fantastische verwezenlijkingen van het menselijk vernuft pleegt te benadrukken, denk ik nu: ’t zou toch geweldig spijtig zijn dat we het straks verknoeien door te zorgeloos, te zelfvoldaan en te zegezeker te zijn.»

Maarten Boudry & Joël De Ceulaer, ‘Eerste hulp bij pandemie’, Lannoo

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234