Goedkoop, maar ook levensgevaarlijk: de internethandel in namaakgeneesmiddelen

De goedkoop aangeprezen producten voor stijve piemels, slanke dijen of een bruine huid, maar ook tegen kanker, aids of diabetes, zijn puur bedrog: in het beste geval werken de namaakmedicijnen niet, in het slechtste zijn ze levensbedreigend. ‘Maar men ontdekt het altijd wanneer het te laat is en de schade onherstelbaar.’

'De pillenmaffia maakt alles na: medicijnen, condooms, medische apparatuur. Er is zelfs al een onlinehandel in namaakboren voor tandartsen ontdekt'

In 2016 onderschepte het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) 4.850 pakketten, een toename van 350 procent ten opzichte van 2011. De personeelsbezetting van de dienst steeg in die periode evenredig: van drie naar elf fulltime medewerkers. Viviane Henry, hoofd van de Speciale Onderzoekseenheid, en woordvoerder Ann Eeckhout voeren al jaren strijd tegen de pillenmaffia. Bij aanvang van ons gesprek spreiden ze meteen een reeks foto’s van onderschepte smokkelwaar op tafel uit. Op één ervan zien we een vuistdik boek met harde kaft, waarvan het binnenwerk is uitgesneden om er pillen in te verstoppen. Het lijkt wel een list uit een oude spionagefilm.

Ann Eeckhout «Het is een voorbeeld van het amateurisme waarmee die criminele netwerken enkele jaren geleden nog te werk gingen. Ergens in een achterkamer in India verstopte men de namaakmedicijnen in een boek, of men rolde losse pillen in een papiertje met een elastiekje errond. Daarop stond dan het adres van de ontvanger met de hand geschreven.»

Een volgende reeks foto’s toont de smokkelwaar anno 2017: paletten met commerciële hoeveelheden professioneel ogende verpakkingen vol pillen, zalfjes en hormonenmengsels.

Eeckhout «De namaak die we vandaag onderscheppen, lijkt als twee druppels water op de reguliere medicijnen. Verpakkingen, bijsluiters en ook de geneesmiddelen zelf: het is allemaal perfect gekopieerd. Zelfs voor ons is met het blote oog niet te achterhalen of het om vervalsingen gaat.»

Viviane Henry «Het zijn de meest uiteenlopende producten: antibiotica, ontstekingsremmers, pijnstillers, diuretica, erectie- of concentratieverhogende middelen, bijvoorbeeld op basis van rilatine. Vermageringsproducten worden online soms voorgesteld als een natuurlijk product op basis van kruiden, maar ze bevatten vaak de stof sibutramine, die sinds 2010 niet meer in Europa verkocht mag worden vanwege de hoge risico’s op cardiovasculaire problemen.»

Eeckhout «Sommige van die klanten nemen al jaren sibutramine en zijn er heel tevreden over. Als dat middel dan in Europa wordt verboden, dan kopen ze het gewoon online. Ze blijven ook halsstarrig aan die namaakproducten vasthouden, zelfs als we een levering onderscheppen en in beslag nemen. Telkens opnieuw proberen we die mensen te overtuigen: ja, die pillen helpen om te vermageren, maar ze veroorzaken ook schade aan hart- en bloedvaten.»


Nieuwjaarsactie

We doen de test. Een eenvoudige zoektocht op het internet leert dat je de populaire pijnstiller tramadol, een derivaat van morfine dat in principe enkel op doktersvoorschrift te krijgen is, met enkele muisklikken kunt bestellen. De website tramadolkopenonline.be biedt onder de slogan ‘Bij ons koopt u alleen de echte tramadol’ een gamma van pillen tussen 50 en 200 milligram aan. Men garandeert bovendien een ‘snelle levering & anonieme verzending!’ De website legt in verschillende talen werking, gebruik en bijwerkingen van het product uit. Wie bestelt, wordt doorverwezen naar de betaalwebsite dokteronline.com, waar de betaalmodule naar keuze kan worden geselecteerd: Bancontact, VISA of Maestro.

'De criminele netwerken worden steeds professioneler, met een uitgebreide website, een klantendienst, een marketingafdeling en promotieacties'

Wantrouwige klanten zoals ik kunnen zich makkelijk wenden tot een heuse klantendienst met nummers in België en Nederland.

‘Zijn deze medicijnen van betrouwbare herkomst?’ vraag ik.

Een Nederlandstalige vrouw met een vrolijk Indiaas accent stelt me meteen gerust: ‘Natúúrlijk! Wij werken enkel met gecertificeerde apotheken. De tramadol die u wenst aan te schaffen, wordt gemaakt in Denemarken en beantwoordt aan alle mogelijke Europese veiligheidsvoorschriften.’

Het is zo professioneel en overtuigend dat ik amper kan geloven dat het oplichterij is.

Eeckhout «En toch is het zo. Deze criminele netwerken willen net als legitieme bedrijven een vast klantenbestand uitbouwen en dus richten ze ook een marketingafdeling en een klantendienst op. Zo bellen ze in de periode vóór Valentijn hun klanten vanuit een Indiaas callcenter in hun eigen taal op met een promotieactie voor erectiestimulerende middelen.»

Henry «Ook hun dienst na verkoop staat helemaal op punt. Is er een fout bij de levering, dan krijgt de klant meteen een nieuw pakket toegestuurd. Krijgen ze ook het tweede niet, dan volgt er zelfs een aangetekende zending. Ontevreden klanten krijgen hun geld terug en trouwe klanten krijgen af en toe een cadeau opgestuurd.»

Eeckhout «Ook het criminele circuit heeft er alle baat bij dat de klanten het goed stellen. Een tevreden klant is een terugkerende klant. Daarom zullen ze niet overdrijven met het toevoegen van giftige stoffen, zoals vroeger al eens gebeurde. Ze zullen eerder weinig of geen werkzame stof toevoegen, of een goedkopere, scheikundig verwante stof. Maar een wijziging in de chemische structuur kan soms ernstige neveneffecten veroorzaken. Wie jarenlang een vervalst hormoon inneemt, beschadigt nieren of lever. Dat ontdekt men altijd wanneer het te laat is en de schade onherstelbaar is.»

'De injecteerbare Barbiedrug: 'Mensen onderschatten de risico's zo gemakkelijk. Ze willen een bruine huid en dat is het enige wat telt.'


Barbiedrugs

Enkele jaren terug werd een man uit Ardooie veroordeeld tot een fikse geldboete wegens handel in ampullen van de zogenaamde Barbiedrug melanotan, een verboden hormonaal product dat voor een mooi gebruinde huid zorgt. Enkele van zijn klanten werden met ernstige huidklachten in het ziekenhuis opgenomen. Ondanks het verbod en de bewezen risico’s is melanotan nog altijd makkelijk online te bestellen op websites als anabolen-kopen.net. Die had bovendien nog tot eind april een nieuwjaarsactie in de aanbieding: ‘5 halen, 4 betalen!’

Henry «Nu de zomer voor de deur staat, zal het aantal onderschepte pakketten Barbiedrugs weer toenemen. Vanwege de manier van toedienen moeten injecteerbare middelen eerst en vooral steriel zijn. Wie een niet-steriel product in het lichaam spuit, veroorzaakt lokale of systemische reacties. In een soortgelijk dossier troffen we in die ampullen ooit het levensgevaarlijke insuline aan. Mensen onderschatten de risico’s zo gemakkelijk. Ze willen een bruine huid en dat is het enige wat telt.»

Eeckhout «Het is heel moeilijk om een beeld te krijgen van de slachtoffers. Ofwel praten ze er niet graag over, ofwel weten ze gewoon niet dat ze namaak in huis halen. Wie als gevolg van de inname van een illegaal geneesmiddel ziek wordt, legt ook niet altijd het verband. En wie durft op te biechten dat hij hartklachten heeft nadat hij online een erectiestimulerend product heeft besteld? Vaak gooien mensen de medicijnen ook weg wanneer ze vermoeden dat ze slecht zijn, wat het dus onmogelijk maakt om de werkelijke inhoud te achterhalen. Wij worden jammer genoeg alleen op de hoogte gesteld wanneer mensen op de spoedafdeling belanden en wel móéten opbiechten wat ze hebben ingenomen.»

HUMO Waarom kopen ze die producten online?

Eeckhout «Omdat ze een hogere dosis willen gebruiken dan door de arts wordt toegestaan. Of ze denken goedkoper af te zijn als ze geen voorschrift en consultatie bij de dokter betalen. Maar online bestellen is niet altijd goedkoper. Een pijnstiller met tramadol wordt in het legale circuit immers terugbetaald. Bovendien is er een réden dat bij bepaalde geneesmiddelen een voorschrift wordt gevraagd: het beschermen van de patiënt.»


Moeilijke markt

In Nederland en Groot-Brittannië bleek na enkele incidenten dat de illegale geneesmiddelen niet alleen online circuleerden, maar zich ook een weg naar de schappen van de legale apotheek hadden gebaand. Dat scenario is volgens het FAGG in België zo goed als uitgesloten.

Eeckhout «België hanteert een gesloten systeem. Fabrikanten van farmaceutische grondstoffen en van geneesmiddelen moeten erkend zijn en over de nodige vergunningen beschikken. De groothandelaars die de medicijnen onder ziekenhuizen en apotheken verdelen, moeten een aparte vergunning aanvragen. De apotheker mag op zijn beurt alleen maar vergunde geneesmiddelen afleveren in zijn vergunde apotheek. Ons circuit is met andere woorden hermetisch afgesloten. In Nederland is het anders: buiten de apotheek wordt een groot aantal geneesmiddelen verkocht in krantenwinkels, supermarkten en drogisterijen als Kruidvat.»

Henry «De Belgische markt is voor criminelen een kleine, veeleisende en dus weinig interessante markt. Wij zijn het enige land ter wereld met een verplichting om de essentiële informatie op de verpakking en de bijsluiter in de drie landstalen mee te geven. Eentalige landen maken het op dat vlak heel wat makkelijker. Bovendien is er sinds 2009 een koninklijk besluit dat het aanbieden van geneesmiddelen via het internet wel mogelijk maakt, maar dan enkel via websites van de vergunde apotheken. Die zijn te herkennen aan het officiële Europese logo voor legale websites die geneesmiddelen aanbieden.»


Big Pharma

Enkele jaren terug bleek de tabaksindustrie niet alleen de legale, maar ook de illegale markt te controleren, door zelf namaaksigaretten te fabriceren en te verdelen. Maar de mogelijkheid dat Big Pharma een soortgelijk businessmodel hanteert, achten de mensen van het FAGG heel onwaarschijnlijk.

Henry «De reguliere industrie heeft hier niets bij te winnen. De zwarte markt neemt niet alleen een deel van haar winst af, maar brengt ook schade toe aan haar imago wanneer er gezondheidsproblemen opduiken. De grote farmabedrijven hebben zelfs een eigen crime unit opgericht die actief op zoek gaat naar de criminele netwerken.»

'Er is een réden dat bij bepaalde geneesmiddelen een voorschrift wordt gevraagd: het beschermen van de patiënt'

Ze heeft het over het Pharmaceutical Security Institute (PSI), een samenwerkingsverband tussen de grote farmaceutische bedrijven en Interpol in de strijd tegen de illegale medicijnenmarkt. De Zweedse Cecilia Fant stapte na een dertigjarige carrière bij de Zweedse narcoticabrigade en Interpol vier jaar geleden over naar deze merkwaardige samenwerking tussen privé en politie. ‘PSI is een non-profitorganisatie en treedt eigenlijk op als een liaison tussen overheden, ordediensten en de grote farmaceutische bedrijven,’ zegt ze.

Cecilia Fant «Wij verzamelen informatie bij de privésector en de politie en stellen dan een dossier samen, zodat we de strijd tegen deze netwerken gerichter kunnen aangaan.»

Het PSI verzamelt al jaren internationale data over farmaceutische misdrijven zoals diefstal van grote hoeveelheden medicijnen en namaak. De cijfers liegen er niet om: het aantal internationaal geregistreerde misdrijven lag in 2015 38 procent hoger dan het jaar tevoren. De handel is dan ook een wijdvertakt en internationaal crimineel fenomeen dat onder de radar een enorme ravage aanricht. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie sterven in Afrika jaarlijks naar schatting 120.000 mensen per jaar als gevolg van vervalste anti-malariapillen. Patiënten denken de juiste medicatie in te nemen tegen hun dodelijke ziekte, maar overlijden toch omdat de pillen geen werkzame stof bevatten.

Fant «Wereldwijd vallen er elke dag doden als gevolg van besmette of giftige producten. Alleen is het zo moeilijk om de precieze doodsoorzaak vast te stellen. Was de ziekte onstuitbaar, of kwam het door het gebrek aan actieve bestanddelen in de medicijnen die ze online gekocht hebben?

»Vooral arme mensen zijn een gemakkelijke prooi. Ze zijn sneller geneigd om de duurdere geneesmiddelen uit de apotheken te vervangen door de goedkopere namaakversie. Het internet heeft de handel in illegale stoffen zoveel makkelijker gemaakt. Wereldwijd zijn er tienduizenden websites die namaakmedicijnen aanbieden. Ze worden op één continent gemaakt, op een ander herverdeeld en in een derde verkocht. Het is maar een kleine moeite om een commerciële voorraad namaaktramadol in te slaan en die vervolgens in kleinere hoeveelheden door te verkopen. Of je koopt enkele grondstoffen, schaft een capsuleermachine aan (die zijn online al te krijgen vanaf 32 euro, red.) en zet je eigen handeltje op.»

Henry «Het is een heel complex en grensoverschrijdend fenomeen. Een klant in België bestelt online een geneesmiddel op een website die vanuit China wordt beheerd. De fabricage van de geneesmiddelen gebeurt in India en de betaling verloopt via Gibraltar. Bovendien zijn het specialisten in informatica, die hun servers vanuit verschillende delen van de wereld aansturen.»

Fant «Al die tussenlagen maken het enorm moeilijk om hen te pakken te krijgen. In veel Afrikaanse en Aziatische landen is er een beperkte of slechte wetgeving om het probleem aan te pakken, of heerst er corruptie. Toch zijn deze netwerken het liefst actief op de markt waar het meeste kapitaal aanwezig is, zoals de Europese en de Amerikaanse. Vóór de zomer mengen ze zich met valse profielen op onze internetfora in discussies over afslanken en bruin worden. Of ze richten eigen websites op met tips en aanbevelingen over de snelste manier om kilo’s kwijt te geraken. Ze zijn echt heel goed.»

Maar wie ‘ze’ dan zijn, daar kan niemand een duidelijk antwoord op geven. Het hele gamma passeert de revue: van de kleine crimineel die in zijn garage pillen draait tot de professionele maffia die zich bedient van tussenpersonen en laboratoria over de hele wereld.

Fant «Er valt heel veel geld te rapen met middeltjes tegen erectieproblemen en pijnstillers, maar we merken nu steeds meer een verschuiving naar duurdere producten, zoals vaccinaties en medicijnen tegen kanker, diabetes, hiv en malaria. Dat is echt verontrustend. De farmaceutische maffia weet ook dat de westerse wereld kreunt onder welvaartsziektes en speelt daar handig op in. Ze maken niet alleen de medicijnen na, maar ook de testmachines om na te gaan of je seropositief of suikerziek bent. Die machines werken niet altijd naar behoren. Aids is niet langer een dodelijke ziekte wanneer je de juiste behandeling krijgt. Maar wanneer je door zo’n namaakmachine gelooft dat je niet seropositief bent, dan teken je je eigen doodvonnis. Voor mij is dit meer dan zomaar een misdaad, het treft de hele samenleving.»

Eeckhout «Ernstig zieke mensen zijn wanhopig, gaan op zoek en vinden dan plots dat mirakelproduct dat belooft al hun zorgen weg te nemen. Soms laten patiënten zelfs de levensnoodzakelijke behandeling die ze al volgen vallen, met alle nefaste gevolgen van dien.»

Fant «Werkelijk alles maken ze na: condooms, natuurlijke kruiden, massageolie en sinds kort ook medische apparatuur. In vele landen bestaat immers een wetgeving voor medicijnen, maar niet voor de apparaten. Vorig jaar werd in Groot-Brittannië een onlinehandel in tandartsboren blootgelegd. Die namaakboren braken af in de mond van de patiënt en richtten daarbij nogal wat schade aan. Het neemt echt schrikbarende vormen aan. Ik moest deze week zelf naar de tandarts en ondervroeg mijn tandarts vooraf honderduit of hij wel zeker wist waar zijn boren vandaan kwamen (lacht). Na jaren in de branche wantrouw je alles en iedereen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234