Google ziet mij, hier vloekt men niet: de macht van Silicon Valley

Het is een immense boete: 4,34 miljard euro moet Google betalen. Opgelegd door de Europese Commissie, vanwege misbruik van de dominante marktpositie van besturingssysteem Android. Maar Google is zo ontzettend rijk – het moederbedrijf van de internetreus heeft 88 miljard in kas – dat je je afvraagt of zo’n boete wel iets uithaalt.

Bedrijven als Google hebben bijna iets goddelijks, zegt de Nederlandse filosoof René ten Bos. Vanwege het geld, maar vooral door alles wat ze van de burger weten.

René ten Bos «Google, Facebook, Apple, Amazon: ze eisen niet alleen onze aandacht op, maar maken ons ook compleet transparant. Ze weten meer over mij dan ikzelf. Amazon weet dankzij algoritmen nauwkeurig welke boeken voor mij relevant zijn. Ze kunnen onze verlangens en behoeften zo goed in kaart brengen dat ze geld en aandacht weten op te eisen die we vroeger aan andere zaken besteedden.»

– Vroeger verleidde de reclame mij spullen te kopen waarop ik niet zat te wachten. Nu weten de techniekreuzen waarop ik wél zit te wachten. Vooruitgang, toch?

Ten Bos «Paul Frissen, hoogleraar bestuurskunde aan de universiteit van Tilburg, zegt dat vrijheid het recht is op het hebben van geheimen. De fundamentele transparantie die deze bedrijven nastreven, druist in tegen welk geheim dan ook.»

– Het dient alleen om de verkoop te stimuleren.

Ten Bos «Nee, het gaat verder, dat streven is principieel. In Silicon Valley leeft het idee dat mensen zonder geheimen fatsoenlijker zijn. Want als alles zichtbaar is voor de ander, heb je minder de neiging stiekem rottigheid uit te halen, of zelfs erover te fantaseren.»

– Wat is er tegen fatsoenlijke mensen?

Ten Bos «De vraag is wie bepaalt wat fatsoenlijk is. Ik zou niet willen dat de techniekreuzen dat doen. Interactie tussen twee mensen bepaalt volgens mij in hoge mate fatsoen.

»Mark Zuckerberg zegt: ‘Twee identiteiten hebben wijst op een gebrek aan integriteit.’ Met andere woorden: mensen horen overal en te allen tijde identiek aan zichzelf te zijn.»

– Het is ook knap lastig als je a zegt en b doet.

Ten Bos «Het gaat mij erom dat je overal a zou moeten denken. In de 20ste eeuw is het idee opgekomen dat we in de samenleving rollen spelen: ik gedraag me thuis anders dan wanneer ik college geef of in de kroeg een biertje drink. Leven we naar de uitspraak van Zuckerberg, dan geven we dat idee op. Als mensen niet langer geheimen koesteren, dan leidt dat tot homogeniteit in gedrag. Dat is een oude fantasie van technologen: gedrag van mensen is maakbaar.

»In de moderne tijd, eigenlijk sinds de Franse filosoof René Descartes, denken we dat wetenschappelijke methoden het meest geschikt zijn om een samenleving aan te sturen. Er was zoveel oorlog in de wereld omdat mensen in de ban waren van hun emoties. Wilde je vrede creëren, dan moest je eerst die emoties aan banden leggen.

»Ik leg in mijn colleges altijd uit dat je niet moet vergeten dat die mannen werden voortgejaagd door oorlogen. Vrede moest worden uitgevonden, bijna machinaal worden gemaakt, worden geëngineerd. Hoe kan dat het best? Door mensen transparant te maken, zodat alles wat ze denken, voelen en menen helder is, inzichtelijk, voorstelbaar en daardoor manipuleerbaar. Dat kun je bereiken door eerst maar eens alles wat die mensen doen te kwantificeren, of modern gezegd, in algoritmen te gieten.»

– Vandaag kennen we een nieuwe dreiging: de klimaatverandering. Als we zelf onze ondergang niet weten af te wenden, hebben we dan geen instanties nódig die ons disciplineren?

Ten Bos «Ik heb daar twee reacties op. Ten eerste: het menselijk vlees is zwak – dat is precies de reden om van mensen te houden. Ten tweede: stel dat we die algoritmen nodig hebben, wie bepaalt dan wat we gaan doen? Zo’n gedachte zet onze democratie op losse schroeven. En ons rechtssysteem! Denk alleen al aan hoe die bedrijven over eigendomsrecht denken: alles moet ter beschikking worden gesteld, ideeën zijn te belangrijk om voor jezelf te houden. We zouden onze ziel en zaligheid in de handen van de Zuckerbergs leggen.»

– Wat zou dan onze reactie moeten zijn?

Ten Bos «Ik begrijp mensen die zeggen: trek je terug, hef je account bij Facebook op. Doe niet mee aan de digitalisering, zoek andere manieren van contact. Wat je bij jongeren nu ook al ziet gebeuren. Aan de andere kant, mijn leven en werk zijn door het internet ongelooflijk veel makkelijker geworden.

»Hoe je ook reageert, we dienen één ding te beseffen: de techniekreuzen koloniseren onze aandacht. Ik dacht dat ik gedisciplineerd was, maar vorige week confronteerde mijn zoon mij ermee dat ik tijdens het kijken van een voetbalwedstrijd berichtjes verstuurde. Vond hij niet leuk.» (Peter Henk Steenhuis)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234