'Grâce à Dieu': François Ozon rekent af met kindermisbruik in de katholieke kerk

‘Grâce à Dieu’, de film van regisseur François Ozon over een schokkend pedofilieschandaal binnen de Franse Kerk, hakt er zo diep in dat zelfs de paasklokken er stil van worden. Ozon richt zijn vizier op pedopriester Bernard Preynat, die tussen 1985 en 1992 tientallen scoutsjongens misbruikte, en op kardinaal Barbarin, die hem jarenlang de hand boven het hoofd hield. ‘De zaak-Dutroux heeft ook in Frankrijk veel veranderd.’

Vorige week zakte François Ozon even af naar Brussel. Tijdens het interview maken we de regisseur van ‘Sous le sable’, ‘Swimming Pool’ en ‘L’amant double’ er attent op dat we ons op een steenworp bevinden van de Grote Markt, waar in de 16de eeuw de graven van Egmont en Horne een kopje kleiner werden gemaakt nadat ze in opstand waren gekomen tegen, jawel, een kardinaal.

François Ozon «Oef, mij hebben ze gelukkig nog niet onthoofd! Maar ik heb wel veel tegenkanting ondervonden. De advocaten van Bernard Preynat hebben tot op het allerlaatste moment geprobeerd om de release van ‘Grâce à Dieu’ tegen te houden. Gelukkig heeft het Franse gerecht hun ongelijk gegeven.»

HUMO Klopt het dat u, voor de eerste keer in uw carrière, ook moeite had om het budget bij elkaar te sprokkelen?

Ozon (knikt) «Pedofilie in de Kerk: het is niet meteen het vrolijkste onderwerp. Ergens snapte ik dus wel dat de meeste producenten niet stonden te springen om mee te werken. Sommigen vertelden me zelfs vlakaf dat ik de zaak maar beter liet rusten. Na een lange zoektocht heb ik dan toch enkele mensen gevonden die het project wilden ondersteunen. Het hielp dat ik een beroemd cineast ben: als debuterend regisseur had ik het budget nooit bij elkaar gekregen.

»Die tegenwerking heeft me niet verrast. De katholieke kerk is in Frankrijk nog steeds erg invloedrijk, en ze heeft al haar macht aangewend om ons te stoppen. Twintig jaar geleden, toen de tentakels van de Kerk nog veel verder reikten, zou het haar ook zijn gelukt. Dat de deksels vandaag wél van de doofpotten gaan, is te danken aan de tegenbewegingen die wereldwijd zijn ontstaan, organisaties die veel belang hechten aan openheid en aan vrijheid van meningsuiting – kijk naar #MeToo. Mensen zwijgen niet langer en willen gerechtigheid. Sinds ‘Grâce à Dieu’ in Frankrijk met groot succes is uitgekomen, zijn er trouwens vijf nieuwe slachtoffers van Preynat naar voren getreden.»

HUMO Een vraag die in dit soort zaken steeds terugkomt, is: waarom hebben de slachtoffers zo lang gewacht om met hun verhalen naar buiten te komen?

Ozon «In de jaren 70 en 80 werd pedofilie al te vaak weggewuifd. Kinderen die het slachtoffer waren van seksueel misbruik, kregen meestal te horen: ‘O, iemand heeft je aangeraakt? Komaan, zo erg is dat niet.’ Die mentaliteit was een overblijfsel van de jaren 60, toen men de seksuele vrijheid hoog in het vaandel had. Nu denk ik wel dat de seksuele revolutie van de jaren 60 goed en noodzakelijk was, maar in sommige gevallen is men toen te ver gegaan. Zo vond men dat ook kinderen het recht hadden om seksualiteit te beleven. Tja, elke revolutie kent zijn excessen.

»De zaak-Dutroux heeft in Frankrijk voor hét kantelmoment gezorgd. Ineens werd de horror van pedofilie bespreekbaar. Vandaag is het voor ouders de normaalste zaak van de wereld om tegen hun kinderen te zeggen: ‘Pas op voor mensen die je willen betasten.’ Vóór Dutroux werd er nooit over zulke dingen gepraat. Toen ik klein was, hebben mijn ouders me in ieder geval nooit gewaarschuwd voor pedofielen.»

HUMO Uit de film blijkt ook dat de meeste slachtoffers zich in de steek gelaten voelen door hun ouders. Die blijven veelal blind voor het onrecht dat hun kind is aangedaan. Of ze zeggen tegen hun kinderen dat het hun eigen schuld is.

Ozon «In de jaren 70 en 80 werden kinderen nog niet gezien als volwaardige personen. Er werd niet naar hen geluisterd. En de kinderen zélf beseften niet dat ze het slachtoffer waren van een misdaad. Dat kun je ook niet van hen verwachten: ze kunnen zulke dingen nog niet plaatsen. De meeste slachtoffers beginnen pas op hun 30ste of op hun 40ste de ernst van het misbruik te begrijpen. Ook dat is één van de redenen waarom ze er zo laat mee naar buiten komen.»

HUMO U besteedt in ‘Grâce à Dieu’ veel aandacht aan La Parole Libérée, de actiegroep waarin de slachtoffers van Preynat zich verenigen. Waarom vond u dat zo belangrijk?

Ozon «Als je slachtoffer bent van seksueel misbruik, denk je dat je alleen staat. Tot je op een dag ontdekt dat er anderen zijn die hetzelfde hebben meegemaakt. Ik vond het erg belangrijk om te laten zien hoe de slachtoffers van Preynat hun krachten hebben gebundeld, en nog belangrijker: hoe ze er uiteindelijk in zijn geslaagd om iets in beweging te zetten. Dat kardinaal Barbarin intussen tot zes maanden voorwaardelijk is veroordeeld, is dankzij hén. Het toont aan dat gewone burgers wel degelijk in staat zijn om de wereld een heel klein beetje te veranderen.»

'De seksuele revolutie van de jaren 60 heeft ervoor gezorgd dat er in de decennia erna niet hard genoeg is opgetreden tegen pedofilie'

HUMO In de film zien we hoe kardinaal Barbarin wel zijn medeleven betuigt aan de slachtoffers, maar tegelijk halsstarrig weigert om Preynat uit zijn ambt te ontzetten. Vanwaar die onwil om pedofiele priesters te straffen?

Ozon «Ik raak er meer en meer van overtuigd dat de katholieke kerk reddeloos verloren is. Ze heeft de ernst van de feiten nog steeds niet door. Het bewijs: hoewel Barbarin intussen werd veroordeeld, weigert de paus om zijn ontslag te aanvaarden. Diezelfde paus heeft vroeger nochtans gezegd dat er tegenover seksueel misbruik een nultolerantie moet gelden (zucht). Volgens mij zal alleen een revolutie de Kerk kunnen redden.»

HUMO Bent u zelf katholiek opgevoed?

Ozon «Ja, hoor. Ik heb het allemaal achter de kiezen: het doopsel, de communie, de hele rimram (lacht). Maar vandaag ben ik niet langer katholiek. Al op jonge leeftijd had ik moeite met de hypocrisie. Ik kende priesters die openlijk homoseksualiteit veroordeelden, terwijl ze zelf homo waren. Maar pas op, ik voel nog steeds een diep respect voor diegenen die geloven. Ik heb zelfs eerbied voor de boodschap van Christus, die altijd heeft gepleit voor liefde en verdraagzaamheid. Daar kun je toch niet tegen zijn? Maar wat er nu in de Kerk aan de hand is, gaat lijnrecht tegen die boodschap in. Christus zegt: bescherm de zwakkeren. En dat is wat Barbarin en Preynat nu net níét hebben gedaan. Ze hebben vooral zichzelf beschermd.»

HUMO Hebt u ‘Leaving Neverland’ gezien, de documentaire over Michael Jackson?

Ozon «Ja, en de gelijkenissen met de zaak-Preynat zijn frappant. Zowel Jackson als Preynat zeiden steevast tegen hun slachtoffers dat ze aan hun ouders niks mochten vertellen over ‘ons geheimpje’. Dat taaltje is typisch voor pedofielen. Nog een andere gelijkenis is de fierheid die de kinderen voelden om te worden uitgekozen. En wat ‘Leaving Neverland’ ook goed aantoont, is dat het erg lang kan duren voordat een slachtoffer de moed vindt om naar buiten te treden. Die twee jongens uit ‘Leaving Neverland’ hebben het misbruik altijd verdrongen, en zijn in de rechtbank op een bepaald moment zelfs ten gunste van Jackson gaan getuigen. Veel mensen zeggen nu: ‘Hoe is dat mogelijk?’ Maar dat is het ’m juist. Jackson is, zoals pedofielen dat zo meesterlijk kunnen, in de hoofden van zijn slachtoffers gekropen, waardoor ze jarenlang niet in staat waren om de gruwel onder ogen te zien. Precies zoals het is gegaan met alle slachtoffers van Preynat.»

‘Grâce à Dieu’ loopt nu in de zalen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234