Bij SinoVac en SinoPharm wordt hard gewerkt aan een vaccin. Niet iedereen is enthousiast over de methodes van de bedrijven.Beeld AFP

Coronavaccin

Grote kans dat China als eerst met coronavaccin komt. Maar dat zal ook een prijs hebben

Het Westen kijkt reikhalzend uit naar een kansrijk coronavaccin uit Oxford. In China timmeren onderzoekers net zo hard aan de weg. Sterker: de Chinezen zouden zomaar eens als eersten met een vaccin kunnen komen. Maar, zo waarschuwen deskundigen, dat vaccin heeft wel een prijs. Het is een medicijn, maar ook een middel voor het land om de wereldmacht te verkrijgen. 

Uitgerekend op de dag dat onderzoekers van de universiteit in Oxford vol bombarie hun eerste vaccinbevindingen presenteerden in The Lancet, kwam de Chinese farmaceut CanSino ook met groot nieuws: een experimenteel vaccin bleek uitstekend te werken bij zo’n 400 proefpersonen. Ruim 90 procent van hen ontwikkelde antistoffen tegen corona, van serieuze bijwerkingen was amper sprake. De opzienbarende resultaten konden nauwelijks rekenen op media-aandacht in het westen.

Experiment

Geen land in de wereld heeft zoveel kansrijke vaccinonderzoeken lopen als China. Volgens wereldgezondheidsorganisatie WHO staan zelfs drie van de vier verst gevorderde onderzoeken naar een coronavaccin onder leiding van een Chinees consortium. De farmaceuten in kwestie - behalve CanSino zijn dat SinoVac en SinoPharm - zijn al begonnen met het testen van vaccins op grote groepen mensen: de generale repetitie voordat een product de markt op mag. Dat gebeurt onder meer in Brazilië, waar vrijwilligers onder toeziend oog van de Chinezen afgelopen week een injectie met het experimentele vaccin CoronaVac ontvingen.

De Aziatische grootmacht bouwt ondertussen in allerijl heuse vaccinfabrieken, om bij groen licht direct miljoenen doses te kunnen produceren. Toch lopen de Chinese farmaceuten bepaald niet te koop met de vorderingen die ze maken. Waar de Europese farmaceut AstraZeneca en het Amerikaanse Moderna kunnen bogen op geoliede pr-machines, houden de Chinezen het in de regel bij summiere persberichten in soms gebrekkig Engels. Verzoeken om interviews worden afgewezen of genegeerd en voor kritische vragen is al helemaal plek.


,,De Chinezen laten zich nu eenmaal niet graag in de kaart kijken’’, zegt Chinadeskundige en hoogleraar aan de London School of Economics Peter Ho. Hij woont in Peking en volgt de vaccinontwikkelingen in China op de voet. Er staat voor de Chinezen nogal wat op het spel, constateert Ho. Zoals jaren geleden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie wedijverden om als eerste een man op de maan te krijgen, draait ook de wedloop naar een coronavaccin om prestige en macht. Deze keer met de opkomende wereldmacht China als uitdager en opnieuw de Verenigde Staten in de rol van de heerser. En meer dan ooit lijkt de positie van Amerika op het wereldtoneel te wankelen.

Mede-oprichter van CanSino Biologics Qiu DongxuBeeld REUTERS

Ho: ,,Dat zien ze in China maar al te goed. Kijk naar de rol van de Verenigde Staten in de WHO. De Amerikanen trekken zich steeds meer terug, waardoor China zijn kans schoon ziet om zich op dat gebied te manifesteren. Je merkt het ook aan de wijze hoe de Chinese farmaceuten naar buiten toe communiceren. Ze hebben het telkens over een coronavaccin voor de wereld, terwijl de Amerikanen onder leiding van president Trump vooral bezig zijn met een vaccin voor eigen land.’’

Dat constateert ook Sylvie Bleker, hoogleraar Compliance & Integriteitsmanagement aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. ,,China wil steeds meer een geaccepteerde wereldmacht worden. Dit is daarvoor natuurlijk een ideaal moment. Vooral nu internationaal met gefronste wenkbrauwen wordt gekeken naar wat er in Amerika gebeurt.’’

De Amerikaanse gezondheidsdeskundige Lawrence Gostin luidde in diverse media de noodklok over de Chinese expansiezucht. Hij vreest dat China geheid een tegenprestatie verlangt van landen die een Chinees vaccin afnemen: ,,Een coronavaccin is nu eenmaal de nieuwe heilige graal geworden’’, stelt Gostin.

Beeld REUTERS

Kwaliteit

Voor we verder gaan: hoe zit het eigenlijk met de kwaliteit van de Chinese vaccinideeën? Peter Rottier, emeritus hoogleraar virologie en virusziekten aan de Universiteit Utrecht, is niet uitgesproken positief. Bij de vaccins van CanSino en SinoVac heeft Rottier, die zelf een tijd in China werkte, zijn bedenkingen.

,,CanSino gebruikt voor zijn vaccin een variant van het adenovirus. Dat doen Oxford en Johnson & Johnson (Amerikaanse farmaceut die door dochterbedrijf Janssen & Janssen in Leiden een vaccin laat ontwikkelen, red.) overigens ook. Maar CanSino heeft gekozen voor een variant van het adenovirus dat een deel van de wereldbevolking in de vorm van een verkoudheidje al eens onder de leden heeft gehad. Daardoor werkt het vaccin straks bij dat deel van de bevolking, het zijn met name ouderen, niet. Een domme keus, want dat had je gewoon aan kunnen zien komen. Er is genoeg literatuur over bekend.’’

Over SinoVac: ,,Zij maken gebruik van een vaccintechniek met een volledig geïnactiveerde variant van het coronavirus. Los van het feit dat het gevaarlijk is om met zo’n heersend dodelijk virus aan de gang te gaan in je onderzoeks- en productiefaciliteiten, moet je het coronavirus voor zo’n vaccin echt voor de volledige honderd procent inactiveren. Daarbij mishandel je het virus zodanig dat het maar de vraag is of het zijn immunologische eigenschappen voldoende behoudt, iets dat wel nodig is.’’ 

Gostin maakt zich ook zorgen over de wijze waarop Chinese farmaceuten bij het ontwikkelen van hun vaccins te werk gaan. Zo zou SinoPharm actief personeel werven om zelfontwikkelde vaccins te testen, nog voordat er toestemming is van de overheid. Saillant detail: SinoPharm is eigendom van de Chinese staat. CanSino, een andere grote farmaceut, testte de afgelopen tijd een coronavaccin op Chinese soldaten. Over de aard van die tests weigeren CanSino en het Chinese leger uitspraken te doen.

Hondsdolheid

Toch is het te kort door de bocht om te denken dat China alle ethische normen aan de laars lapt, zegt Ho: ,,Het toezicht op farmaceuten is nu veel strikter dan in het recente verleden. Twee jaar geleden kwam in China een nepvaccin tegen hondsdolheid op de markt. Honderdduizenden kinderen werden ingeënt met een vaccin dat helemaal niet bleek te werken. Dat heeft destijds voor zoveel commotie gezorgd, dat door de overheid de teugels behoorlijk zijn aangetrokken.’’

Emeritus hoogleraar Rottier weet uit eigen ervaring dat de wetenschappelijke standaarden, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van vaccins, in China ‘gemiddeld iets lager’ zijn dan bij ons. ,,Al heb je er ook zeker topinstituten. Er is nogal wat niveauverschil.’’

Rottier heeft geen zicht op hoe streng de Chinese autoriteiten nu kijken naar de kwaliteit en veiligheid van de vaccins die zich richting de eindstreep bewegen. Maar zou het kunnen, dat er straks een middel op de markt komt dat naar onze maatstaven niet helemaal voldoet? Het zou natuurlijk een idiote situatie zijn: een Chinese bevolking die massaal wordt gevaccineerd en weer ongestoord de straat op kan, terwijl wij in de corona-ellende blijven hangen.

Bij SinoPharm kregen medewerkers al een experimenteel vaccin toegediend, nog voordat daar door de Chinese regering (tevens eigenaar) toestemming voor was gegegeven.Beeld REUTERS

Wisselgeld

Rottier: ,,Toch is het in principe mogelijk. In Europa zullen we een vaccin dat volgens onze standaarden niet goed genoeg is echt niet accepteren. Onze geneesmiddelenautoriteiten zullen zeer kritisch kijken naar de kwaliteit van een Chinees vaccin. Maar voor Afrikaanse of Zuid-Amerikaanse landen maak ik me meer zorgen. China zal blijven zoeken naar manieren om zijn invloed uit te breiden. Een vaccin is daarvoor nu eenmaal een uitstekend middel.”

Dat is dus waar veel experts voor vrezen: dat China een vaccin straks als wisselgeld gebruikt om zijn internationale machtspositie uit te breiden. China zou bijvoorbeeld in Afrika, waar het economisch al flink aan de weg timmert, nog meer invloed kunnen kopen, denkt ook Remco van de Pas. Hij is gespecialiseerd in publieke volksgezondheid en is verbonden aan Maastricht University, het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen en Instituut Clingendael in Den Haag. ,,Afrikaanse landen kunnen denken: Ja Europa, het is wel goed met al jullie preken over mensenrechten en democratie, wij kijken naar China. Die zeuren niet over dat soort dingen en geven ons tegen aantrekkelijkere voorwaarden een vaccin.’’

Beeld AP

Pottenkijkers

Voor België en andere landen die geloven in de vrije westerse waarden zou dat geen fijne ontwikkeling zijn, stelt Van de Pas. ,,Je ziet wereldwijd toch al dat autoritair leiderschap terrein wint. Mocht China nog meer invloed krijgen, dan brengt dat heel andere ideeën met zich mee over zaken als privacy, individuele vrijheid. Daar moeten we als Europa heel beducht op zijn.’’

Of het allemaal zo’n vaart loopt, zal de komende maanden moeten blijken. Voorlopig houden de Chinese farmaceuten de luiken dicht voor pottenkijkers, waardoor het gissen blijft hoe dichtbij een Aziatisch coronavaccin nu echt is. Chinadeskundige Peter Ho zet er zijn geld op dat China als eerste met een vaccin op de proppen komt.

Daarna kan het mondiale machtsspel beginnen. Wie een eventueel Chinees vaccin zeker niet in handen zal krijgen zijn de Verenigde Staten van president Trump, voorspelt VU-hoogleraar Sylvie Bleker. ,,Trump blijft beweren dat China het coronavirus bewust de wereld in heeft geholpen. Dan kan hij een Chinees vaccin natuurlijk niet meer met goed fatsoen accepteren. Los van de vraag of China het überhaupt nog aan de VS zou willen verkopen.’’

De drie farmaceuten uit het Oosten

SinoVac
Farmaceut SinoVac uit Peking, werkt nauw samen met het Braziliaanse onderzoeksinstituut Butantan. De afgelopen week heeft SinoVac 20.000 doses van het experimentele vaccin CoronaVac naar Brazilië verscheept, dat de aankomende tijd door zo’n 9.000 Brazilianen wordt getest. Daarmee is SinoVac in de laatste testfase beland en een van de grote kanshebbers om als eerste met een coronavaccin op de markt te komen.

SinoVac begon in januari van dit jaar al met de ontwikkeling van het vaccin en hoopt op korte termijn op grote schaal te kunnen produceren. Weidong Yin, de grote man bij SinoVac, liet begin deze maand in een persverklaring weten ‘een vaccin voor de hele wereld te willen maken’: ,,Onze missie is om deze ziekte volledig te elimineren.’’

CanSino
De farmaceut uit Tianjin in het noorden van China, gold lange tijd als outsider in de race naar een coronavaccin. Na afgelopen week lijkt dat tij gekeerd: in een publicatie in The Lancet concludeerden onderzoekers van CanSino dat hun experimentele vaccin uitstekend bleek aan te slaan bij een groep van zo’n 400 proefpersonen. CanSino is begonnen met het testen op grote schaal.

De farmaceut is niet onomstreden. Zo maakte CanSino in juni bekend dat het vaccin ook werd getest op het Chinese leger. Dat terwijl de Chinese overheid eerder nog beweerde dat coronavirus nauwelijks heeft gewoed onder militairen. Waarom dan tóch voor proeven met het leger is gekozen, blijft onduidelijk.

SinoPharm
Lange tijd gold SinoPharm - een Chinees staatsbedrijf -als grote favoriet om als eerste met een coronavaccin de markt te betreden. De laatste weken is het echter relatief rustig rond de farmaceut. Dat betekent niet dat SinoPharm stilzit: de Chinezen werken nauw samen met de Verenigde Arabische Emiraten en testen in het Midden-Oosten. Meer dan duizend werknemers van SinoPharm kregen dit voorjaar al een dosis van het experimentele vaccin, zonder toestemming.

De top van SinoPharm weerspreekt dat sprake is van een wedloop met de Amerikanen om als eerste met een vaccin te komen: ,,We voeren een strijd tegen het coronavirus en niet tegen de Verenigde Staten.’’


(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234