null Beeld

Guy Spitaels overleden

Amper enkele dagen nadat zijn socialistische collega Etienne Mangé stierf, is ook Guy Spitaels overleden. Spitaels, de voormalige keizer van Wallonië, die net als Mangé in opspraak kwam via de Agusta-affaire, werd 80.

In 2000 verscheen onderstaand interview met Guy Spitaels in Humo:


Hoe zou het eigenlijk zijn met... Guy Spitaels (69)?

Verschenen in Humo 3131 van 5 september 2000

Guy Spitaels is niet veranderd sinds de Agusta-affaire: hij praat nog altijd over zichzelf als ‘Spitaels’, hij barst nog altijd op de vreemdste momenten in lachen uit, en hij heeft nog altijd dat autoritaire trekje; maar Dieu legt nu ook af en toe zijn masker af. Voor het eerst sinds hij in februari 1997 ontslag moest nemen als voorzitter van het Waalse parlement, wil de voormalige keizer van Wallonië weer spreken met de pers: ‘Ik heb afgezien.’


HUMO U hebt in geen tijd de politieke top bereikt, maar uw val is even snel gekomen. Hoe hebt u afstand kunnen nemen van de politiek?

GUY SPITAELS « Dat is in mijn geval misschien niet zo’n verdienste, want tot mijn 41ste had ik niets met politiek te maken. Ik heb twee diploma’s, en in 15 jaar tijd had ik het hele academische curriculum doorlopen, van simpel onderzoekertje tot gewoon hoogleraar aan de ULB. Ik keer gewoon terug naar de wetenschap, maar ik keer niet terug naar de man die ik toen was. Ik heb nu andere interesses. Vroeger richtte ik me vooral op sociale economie en sociologie, nu gaat mijn voorkeur uit naar geschiedenis en filosofie. Ik heb geen zin meer om een boek over economie of sociologie open te slaan, het interesseert me niet meer.»

HUMO Is het makkelijk de bladzijde om te slaan als je aan de top gestaan hebt?

SPITAELS « Aan die 25 jaar in de politiek hou ik meer goeie herinneringen over dan slechte. Maar het is me ook opgevallen hoe sommige politici krampachtig bleven doorgaan, ook al werden ze wat ouder; ze bleven maar herhalen dat het niet meer was zoals in hun tijd. Dat vind ik weerzinwekkend. Je moet een minimum aan fatsoen en waardigheid hebben: zo’n zwakheid mag je jezelf niet toestaan.

» Niet dat ik zelf zo’n fatsoenlijk man ben, hoor, maar ik heb hobby’s en zelfs een heel sterke passie: ik hoef mezelf dus geen geweld aan te doen. Ik ben veel minder deugdzaam en sterk dan de mensen denken. Tijdens mijn politieke leven werd een groot deel van mijn persoonlijkheid weggedrukt: dat deel kan nu weer ’s aan bod komen.»

HUMO Wat zijn uw hobby’s dan?

SPITAELS « Ik doe nog altijd vrij veel aan sport: ik fiets. Ik kan nu ook meer tijd vrijmaken voor mijn moeder. Ik heb het geluk dat ik een zoon heb en twee schatten van kleindochters. Dat familieleven verrijkt me heel erg.

» Ik ga ook weer naar de film: ik heb onlangs ‘American Beauty’ gezien, en ‘Marius et Jeannette’. Toen ik student was, heb ik in Ath nog een filmclub opgericht, wist u dat? Ik ga naar het theater, en ik bezoek musea: de Palazzo Pubblico in Siëna of het museum van Kaïro zijn toch prachtig? En ik reis veel. Die twee dingen zijn het belangrijkst voor mij: lezen en reizen.»

HUMO Is reizen voor u ontsnappen of dingen bijleren?

SPITAELS « Zoals Marguerite Yourcenar gezegd heeft: in reizen zit die drang om je kooi helemaal gezien te hebben voor je hem verlaat. Maar je wil ook samenlevingen leren begrijpen die anders zijn dan de jouwe, of je wil terugkeren in de tijd, zoals dat kan in Toscane of in Venetië.

» Maar boeken komen voor mij toch op de allereerste plaats. Sartre zei: ‘Alle belangrijke dingen die ik geleerd heb, heb ik uit boeken geleerd.’ Dat klopt. Alles waarvan ik geniet – musea, toneel, film, reizen – vallen in het niets naast boeken. Boeken openen je geest en verruimen je horizon.»

Guy Spitaels: Uitgeproust

HUMO En u hebt zelf geen zin om de mensen hun horizon te verruimen?

SPITAELS « Misschien, als ik er de tijd voor krijg... Maar ik weet niet of ik het zou kunnen, een boek schrijven. Ik zou het wel graag doen - schrijven over de samenleving, niet over de Belgische politieke geschiedenis - want we begrijpen elkaar nooit echt. Ik heb vrienden die me dierbaar zijn en mijn familie is erg belangrijk voor mij, maar ik vraag me af of we niet altijd een beetje vreemden voor elkaar blijven, zelfs voor onze naasten. Bernard-Henry Lévy - ik bewonder zijn ‘Le siècle de Sartre’ - Bruckner, Glucksman hebben daar zeer mooi over geschreven.»

HUMO A la recherche du temps perdu?

SPITAELS « Ik had het zelf niet beter kunnen zeggen: Proust gaat er ook van uit dat je de anderen nooit écht kent, dat je zelfs jezelf zoals je tien of twintig jaar geleden was, niet kan kennen. Ik ben helemaal niet meer die professor aan de ULB, en van de politicus ben ik ook vervreemd. Ik heb de u bekende tegenslagen gekend; het einde van mijn politieke loopbaan was niet de leukste periode uit mijn leven. Je zou denken: zoiets blijft hangen, maar toch zit die politicus niet meer in me. En ik zoek hem ook niet. Wat wel je hele leven blijft, is je manier van handelen, die verander je volgens mij niet.»

HUMO De politiek is voor u verleden tijd, op welk niveau ook?

SPITAELS « Zo is het. Dat staat vast.»

HUMO Is dat uw eigen keuze?

SPITAELS « Ik hoef u niet te zeggen dat het geen vrijwillige keuze was.»

HUMO Maar u denkt niet meer aan een comeback?

SPITAELS « Ze hebben me gevraagd of ik weer op de lijst van Ath wou staan voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar ik vind dat die bladzijde omgeslagen is. En ze blijft omgeslagen.»

HUMO Het was een gedwongen keuze. En nu...

SPITAELS « ...Ben ik er blij mee. Ik ben een gelukkig man. In het begin dacht mijn vrouw dat ik dééd alsof het me niet raakte, maar nu is ze er helemaal van overtuigd dat ik er niet meer onder lijd. Vroeger was ik verslaafd aan politieke uitzendingen. Nu kijk ik er zelfs niet meer naar. Ik denk niet: ‘Die bladzijde is omgeslagen,’ maar: ‘Er zijn nog zoveel andere dingen in het leven’.»

HUMO En tijdens uw politieke loopbaan had u daar geen tijd voor?

SPITAELS « Het was altijd zoeken en plannen als je wat tijd wou vrijmaken om te lezen, of tv te kijken, vrienden op te zoeken... Je ervaart die dingen ook anders als je er echt tijd voor hebt. Als je op reis gaat met je aktetas vol economische, financiële en sociale nota’s, zie je de wereld heel anders dan wanneer je een paar boeken gelezen hebt voor je vertrek.»

HUMO Reizen en lezen zijn wel inspirerend, maar u hebt nu hoe dan ook geen vat meer op de gebeurtenissen.

SPITAELS « Dat weet ik. Ik zal nooit nog invloed uitoefenen, maar macht is niet het enige wat telt. Ik weet dat macht opwindend is, en ik neem de volledige verantwoordelijkheid op voor wie ik geweest ben, en alle excessen waaraan ik me schuldig heb gemaakt om beter begrepen te worden. Maar dat is voorbij. Het is afgelopen. Wat Bernard-Henry Lévy schrijft over Piero della Francesca boeit me bijvoorbeeld meer dan de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de politiek.»

Guy Spitaels: Korte rouw

HUMO Geen invloed meer kunnen uitoefenen, is dat niet het moeilijkste om te aanvaarden?

SPITAELS « Zal ik u zeggen wat voor een idioot ik wel was? Ik heb vlak voor mijn ontslag gezegd: ‘Maar straks heb ik geen chauffeur meer, hoe moet dat dan verder?’ Ik heb vijfentwintig jaar lang een secretaresse gehad en vijftien jaar lang een chauffeur. Een mens went daaraan. Maar ik kan u zeggen dat het afgelopen is: ik ben erg blij dat ik alles verwerkt en aanvaard heb.»

HUMO Dat mentale verwerkingsproces heeft wel tijd gevraagd?

SPITAELS « Dat klopt, in het begin deed het erg veel pijn. Maar wat me het meest verbaast, is hoe snel het rouwproces verlopen is. Dan zie je pas de ware hiërarchie van de dingen. Ik heb andere tegenslagen gehad in mijn leven en ik weet niet of het rouwproces zeventien jaar later afgerond is. De tijd vermag niets tegen de dood van een kind (Spitaels verloor zijn dochter in een verkeersongeval, red.).

» Het klopt dat ik heb afgezien na mijn afscheid van de politiek, maar het rouwproces was erg snel afgelopen. Ik kan zonder pijn in het hart door de Keizerslaan (het hoofdkwartier van de PS, red.) wandelen.»

HUMO Komt u er nog?

SPITAELS « Nee, ik ga er nooit meer binnen. In het gemeentehuis van Ath ook niet, en in het parlement in Namen ook niet. Dat kun je beter niet doen.»

HUMO Welk politiek ambt mist u het meest?

SPITAELS « Het kan vreemd klinken omdat ik er niet meteen mee geassocieerd word, maar ik hield echt van Ath en van de mensen daar. Ik heb twintig jaar lang geprobeerd de stad te veranderen, en plots was ik dat kwijt. Dat miste ik het meest. Ik wijdde me twee volledige dagen per week aan Ath, voor 25.000 inwoners. Voor wie bekend staat als koel en berekend, is dat wel onredelijk veel. Bij de laatste verkiezingen heb ik er 60% gehaald. Ath lag me echt na aan het hart. Ik ben er geboren, mijn ouders liggen er begraven. Ik kom uit die klei. Dat mis ik, dat niemand nog ‘meneer de vice-premier’ tegen me zegt, daar kan ik mee leven.»

HUMO Kunt u ook leven zonder de macht?

SPITAELS « Ik was een man van de macht, en ik heb dus ook moeten verwerken dat ik plots geen invloed meer kon uitoefenen. Ofwel heb je macht, ofwel niet, iets tussenin bestaat niet. Het was leuk om met een Schots commissaris mee te kunnen beslissen over de Europese hulp aan Henegouwen, maar het is nu anders...»

HUMO U bent niet bitter?

SPITAELS « Totaal niet. Verbittering is een slechte vriend. Oud worden is op zich al niet leuk, maar het wordt waanzin als je ook nog eens de zuurpruim gaat uithangen. Als je maar een aantal jaar meer te leven hebt, waarom zou je dan zitten kankeren in plaats van te genieten van de mooie dingen in het leven?»

Guy Spitaels: De Vlaamse Leeuw

HUMO Laten we het over de publieke figuur Spitaels hebben. U had de bijnaam Dieu. Vond u dat een compliment?

SPITAELS « Ik verloochen mijn vrienden niet: ik heb een grote bewondering voor François Mitterrand (die ook Dieu werd genoemd, red.). Ik ga niet aan de andere kant van de straat lopen, als mijn trottoir toevallig in de schaduw ligt. Mitterrand moet nu blijkbaar een tijdje het vagevuur in, maar ooit zal men zijn verdienste - vooral zijn onvoorwaardelijke trouw aan de Europese gedachte - naar waarde schatten.

» Maar men weet dat ik hem graag mocht. Het parlementsgebouw in Namen hebben ze ook meteen het Elysette genoemd toen ik er aankwam.»

HUMO Streelde dat uw ego of liet het u onverschillig?

SPITAELS « Men zei me dat het gevaarlijk was.»

HUMO Omdat u zo uw voeling verloor met de basis?

SPITAELS « Ja. U kent die grap toch over François Mitterrand? Een oude militant zegt op een lokale vergadering tegen hem: ‘François, we zijn al lang lid van dezelfde partij. Mag ik je tutoyeren?’ ‘U doet maar!’ (lacht)»

HUMO Kende u hem goed?

SPITAELS « Ik heb hem verschillende keren ontmoet, ook buiten de officiële gelegenheden. De laatste keer was in het Elysée. Ik wou in Parijs zo’n beetje hetzelfde statuut krijgen voor Wallonië als Quebec er heeft. Bij Mitterrand heeft ieder woord een symbolische waarde, alles is berekend. Toen ik wegging, zei hij: ‘Tot ziens, meneer de president’. En toen we alleen waren, heeft hij me gezegd: ‘Als je nog ’s in Parijs bent, Spitaels, kom me dan opzoeken. We hebben niet zoveel vrienden.’ De schoft! (lacht)»

HUMO Sommigen vinden u afstandelijk en pretentieus. Is dat een façade of bent u echt zo?

SPITAELS « Je mag jezelf niet verloochenen. Het klopt dat ik de pest heb aan schouderklopjes, en ik heb er een hekel aan hard te moeten meeschateren met de andere mensen omdat we toch allemaal zulke goede vrienden onder elkaar zijn. Je bent wie je bent. Je mag jezelf nooit geweld aandoen, wat niet wil zeggen dat je niet warm kunt zijn.

» Een van mijn mooiste politieke herinneringen is de overwinning-nederlaag van 1985. We hadden gewonnen, maar we werden uitgesloten op alle beleidsniveaus. Ik ben toen naar Spy, in Namen geweest. Het zat er vol mannen met petten op, en die zijn allemaal gaan staan toen ik er aankwam. Daarmee wilden ze zeggen: ‘Voorzitter, u moet doorgaan.’ Ik ben echt ontroerd als ik zoiets zie, maar dat wil niet zeggen dat ik ze nadien nog ’s allemaal hartelijk op de rug moet gaan slaan.»

HUMO U hield er ook van om het mensen ongemakkelijk te maken.

SPITAELS « Dat klopt, daar genoot ik van. Vroeger zou ik dit interview ook heel anders benaderd hebben. Ik zou voortdurend gedacht hebben: ‘Ik moet ze duidelijk maken dat ik nog een rol kan spelen.’ Nu kan me dat totaal niet meer schelen, nu zit ik hier als mens.

» Maar ik chargeerde inderdaad graag een beetje, ja. Ik wist heel goed dat als ik zei ‘de Vlaamse leeuw is zijn tanden kwijt, hij kan niet meer bijten’, de hele zaal op zijn kop stond. Zo’n uitspraak was misschien onnodig provocerend, maar ik denk wel nog altijd dat het grootste probleem van Wallonië is dat we niet trots zijn op onszelf, de Walen hebben te veel het gevoel dat ze tweederangs zijn.»

HUMO U hebt achtereenvolgens in God en in Marx geloofd. En nu?

SPITAELS « Ik geloof niet meer in God en niet meer in Marx, maar ik word er wel heel triest van dat onze samenleving geen enkele grote filosofie meer heeft. Ik heb vroeger zelf ervaren hoe onvoorstelbaar rijk de christelijke liturgie is. Ik ben vrijmetselaar, en ik ken de symbolen en rituelen van de vrijmetselarij, en ik kan u zeggen: ze kunnen de plaats van de christelijke liturgie niet innemen.

» Zoals iedereen voel ik een gemis, onze maatschappij mist zingeving. In de politiek vind je die trouwens niet, in de kunst gelukkig wel.»

HUMO Praatte u vroeger met uw familie en vrienden over uw politieke bestaan?

SPITAELS « Ik wou niet over politiek praten thuis, maar mijn vrouw en mijn zoon waren er erg in geïnteresseerd, dus kon ik soms niet anders. De weinige vrienden die ik heb, komen niet uit de politiek. Er zijn politici voor wie ik het grootste respect heb, en met wie ik dezelfde interessen deel, maar vriendschap, dat is iets anders.»

HUMO Welke plannen hebt u nog?

SPITAELS « Ik wil in november naar Peru gaan. Ik zou ook nog naar Sarajevo willen gaan, zien wat er van Bosnië wordt. En als ze me zeggen: ‘Spitaels, je wordt uitgenodigd op een diner met meneer Dinges die dezelfde interesses heeft als jij,’ dan ga ik. Ik hou van de geneugten des levens. Van allemaal.»

HUMO Wat is het mooiste moment uit uw 25-jarige politieke loopbaan?

SPITAELS « De 44% die we in 1987 behaald hebben. Want die hebben we gewonnen zonder enige demagogie. We hebben tegen de mensen alleen gezegd dat ze trots moesten zijn dat ze Waal waren, maar dat het hard zou worden.»

HUMO En het dieptepunt?

SPITAELS « Dat weet u best.»

HUMO Hoe heeft u dat persoonlijk getroffen?

SPITAELS (lacht) « Dat zal ik u misschien ooit weleens vertellen...»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234