Guy Vanhengel, Open VLD-minister in Brussel. 'Ik acht de N-VA eenvoudigweg niet in staat om Brussel mee te besturen. Dat is geen veto, maar een vaststelling'

Hellhole, Samusocial, graaicultuur, wereldhoofdstad van het terrorisme: het is weinig hoofdsteden gegeven om zo vaak zo negatief in het nieuws te komen als Brussel. Guy Vanhengel (59), Brussels minister van Financiën en Begroting, blijft er rustig bij.

'Onlangs zijn er twee spijkerbommen ontploft in Deurne. Maar heb je Jan Jambon al horen zeggen dat hij Deurne gaat opkuisen?'

In zijn grote garage, een voormalig beeldhouwersatelier, heeft Guy Vanhengel zijn eigen cafeetje gebouwd, waar jazz van een radiostation uit Seattle uit de luidsprekers vloeit. ‘Als ik mijn buren uitnodig voor een drankje en een hapje, staat de hele wereld hier binnen. Ik vind diversiteit plezant. Het typeert trouwens de Brusselaar, daarom passen we niet meer zo goed in het nieuwe Vlaamse denken.’

HUMO Is het nog een beetje plezant, politicus zijn in Brussel?

Guy Vanhengel «Dat is iets anders (lacht). Op mijn leeftijd kan je vergelijken, en ik wil nu niet vervallen in het ‘vroeger was het beter’-cliché, maar vroeger was het beter (schatert).

»Het is in ieder geval minder leuk geworden, dat staat vast. De politiek is niet meer bezig met prettige, toekomstgerichte projecten en ideeën. Politici lijken alleen nog bezeten door sociale media. Ze leveren bitsige gevechten, waarbij tegenstanders niet langer mensen met een andere mening zijn, maar vijanden die verslagen moeten worden. Vroeger werd er al eens gelachen en gedold in het parlement, nu zit iedereen op zijn smartphone tweets te volgen. De voorzitter van het parlement bepaalt niet langer de agenda, maar Linda De Win. Tweets en interviews zijn belangrijker geworden dan het echte debat.»

HUMO Vroeger ging het toch ook al zo? Guy Verhofstadt kon zijn paarse regering vormen ten koste van Jean-Luc Dehaene na de dioxinecrisis. Ondertussen weten we dat alle besmette kippen al waren opgegeten toen het verhaal de media ging beheersen.

Vanhengel «Toen was zo’n verhaal uitzonderlijk, maar nu hebben we iedere week een schandaal, een steekvlam of een rel op Twitter. En twee weken later weet niemand meer waar het ook alweer over ging.

»In Brussel steekt nu de discussie over de decumul weer op. Politici verbieden om mandaten te cumuleren, zou plots alles wat is misgelopen in één keer rechtzetten. Maar de problemen bij Samusocial en de andere vzw’s, en de al dan niet te duur betaalde mogelijke schijnzelfstandigen, die hebben helemaal niets met cumul te maken. Wat daar mis ging, was volstrekt onethisch gedrag van enkele individuen, die een hoop afgeleide mandaten toekenden in de coulissen van de politiek. Dat is iets helemaal anders dan mandaten opnemen die door de kiezer worden toegekend.

»Wat is er mis met mensen die zich op verschillende niveaus tegelijk inzetten voor hun gedachtegoed?»

HUMO SP.A-voorzitter John Crombez heeft van de decumul een strijdpunt gemaakt. Hij wil het beeld van politici als postjespakkers tegengaan.

Vanhengel «Maar de macht in dit land wordt al heel veel gedeeld. Te veel zelfs, want nagenoeg elke Belg klaagt erover dat ons kleine landje veel te veel politici en mandatarissen heeft. Als je politici verbiedt om meer dan één mandaat op te nemen, krijg je er dus nóg meer. En laten we eerlijk zijn: het is nu al moeilijk om geschikte mensen te vinden.

»Je moet al redelijk gebeten zijn om in het huidige klimaat nog aan politiek te willen doen, nee? Als je jong en dynamisch bent, wat in je mars hebt, iets zinvol wil doen en zo mogelijk ook nog je kost wil verdienen, dan staat een carrière als politicus toch niet meer bovenaan je lijst? Het algemeen belang dienen, dat wordt...»

HUMO ... op een schaterlach onthaald, want iedereen weet toch dat alle politici zakkenvullers zijn.

Vanhengel «Voilà! (lacht) Discussie gesloten.

»Natuurlijk hebben politici dat voor een stuk aan zichzelf te danken. We hébben uitwassen toegelaten. Nu zie je steeds vaker een roep om meer regeltjes. Er komt een soort nieuw puritanisme op, dat zich afkeert van alles wat de ‘ontsporingen van mei ’68’ wordt genoemd.»

HUMO De generatie die verbieden verbood, krijgt nu de verantwoordelijkheid voor zowat elk maatschappelijk probleem in de schoenen geschoven.

Vanhengel «Die generatie is de favoriete zondebok van rechts, ja. Maar mei ’68 was ook zeer liberaal. Het ging ook om de vrijheid van het individu herstellen, in een samenleving die door kerk en zuilen gedomineerd werd. De beweging verzette zich tegen sociale druk. Ze riep op om kritisch te durven zijn tegen autoriteiten, zonder meteen respectloos te worden.

»Vandaag is er geen respect meer. Iedereen zit maar oeverloos op de ander te kankeren en te vitten. Volgens de berichten op sociale media is alles hel en verdoemenis: niets werkt nog, alles gaat fout en iedereen is minstens incompetent, zo niet corrupt. Je wordt toch permanent depressief als dat het enige is wat je volgt? Het baart me ook zorgen dat journalisten en politici – de twee meest voorkomende groepen op Twitter – stilaan het verschil tussen sociale media en de echte wereld niet meer zien. Ze leven steeds meer in hun zelfgemaakte digitale zeepbel. Het voordeel van mijn leeftijd is gelukkig dat je heel veel kan relativeren.»

HUMO Maar steeds meer politici, van Donald Trump tot Theo Francken, gebruiken Twitter om de media te omzeilen en rechtstreeks met hun kiezers te communiceren. Dat werkt, vinden ze.

Vanhengel «Dat soort bullebakgedrag is in de Belgische politiek geïntroduceerd door Jean-Marie Dedecker, en ik zie vandaag redelijk veel would-be Dedeckertjes rondlopen. Maar wat heeft Dedecker uiteindelijk bereikt, en wat stelt hij vandaag nog voor? De N-VA speelt het iets professioneler, hun propagandamachine is beter georganiseerd, maar ook die heeft haar houdbaarheidsdatum. Vroeg of laat slaat de slinger weer terug, daar ben ik van overtuigd.»

'Toen ik begon, waren we in Brussel de kleinste Vlaamse partij, vandaag de grootste. In Vlaanderen heeft mijn partij het omgekeerde gedaan'


Grenzen van racisme

HUMO Politici van uw generatie werkten volgens de stelregel: ‘Vroeg of laat komen we elkaar opnieuw tegen’. Er was een wederzijds respect, over de partijgrenzen heen, of je nu in de regering of in de oppositie zat. Vandaag wordt er vijandschap gecultiveerd.

Vanhengel «Voor de N-VA zijn zelfs de eigen coalitiegenoten vijanden geworden. Alleen zijzelf doen ertoe, de rest mag alleen maar luisteren en knikken. Dat blijft niet duren, dat verzeker ik u. Ik heb geleerd dat je in de politiek nooit met meer dan één iemand tegelijk ruzie mag maken. Als je meerdere vijanden hebt, zullen die elkaar vinden en een coalitie tegen je vormen.

»De N-VA acht zich onoverwinnelijk na de vorige verkiezingen, maar die houding gaat zich wreken, vroeg of laat. Als je niet toelaat dat je coalitiepartners af en toe scoren, en als je zelfs over je eigen eerste minister heen wandelt, dan zet je onvermijdelijk kwaad bloed.»

HUMO Het blijft verbazend: een partij die haar voornaamste punt in de diepvries stopt en daarmee de grootste wordt.

Vanhengel «De N-VA práát niet meer over Vlaamse onafhankelijkheid, maar ze werkt er wel nog naartoe. Ze doet alles wat Vlaamse onafhankelijkheid bevordert, en blokkeert alles wat die in de weg staat. Nu verzet ze zich bijvoorbeeld tegen de tweetalige lerarenopleiding die ik hier in Brussel wil opzetten. Toch een goed idee voor een veeltalige stad, zou je denken. Iedere partij schaarde zich achter dat plan, behalve de N-VA. Ze vrezen dat ik daarmee een ‘Brusselse gemeenschap’ wil vormen. Maar die bestáát al, verdorie! Mensen leven hier samen in dezelfde stad en spreken toch andere talen, soms zelfs meer dan één. Niet te geloven, hè? (lacht)»

HUMO U heeft al in veel regeringen gezeten. Gaat het er vandaag echt zo anders aan toe dan vroeger?

Vanhengel «Wat de N-VA ook moge beweren, dit land kent vooral een grote continuïteit in het beleid. Van Verhofstadt over Dehaene naar Di Rupo tot Michel: er wordt lichtjes opgeschoven naar links of naar rechts, maar de grote lijnen zijn al twintig jaar dezelfde. Elke regering wil de financiën op orde krijgen, de belastingen laten dalen en mensen aan een job helpen. Punt.

»Ironisch genoeg werkt de N-VA dat soms tegen. Neem de kinderbijslag: er is ontzettend veel energie in gestoken om die over te hevelen van het federale naar het regionale niveau. Zoveel miljarden meer die Vlaanderen autonoom zou kunnen besteden. Wat een symbool, wat een overwinning! Maar het bedrag dat mensen aan kinderbijslag krijgen, is nog steeds hetzelfde, alleen wordt dat nu uitgekeerd door een andere administratie. In Brussel moeten we dat nu ook zelf doen, en dat is gekkenwerk: we hebben kinderen van gescheiden ouders, waarvan er dan één terug in Vlaanderen of in Wallonië gaat wonen, of één van de ouders verhuist naar het buitenland. Dat is een administratieve nachtmerrie, die meer gaat kosten en waarvoor we meer ambtenaren nodig hebben. Maar juicht, want Vlaanderen mag wat meer miljarden beheren. Allez nu.»

HUMO De grote verandering is wel dat er nu zonder de vermaledijde socialisten geregeerd wordt.

Vanhengel «Weet je dat de PS en de N-VA ongelooflijk op elkaar lijken? De arrogantie van de macht, het karikaturiseren van de tegenstander... Voor de N-VA is iedere PS’er een corrupte cryptocommunist, en voor de PS is iedere N-VA’er een fascist in het diepst van zijn gedachten. Allebei hebben ze een groot, performant partijapparaat en bijhorende studiedienst, en allebei willen ze zoveel mogelijk pionnen in het staatsapparaat schuiven, zoveel mogelijk mandaten vergaren. Na de PS-staat zie je nu stilaan de N-VA-staat verschijnen.

»Het verschil is dat de N-VA voortdurend en steeds vaker de grenzen van het racisme opzoekt, waar mijn maag van opspeelt. Ze blijven binnen de lijntjes, zeggen ze. Misschien, maar er zit toch steeds meer kalk op hun schoenen.»

'De basis van het probleem met Samusocial is dat Yvan Mayeur niet eens meer besefte dat hij geld verdiende op de kap van sukkelaars'


Iedereen anders

HUMO Hoe gaat het ondertussen met uw partij? Ik heb de indruk dat de kloof tussen links-liberalen en conservatieven weer groeit onder Gwendolyn Rutten.

Vanhengel «Er is een verschil tussen stedelijk liberalisme en dat van buiten de steden. Om de vergelijking met Nederland te maken: het eerste is meer D66, het tweede meer VVD. Het Brusselse liberalisme is altijd zeer emancipatorisch, zelfs volksverheffend geweest. Een liberalisme dat sociaal, cultureel en filosofisch is, niet alleen economisch.»

HUMO Maar ik hoor uw voorzitter over weinig anders praten dan langer werken, minder belastingen en meer bijverdienen.

Vanhengel «Daar is niets mis mee, maar het mag inderdaad wat meer zijn dan alleen maar dat. Is dat een nieuwe generatie, zonder die stedelijke feeling? Het is een visie die mee in het Vlaamse parlement wordt gevormd, en die soms een beetje bekrompenheid vertoont, vind ik.

»De Vlaamse openheid is er de laatste jaren op achteruit gegaan. In Vlaanderen ben je blijkbaar alleen nog welkom als je een échte Vlaming bent, wat dat ook moge zijn. Steeds wordt op dezelfde nagel geklopt: je hebt ‘wij’ en ‘zij’, de echte Vlamingen en de anderen, die in eerste instantie een bedreiging zijn. Tegen die anderen moet ook steeds autoritairder en repressiever opgetreden worden.»

HUMO Hier in Brussel, waar nochtans de bommen ontploften, is dat gevoel er veel minder.

Vanhengel «Natuurlijk, omdat je hier iedere dag moslims tegenkomt die niet radicaal zijn, die ook maar gewoon proberen gelukkig te zijn en hun kinderen een betere toekomst te geven.

»Brussel is een stad van minderheden. Zelfs de Franstalige Belgen zijn nu een minderheid. Je hebt hier geen ‘wij’ en ‘zij’. Ieder heeft zijn eigen tradities, eetgewoonten, cultuur, godsdienst, en noem maar op. Wij trekken meer en meer jonge mensen aan, die uit Vlaanderen weg willen omwille van dat duale denken. Voor hen is de stad een verademing.»

HUMO U klinkt haast wonderlijk optimistisch.

Vanhengel «We hebben na de aanslagen aan de Koning Boudewijnstichting gevraagd om een groot onderzoek te doen naar wat nu eigenlijk de Brusselse identiteit is. Wat blijkt: die is niet langer definieerbaar, omdat ze zo veelzijdig is geworden. Het is een amalgaam van tientallen identiteiten, uit alle streken van de wereld. Bruxelles, ceci n’est pas une identité. Brussel, dat is bloedpensch en couscous én moambe én pizza én paella en noem maar op.»

HUMO Maar binnenkort toch vooral islamitisch, vrezen nogal wat mensen.

Vanhengel «Het aantal moslims in Brussel wordt enorm overschat. Je bent pas echt Brusselaar als je de meervoudige identiteit van de stad aanvaardt en ermee leert leven. Natuurlijk gaat dat niet probleemloos en zonder conflicten, maar het gáát echt wel. Alleen: dat botst keihard met die ene identiteit waaraan volgens de N-VA iedereen in Vlaanderen zich moet aanpassen.»

HUMO Ondertussen heeft MR-minister Didier Reynders wel het plan geopperd om Brussel samen met de N-VA te besturen, en de federale coalitie te kopiëren.

Vanhengel «Ik denk dat hij zich dat al beklaagd heeft (schatert). Veel leden van de MR zijn te beleefd om Reynders publiek tegen de haren in te strijken, maar voor de anciens van het Brusselse Franstalige liberalisme is dat méér dan een brug te ver. Voor fermere standpunten over veiligheid en migratie is er een draagvlak in Brussel, zeker, al van toen commissaris Johan Demol voor Vlaams Belang opkwam. Maar het zijn nooit onderwerpen geweest die de dingen fundamenteel op hun kop zouden zetten. Ik acht de N-VA eenvoudigweg niet in staat om Brussel mee te besturen.»

HUMO Wat u op een standje van uw voorzitter kwam te staan, die dat wel perfect mogelijk acht, net zoals ze dat in de federale regering doet.

Vanhengel «Maar de N-VA wil een aantal Brusselse zekerheden niet aanvaarden. Brussel blijft voor hen iets vijandigs, iets vreemds. Veel Brusselse problemen kunnen alleen opgelost worden binnen een grootstedelijke regio. Maar de N-VA wil zo’n aanpak niet, want dat ziet ze als de uitbreiding van de ‘olievlek’ Brussel. Zolang je zo denkt, is het heel moeilijk een stad als deze te besturen. Dat is geen veto, maar een vaststelling.»

'De Vlaamse openheid is er de laatste jaren op achteruit gegaan. In Vlaanderen ben je blijkbaar alleen nog welkom als je een échte Vlaming bent'


Provinciestadje

HUMO Volgens Didier Reynders bent u tegen een coalitie met de N-VA omdat er in Brussel een feitelijke coalitie van drie socialistische partijen regeert: de PS, de SP.A en de Open VLD van Guy Vanhengel. Johan Van den Driessche, Brussels fractieleider van de N-VA, noemde u ‘de sympathiekste PS’er’ die hij kent, en dat was geen verspreking.

Vanhengel «Leuk gevonden (lacht). Ach, het doet me zelfs plezier, want het bevestigt dat ik een progressieve liberaal ben, in de traditie van deze stad. Het wordt tijd dat Reynders, een Luikenaar, zich bewust wordt van die geschiedenis. Ik heb ook nooit onder stoelen of banken gestoken dat paars mijn favoriete regering was.»

HUMO Het vraagt wel moed om na het schandaal van Samusocial samen op een lijst te gaan staan met PS-kopman Rudi Vervoort.

Vanhengel «Momentje, dat gebeurt alleen in Evere voor de gemeenteraad, en daar is zijn lijst veel meer een lijst van de burgemeester. Er staan ook onafhankelijken, SP.A’ers en CD&V’ers op. Lokale politiek blijft veel meer een zaak van mensen dan van partijen, en in Evere vinden die mensen elkaar. Die lijst heeft bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen op één zetel na een absolute meerderheid gehaald.

»Ik ken en waardeer Rudi Vervoort al dertig jaar, hij woont hier honderd meter verderop. Hij is trouwens een liberaal die dat aan zichzelf niet wil toegeven (lacht).»

HUMO Maar door op die lijst te gaan staan, sterkt u wel het beeld dat in Brussel iedereen elkaars rug krabt. Dat zet de deur open voor toestanden zoals bij Samusocial.

Vanhengel «Die redenering gaat veel te kort door de bocht. Het probleem met Samusocial vond om te beginnen al niet plaats in Evere, maar in Brussel, waar de MR wel met de PS regeert. Samusocial is trouwens geen probleem van het stadsbestuur, maar van een onoverzichtelijke boel vzw’s die uitgegroeid was tot een gezwel waar niemand nog zicht op had. De basis van het probleem is dat Yvan Mayeur niet eens meer besefte dat hij geld verdiende op de kap van sukkelaars.

»Nu, burgemeesters van de stad Brussel durven wel eens vaker de band met de realiteit te verliezen. Dat is ook met Michel Demaret en Freddy Thielemans gebeurd. Ze zagen het leven als één eeuwigdurende receptie, waar iedereen aan hun voeten lag. In Antwerpen zie je dat soms ook gebeuren (grijnst).»

HUMO Maar u wist al jaren dat er in dat parallelle circuit dingen gebeurden die het daglicht niet verdroegen. Niets verhinderde u om te protesteren, toch?

Vanhengel «Die dingen bestonden al honderd jaar ongeveer, ja. Overal zijn die vzw’s opgericht om soepeler te kunnen werken, maar in Brussel gebeurde dat extreem, en was het tot voor kort ook onbespreekbaar. Als je daar als Vlaams politicus vragen over stelde, kreeg je het verwijt dat je weer de taalwetgeving wilde toepassen. Die vzw’s kon je namelijk wél eentalig besturen.»

HUMO Dan had u kunnen tegenwerpen dat het niets met taalwetgeving, maar alles met deugdelijk bestuur te maken had.

Vanhengel «Dan waren er weer andere excuses. Het is niet omdat je minister bent in de Brusselse regering, dat je macht zo ver reikt. Als het dan opeens echt de spuigaten uitloopt, zoals nu, kan het debat eindelijk gevoerd worden.»

HUMO Brussel zoekt ook zelf de grenzen van onbestuurbaarheid op, met zijn 19 burgemeesters.

Vanhengel «Nog een klassieker. Alle wereldsteden worden toch gedecentraliseerd bestuurd? Parijs heeft arrondissementen met elk hun wijkbestuur. Het Brussels gewest telt een duizendtal mandatarissen voor bijna anderhalf miljoen inwoners. Overdag komen daar nog eens een half miljoen mensen bij. Ter vergelijking: de provincie Vlaams-Brabant heeft 65 burgemeesters en drieduizend mandatarissen voor minder inwoners. Het is een beetje beledigend voor Brusselaars om ons te vergelijken met een provinciestadje, nee? En of alles opeens veel vlotter zou gaan met één iemand aan het hoofd... Je m’en doute


Geen stadion

HUMO Ook waar: geen enkele andere stad krijgt meer kritiek te verduren dan Brussel.

Vanhengel «Zeker. Maar zijn wij zo anders dan Antwerpen? Wij moesten het Kanaalplan ondergaan. Maar nu blijkt dat Antwerpen toch ook een Stroomplan nodig heeft, want alle cocaïne die in Brussel verkocht wordt, blijkt uit Antwerpen te komen. Alleen krijgt dat veel minder aandacht. Een paar weken terug zijn er twee spijkerbommen ontploft in Deurne. Heb je Jan Jambon al horen zeggen dat hij Deurne gaat opkuisen? Ca me dérange.

»De samenstelling van de bevolking in Molenbeek, en de problemen in die gemeente, zijn bijna identiek aan die van de wijk Saint-Denis in Parijs, maar heb je daarom iemand ooit al heel Parijs een hellhole horen noemen?»

HUMO Het zoveelste symbool dat in Brussel niets lijkt te lukken is het nieuwe voetbalstadion, dat er uiteindelijk niet komt.

Vanhengel «Het enige wat je de Brusselaars kan verwijten, is dat ze hun nek hebben uitgestoken. De voetbalbond en Anderlecht zijn op zoek naar nieuwe, grotere en betere infrastructuur. We probeerden daar een oplossing voor te zoeken. Er zat schot in, tot Bart Verhaeghe ondervoorzitter werd van de voetbalbond. Een nieuw stadion gaat in tegen de belangen van zijn Club Brugge. Anderlecht is inmiddels alleen nog geïnteresseerd in de miljoenen van Marc Coucke. En ondertussen is er een combat des chefs uitgebroken tussen al wie in Vlaanderen rijk en voetbalverslaafd is: Verhaeghe, Paul Gheysens en Coucke, die elkaar het licht in de ogen niet gunnen.

»In een bijrolletje manifesteert zich ook Ben Weyts, die laat weten dat geen morzel Vlaamse grond zal opgeofferd worden voor een Brussels voetbalstadion. Bon, dan is het boeken toe. De Europese hoofdstad zal geen enkele match van het Europees kampioenschap van 2020 organiseren. Goed gedaan, jongens.»

HUMO Nog dit: een paar jaar geleden ging u even onderuit met een burn-out. Heeft u daar iets van geleerd?

Vanhengel «Ik hou mijn agenda beter onder controle, ik durf al eens een weekend helemaal niets te doen, of zonder enig schuldgevoel een weekje te gaan skiën met mijn kleindochter van vijf. Rust moet je inbouwen, maar ik heb me wel voorgenomen tot mijn 65ste door te gaan, dat moet tegenwoordig (lacht). Toen ik begon waren we hier in Brussel de kleinste Vlaamse partij, vandaag de grootste. (Droog) Mijn partij heeft het in Vlaanderen omgekeerd gedaan.»

HUMO U moet partijvoorzitter worden.

Vanhengel «Ik heb dat ooit willen doen, tien jaar geleden. Mijn familie heeft haar veto gesteld, het was te kort na die burn-out. Nu is het te laat. Maar vroeg of laat zou het niet slecht zijn als de partij nog eens geleid wordt vanuit het stedelijk liberalisme. Waarmee ik niet gezegd wil hebben dat Aarschot geen mooi stadje is (schatert).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234