null Beeld

'Haal de onderzoeksjournalistiek weg uit de maatschappij, en alles gaat naar de kloten.' Michael Keaton over Oscarkanshebber 'Spotlight'

Als we de bookmakers mogen geloven, bestaat er geen twijfel: het fel gehypete ‘The Revenant’ zal op zondag 28 februari met de belangrijkste Oscars aan de haal gaan. Of staat ons in het Dolby Theatre in Hollywood alsnog een verrassing te wachten? In de luwte houdt zich namelijk een film klaar om Leonardo en zijn beer vlak voor de eindmeet pootje te lichten: het met zes Oscarnominaties bekroonde ‘Spotlight’ is cinema van adembenemend topniveau.

'De mensen voelden zich verraden: uitgerekend de priesters, zij die ons een ethisch bewustzijn hebben bijgebracht, bleken kindermisbruikers te zijn'

Het op ware feiten gebaseerde ‘Spotlight’ zet zich in de slipstream van vier verslag-gevers van The Boston Globe die er dankzij een briljant staaltje onderzoeksjournalistiek – en in weerwil van een hoop tegenstand – in slaagden om een gigantisch pedofilieschandaal binnen de katholieke kerk bloot te leggen. De vier journalisten wonnen voor hun geruchtmakende artikelenreeks in 2003 de prestigieuze Pulitzerprijs, en ook voor de film die regisseur Tom McCarthy (‘The Visitor’) over de zaak heeft gemaakt mogen de wierookvaten zo wijd mogelijk worden opengeschroefd: ‘Spotlight’ is even fascinerend als ‘All the President’s Men’, even meeslepend als ‘The Insider’ en even ontluisterend als ‘Network’. Humo ging in London praten met de regisseur en de twee bekendste koppen uit de uitmuntende cast: Michael Keaton (‘Birdman’, ‘Batman’) en Mark Ruffalo, beter bekend als de Hulk in ‘The Avengers’. Schoven ook mee aan tafel: Walter Robinson en Michael Rezendes, twee journalisten van het intussen befaamde onderzoeksteam van The Boston Globe. Na lectuur mag u zich spoorslags naar de donkere zaal begeven.


Lees ook de review van 'Spotlight ★★★☆

Walter Robinson «Toen we in het jaar 2000 met z’n vieren aan ons onderzoek begonnen, was de kerk nog almachtig in Boston: het was alsof we ten strijde trokken tegen een onaantastbaar bolwerk. Mike, Sacha (Pfeiffer), Matt (Carroll) en ikzelf zijn katholiek opgevoed: we waren alle vier van kop tot teen doordrongen van het belang van het kerkelijk instituut en van het gewicht van de priester in de samenleving. Daarnaast maakten onze families actief deel uit van het sociale netwerk van de kerk: wat we deden was dus allerminst vanzelfsprekend. Misschien was het ons geluk dat onze hoofdredacteur, Martin Baron, géén deel uitmaakte van dat netwerk. In de film hoor je iemand zeggen: ‘Onze nieuwe hoofdredacteur is een jood, hij is ongehuwd en hij houdt niet eens van baseball!’ Maar net doordat Marty geen banden had met de kerk in Boston, zag hij er geen graten in om ons groen licht te geven.

»In het begin focusten we ons op één priester die van kindermisbruik werd verdacht, John Geoghan, maar we ontdekten al snel dat hij slechts het tipje van een gigantische ijsberg was. Op het einde van ons onderzoek beschikten we over een lijst met de namen van 250 priesters. Het onderzoek heeft ons fysiek en mentaal gesloopt, maar we wilden dit verhaal absoluut naar buiten brengen, zeker nadat we met de slachtoffers hadden gepraat en beseften wat hen was aangedaan.»

Michael Rezendes «De film is ongelooflijk accuraat. Zo zie je hoe we op de dag dat ons artikel verscheen allemal dachten dat we aan de ingang van de Globe zouden worden opgewacht door een razende horde katholieke manifestanten. We waren helemaal klaar voor een robbertje vechten (lacht). Maar tot onze immense verrassing was er van protestacties geen sprake. Op de redactie werden we overstelpt door telefoontjes: van slachtoffers, maar ook van devote katholieken die razend waren – niet op ons, maar op kardinaal Bernard Law, die het misbruik jarenlang had verzwegen. Ik vond die reactie verrassend: normaal zie je in dit soort zaken dat de mensen hun woede richten op de boodschapper, maar zelf hebben we geen enkele haatmail ontvangen.»

Michael Keaton «Jullie hebbben daar echt fantastisch werk verricht. Wat mij betreft zijn jullie de Supermannen van de onderzoeksjournalistiek. Níet de Batmannen. Er is maar één Batman, en dat ben ik (lacht).»

HUMO Mark, herinner jij je die beruchte zaak nog?

Mark Ruffalo «Absoluut: ik was razend toen ik ervan hoorde. En toen ik het scenario van ‘Spotlight’ las, werd ik nog kwader. Want pas toen begreep ik dat het in Boston niet ging om een aaneenschakeling van losse zaken, maar om een angstaanjagend systeem van kindermisbruik. Ik vond het ongelooflijk belangrijk om dit verhaal opnieuw te vertellen: de hele wereld hoort te weten wat daar in Boston is gebeurd. Ik ben katholiek opgevoed, maar ik zal nooit meer op dezelfde manier naar de katholieke kerk kunnen kijken.»

Rezendes «Ook ik ben katholiek opgevoed. En het zal je verbazen, maar de waarden die ik tijdens mijn opvoeding heb meegekregen, draag ik nog altijd mee – ook al is de kerk als instituut in mijn ogen onherroepelijk van zijn sokkel gevallen. Je hoort vaak verhalen over tirannieke nonnen die hun leerlingen met de lat op de vingers sloegen, maar de nonnen die ik als kleine jongen in onze parochie heb gekend, waren zoete engeltjes. En later, toen ik als journalist werkte, waren mijn allerbeste bronnen vaak priesters: veel priesters waren actief in het socioculturele leven, ze kenden iedereen, en ze leverden me veel verhalen. Al bij al heeft de katholieke kerk, denk ik, een heel belangrijke rol gespeeld in de samenleving: de kerk heeft ons plichtsbesef bijgebracht, ethiek, moraliteit. Net daarom zijn die pedofilieschandalen zo verschrikkelijk hard aangekomen: de mensen voelden zich verraden. Uitgerekend de priesters, zij die ons een ethisch bewustzijn hebben bijgebracht, bleken kindermisbruikers te zijn. Toen we met de slachtoffers gingen praten, zagen we steeds dezelfde emotie terugkomen: het gevoel dat ze al die tijd in een leugen hadden geleefd.»

undefined

'Michael Keaton: 'De kerk blijft een op bedrog gebouwde omgeving; het misbruik kan gewoon doorgaan.'

Ruffalo «En het houdt niet op: vorige week heeft de aartsbisschop van Seattle een lijst vrijgegeven met daarop de namen van 77 priesters die zich schuldig hebben gemaakt aan kindermisbruik. Die lijst gaat terug tot het jaar 1926. Dan vraag ik me af: hoe ver gaat het misbruik terug in de geschiedenis? Honderden jaren? En hoeveel kinderen zijn er in totaal misbruikt? Tienduizenden?»

undefined

null Beeld

Tom McCarthy «Ik ben nog steeds diep geschokt door de schade die de kerk heeft aangericht: eerst door het misbruik zelf, daarna door het verborgen houden van dat misbruik. We hebben voor de film enkele slachtoffers ontmoet: sommigen zijn er bovenop gekomen en hebben een goed leven uitgebouwd, maar velen onder hen zijn, zoveel jaar na de feiten, nog steeds emotioneel kapot. Het ergste is dat er sinds 2002, toen The Globe het pedofilieschandaal uitbracht, nog niet veel is veranderd: als het gaat over holebi’s, gelijkheid en armoede verricht de nieuwe paus goed werk, maar wat heeft hij gedaan op het vlak van seksueel misbruik door priesters? Bitter weinig. Integendeel, doordat de kardinalen en de bisschoppen hun zaakjes liever binnenskamers houden, geen pottenkijkers dulden en hun organisatie nog steeds runnen als een middeleeuws instituut, kan het misbruik gewoon doorgaan. De kerk blijft een erg ongezonde, op geheimhouding en bedrog gebouwde omgeving; een plek waar pedofielen rustig hun gang kunnen gaan. Er moet dringend meer transparantie komen. Wat mij betreft moet de kerk in de gaten worden gehouden door een comité van atheïsten, renegaten en godloochenaars (lacht).»


Batman + Hulk

HUMO Meneer Robinson, uit de film blijkt dat u al in de jaren 90 over een namenlijst van pedofiele priesters beschikte. Maar u heeft toen niets met die informatie aangevangen.

Robinson «Dat klopt. Ik was toen hoofdredacteur van de stadskrant. Een advocaat, Eric MacLeish, had ons een lijst bezorgd met daarop de namen van twintig pedofiele priesters. Ik heb daar iemand een klein artikel over laten schrijven, en dat artikel vervolgens ergens achteraan in de krant begraven. Een grote misser van me.»

McCarthy «Het zijn Josh (Singer, de coscenarist) en ikzelf die tijdens het schrijven van het script hebben ontdekt dat Walter al in de jaren 90 over alle nodige informatie beschikte om het schandaal naar boven te brengen. We hebben hem ermee geconfronteerd, en hij heeft ruiterlijk toegegeven dat hij toen een enorme blunder heeft begaan. Maar goed, een journalist is ook maar een mens. De informatie vliegt je, zeker wanneer je hoofdredacteur bent, voortdurend om de oren, en soms moet je in een oogwenk beslissen of een bepaald nieuwsfeit een diepgravender onderzoek waard is. Bovendien, zo weet ik van Walter, stonden de journalisten in die tijd onder druk van de directie om bepaalde dingen met rust te laten: ‘Jongens, nu even niet over de kerk schrijven.’ Nu, het heeft Walter wel een beetje pijn gedaan dat we zijn blunder in de film hebben verwerkt.»

undefined

'We hebben een bijzonder meeslepend stukje cinema gemaakt, zonder digitale effecten, zonder achtervolgingen.'

HUMO In wezen gaat ‘Spotlight’ over vier journalisten die de hele tijd zitten te telefoneren en door metersdikke dossiers zitten te ploegen. Hoe wisten jullie dat daar een entertainende film uit viel te halen?

Rezendes «Dat vroeg ik me ook af toen Tom ons benaderde. Ik zat tijdens het onderzoek meestal op een stoel achter een bureau. Niet bepaald wat je kletterende actie noemt (lacht).»

Robinson «Ook ik dacht: ‘Ons onderzoek verfilmen? Zijn die mensen gek?’ Ik zat meestal in één of andere archiefkast. Ik zei meteen: ‘Sorry dat het er niet opwindender uitziet, maar dit is nu eenmaal wat wij doen.’ Het onderwerp mag dan boeiend zijn, het werk zelf is zo vervelend als de hel. Het wonderlijke is dat Tom er op één of andere manier in geslaagd is om het er ongelooflijk spannend en fascinerend te laten uitzien (lacht).»

McCarthy «Uiteraard was ‘All the President’s Men’ (meesterwerk van Alan J. Pakula over de journalisten die het Watergate-afluisterschandaal hebben blootgelegd, red.) een groot voorbeeld, maar anderzijds wilde ik geen doorslagje maken van die prent. Ik wilde mijn eigen film maken, met een eigen stijl en een eigen toon. Eén van de grote voordelen die ik had, was dat er nog geen boek over het pedofilieschandaal in Boston was geschreven. Josh en ik dienden als het ware ons eigen onderzoek te voeren, zelf journalisten te worden, en zelf alles te reconstrueren. Toen we bijvoorbeeld de archieven van de Globe bezochten, zakte mijn mond open: die indrukwekkende rij archiefkasten vormden een schitterend decor. Ik wist meteen dat ik die locatie in mijn film wilde hebben. Die archieven doen vandaag overigens nog steeds dienst: de journalisten staan daar nog steeds in dikke mappen te snuffelen, en dat in het era van het Internet! Ik kan nu ook zeggen dat ik bijzonder trots ben op onze film: ik denk echt dat we een bijzonder meeslepend stukje cinema hebben gemaakt. En dat zonder digitale effecten, zonder achtervolgingen, en zonder schietpartijen.»

HUMO Batman en de Hulk spelen natuurlijk wel mee.

McCarthy «Oké, het helpt natuurlijk om een paar superhelden in je film te hebben (lacht).»

'Haal de onderzoeksjournalistiek weg uit de maatschappij, en alles gaat naar de kloten'

undefined

null Beeld

HUMO Michael, jij vertolkt Walter Robinson. Ga je anders te werk wanneer je een bestaand personage moet vertolken?

Keaton «Aan de ene kant ligt er veel meer druk op je schouders dan wanneer je een fictief personage vertolkt: je wilt het natuurlijk niet verknallen. Maar aan de andere kant is het ook stukken makkelijker, omdat je nauwelijks research hoeft te doen: het enige wat je moet doen, is goed kijken en luisteren naar de persoon die je vertolkt. Het is alsof je de antwoorden al meekrijgt bij het examen, wat voor een luie acteur zoals ik mooi is meegenomen (lacht). Je moet natuurlijk wel accuraat zijn: ik kon Walter niet ineens neerzetten als een onhebbelijke klootzak, want dat is hij niet. Concreet heb ik Walter wekenlang grondig geobserveerd: hoe houdt hij zijn glas vast? Hoe spreekt hij bepaalde woorden uit? In welke houding zit hij op een stoel? Ik heb hem ook overstelpt met ogenschijnlijk irrelevante vragen – hij vond me op de duur waarschijnlijk even vervelend als een zweer op zijn gat (lacht).»

Robinson «Ik vond het vooral raar. Ik werd dagenlang achtervolgd door een meneer die me de hele tijd stilzwijgend stond te bestuderen (lacht).»

Keaton «Het komt erop neer dat ik Walter als een vampier heb leeggezogen.»

HUMO Mark, ook jij hebt Michael wekenlang gevolgd.

Ruffalo «Als een schaduw (lacht). Op het moment dat ik hem volgde, werkte hij net aan een artikel over een schizofrene jongeman die na een hardhandige tussenkomst van enkele verplegers om het leven was gekomen in een psychiatrische instelling in Boston – opnieuw een belangrijk verhaal. Hij nam me op sleeptouw langs psychiatrische instellingen, ik mocht naast hem zitten terwijl hij mensen opbelde, en tussendoor mocht ik hem bombarderen met soms heel persoonlijke vragen. Eén ding weet ik nu wel zeker: haal de onderzoeksjournalistiek weg uit de maatschappij, en alles gaat naar de kloten. Zonder kritische journalisten ligt de weg naar de tirannie wijd open.»


Liken, liken, liken

HUMO Michael, hoe zie jij de toekomst van de journalistiek?

Rezendes «De schrijvende pers heeft het moeilijk, maar dat is geen reden om bij de pakken te blijven zitten. De Globe is nu bezig met de uitbouw van z’n website: we zijn volop bezig met de overgang naar de nieuwe tijd. En zoals altijd wanneer je in een overgangsfase zit, zijn het lastige, maar ook opwindende tijden. Ik ben in ieder geval niet bang van de toekomst. De nood van de lezers aan goede onderzoeksjournalistiek blijft enorm groot: dat stellen we bij de Globe elke dag opnieuw vast. De mensen willen nog steeds lange, diepgravende stukken lezen, zelfs op de kleine schermpjes van hun smartphones. Het helpt natuurlijk dat die kleine schermpjes voortdurend beter, helderder en groter worden (lacht).»

Robinson «Ik zie de toekomst toch eerder grimmig in. The Boston Globe is er beter aan toe dan de andere grote Amerikaanse kranten, maar ook wij zijn niet ontsnapt aan besparingen. Tien jaar geleden liepen er op onze redactie 550 mensen rond, nu nog 315. De meeste andere Amerikaanse krantenredacties dienen het te rooien met minder dan 200 journalisten – verschrikkelijk weinig. Maar wat pas écht schrikwekkend is, is dat er in de Verenigde Staten nauwelijks nog aan onderzoeksjournalistiek wordt gedaan. De onderzoeksjournalisten zijn bijna overal wegbezuinigd. Ik vind dat een ramp, want nu kunnen de kranten hun rol van waakhonden niet langer vervullen.

»Eigenlijk is het ironisch. Er is nog nooit zo veel informatie rondgegaan als nu: op Facebook, Twitter, nieuwssites, blogs... Er waren nog nooit zo veel kanalen, maar de ellende is dat iedereen berichten zit over te nemen van elkaar. Een website post een bericht en hopla, dertig andere sites nemen dat bericht klakkeloos over, zonder de minste kritische context te verschaffen. Echt originele verslaggeving vind je bijna nergens meer.»

undefined

'Eén ding weet ik zeker: als ik 18 was, en ik zag 'Spotlight', dan zou ik onmiddellijk journalist willen worden. Of acteur'

undefined

null Beeld

Keaton «Ik krijg stilaan de kolere van al die oppervlakkige berichtjes en leuke filmpjes die ik op mijn scherm zie verschijnen. Soms denk ik: ‘Hé, dit is een interessant bericht, ga daar eens wat dieper op in, spit dat uit!’ Maar dat gebeurt bijna nooit. En toch blijven de mensen die oppervlakkige berichten maar liken en liken en liken. En het ergste is dat vooral jongeren geen behoefte meer lijken te hebben aan inhoud; goede onderzoeksjournalistiek lijkt hen aan de reet te kunnen roesten, zolang ze maar bezig kunnen zijn met hun smartphones. Ik zou echt niet weten hoe je die jongelui, die zo gewend zijn aan hun snel flikkerende schermpjes en hun nieuwsdiëten van tien pop-ups per minuut, nog ooit warm zult kunnen maken voor artikelen van langer dan vijf paragrafen. Ook ik zie de toekomst dus somber in. De journalistiek is als een auto die op het punt staat om over de klif te rijden.»

Robinson «Ik vrees er ook voor.»

Keaton «Tjonge, dit gesprek begint stilaan zo somber te worden dat ik zin krijg om een kogel door mijn kop te schieten (lacht). Maar goed, misschien kan onze film iets aan de toestand veranderen. Eén ding weet ik zeker: als ik 18 was, en ik zag ‘Spotlight’, dan zou ik onmiddellijk journalist willen worden. Of acteur (lacht).»

HUMO En nu op naar de Oscaruitreiking. Hoe schatten jullie je kansen in?

McCarthy «Ik ben natuurlijk dolblij met onze zes nominaties, al vind ik het een schande dat Michael er geen heeft gekregen. En voor de rest probeer ik er rustig onder te blijven. Ik drink ’s avonds wat meer cocktails dan anders, dat helpt (lacht).»

Ruffalo «Ik ben verrukt met mijn nominatie, maar tegelijk vind ik het een beetje gênant. Waarom ik wel, en niet Michael, of Liev Schreiber, die de hoofdredacteur speelt? Of Stanley Tucci? Ook zij verdienden, nog meer dan ik zelfs, een nominatie. Nu, wees gerust: als ik win, roep ik iedereen op het podium. En vervolgens bouwen we het wildste Oscarfeestje uit de geschiedenis.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234