De Cobra 6: dit type vuurwerk is verkrijgbaar in veel Europese landen.  Beeld ANP
De Cobra 6: dit type vuurwerk is verkrijgbaar in veel Europese landen.Beeld ANP

MisdaadIllegaal vuurwerk

Handel in illegaal vuurwerk lijkt steeds meer op drugshandel

De handel in illegaal vuurwerk wordt crimineler en professioneler. Onder meer via de havens van Antwerpen, Rotterdam en Hamburg komt het goed Europa binnen en belandt het in de handen van netwerken die steeds meer de werkwijze van de drugshandel overnemen.

Het is dinsdag 22 september, ’s avonds laat. In het Duitse Wietmarschen, een dorpje net over de Nederlandse grens, rijdt een auto met gedoofde lichten op een smalle polderweg tussen de boerderijen door. De bestuurder stopt voor een loods, doet de deur open en rijdt stil naar binnen. Van buiten is alles weer zoals het een minuut eerder was. Omwonenden kijken er niet van op: dit hebben ze de laatste tijd wel vaker zien gebeuren.

Maar twee dagen later worden ze wél verrast. De Duitse politie heeft dankzij informatie van Nederlandse collega’s een vrachtwagen in het dorp aangetroffen met 2.400 kilo vuurwerk. De auto leidt de agenten naar de loods aan de polderweg. Als ze de loodsdeuren openen, weten ze niet wat ze zien: 153 pallets vol met vuurwerk, goed voor zo’n 52.000 kilo professioneel vuurwerk. Afkomstig uit China, bestemd voor illegale verkoop in Nederland. De waarde: een slordige 750.000 euro.

De vuurwerkvondst in Wietmarschen is de grootste vangst in jaren. Het leidt tot de arrestatie van vier Nederlanders in de loods en nog eens drie betrokkenen in Nederland. En het is een zoveelste signaal dat de handel in illegaal vuurwerk professionaliseert en criminaliseert.

Drugsmilieu

Uit gesprekken met legale en illegale handelaren, rechercheurs, officieren van justitie en andere betrokkenen, en na tientallen vonnissen uit de afgelopen paar jaar te bestuderen, ontstaat het beeld dat de hobbyisten die vroeger in illegaal vuurwerk handelden concurrentie krijgen van ervaren criminelen. Zij zien illegaal vuurwerk als een steeds interessanter verdienmodel, vanwege de groeiende vraag en de kleine pakkans.

De verhandelde partijen worden steeds groter en waardevoller. Handelaren maken gebruik van smokkelroutes en contacten uit de drugshandel. Geweld en bedreiging komen daardoor vaker voor. Soms ziet de politie letterlijk hoe drugs- en vuurwerkhandel samengaan. ‘Dan zien we een busje waarin henneptoppen worden weggebracht op de heenweg, en illegaal vuurwerk op de terugweg,’ zegt Ruud Verkuijlen, coördinator jaarwisseling van de Nederlandse landelijke politie.

‘Mensen worden ook in de vuurwerkwereld onder druk gezet om iets wel of juist niet te doen, bijvoorbeeld praten met de politie,’ zegt landelijk vuurwerkofficier Karin Broere van het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM). ‘En we zien ripdeals. Niet voor niets gaan mensen vaak met twee naar een vuurwerkafspraak voor een aankoop, om te voorkomen dat ze worden overvallen.’

Navo-bunkers

Voordat zo’n illegaal stuk vuurwerk bij de uiteindelijke koper eindigt, is het vaak al door zeker zeven verschillende handen gegaan. Opslaan van duizenden kilo’s gebeurt in garageboxen en loodsen, waarna het eindigt op zolderkamers of slaapkamers in tientallen kilo’s. Maar in eerste instantie ligt verreweg het meeste materiaal in oude Navo-bunkers, vlak over de Duitse grens.

politie.nl Beeld rv
politie.nlBeeld rv

Daarvan staan er in de grensstreek zeker duizend. Een complex in Kevelaer telt alleen al 325 van dit soort oude bunkers. De Britse luchtmacht sloeg ooit munitie op in deze ingegraven ruimtes met massief betonnen muren en stalen toegangsdeuren. Allemaal ontworpen om bij een explosie geen krimp te geven.

Tegenwoordig is een deel van deze legerdepots omgebouwd tot woningen en doen andere dienst als paardenstal. De Duitse politie trof in twee bunkers in Kevelaer een paar jaar terug 35.000 kilo vuurwerk van het zwaarste soort. ‘Niemand weet wat er allemaal wordt opgeslagen,’ zegt een Duitse vrouw voor haar paardenbunker. ‘Ze rijden er ’s avonds met hun busje naartoe en laden van alles uit. Es gibt keine Kontrolle, niemand geht in die Bunkers gucken.’

De huur is relatief laag, de Duitse politie geeft weinig prioriteit aan controles. Daarmee zijn de bunkers ideaal om illegaal vuurwerk te stallen.

Daar kan Hayo Wolff over meepraten. We komen de Nederlandse vuurwerkhandelaar tegen als we in het Duitse Emmerich aankomen bij nog zo’n bunkerpark. Wolff, die zegt uitsluitend legaal te handelen, verhuurt zijn bunkers als opslagplek voor vuurwerk. Is hij ooit benaderd door illegale handelaren? ‘Dit jaar nog,’ vertelt hij even later vanachter een tafeltje in zijn cafetaria Frittenknaller. ‘Een man beweerde dat hij vuurwerk vanuit Italië importeerde en vervolgens naar Denemarken wilde brengen. Er klopte niks van dat verhaal. Wie gaat nu omrijden om alles vlakbij de Nederlandse grens op te slaan? Aan dat soort praktijken werk ik niet mee.’

Vuurwerkaccounts

De steeds intensievere jacht op het spul begint voor de opsporingsdiensten op internet: tientallen rechercheurs zoeken dagelijks het web af naar aanbieders en afnemers. Cobra’s, nitraten, shells, flowerbeds: je hoeft er niet eens het verborgen deel van internet voor op. Via een paar klikken op Instagram of de chatapp Telegram heb je contact met een dealer. Prijslijsten worden open en bloot getoond. De tienduizenden volgers van vuurwerkaccounts laten zien hoezeer deze handel floreert.

Politie.nl Beeld
Politie.nl

Dat weet de politie ook. Tijdens een ‘Hackathon’ brachten slimme internetspeurders van politie en bedrijfsleven dit jaar grofweg duizend verkopers in beeld. Vorig jaar speurden studenten van de hogeschool Windesheim op soortgelijke wijze naar aanbieders op Instagram, waardoor vijfhonderd accounts op zwart gingen. Eerder legde de politie in 2018 al de rechtstreekse postbestellingen via Poolse webshops als Bombashop en Ultrashop aan banden.

Wie op zoek is naar illegaal vuurwerk is daarmee afhankelijk van de handelaren. Al ver voor de herfstmaanden komt het vuurwerk vanuit China rechtstreeks binnen in havens als Rotterdam, Antwerpen en Hamburg. Of het wordt opgehaald bij fabrieken in Polen, Spanje, Tsjechië en Italië. Vanuit het buitenland gaat het spul naar legale groothandels en daarna naar legale tussenhandelaren.

Want, en nu wordt het even ingewikkeld, het vuurwerk zelf is niet illegaal. Het wordt gemaakt voor professionele partijen: de bedrijven achter grote vuurwerkshows. Het wordt pas illegaal als een handelaar het aan particulieren verkoopt.

Bij die verkoop worden de contacten tussen boven- en onderwereld vaak open en bloot gelegd, vertellen handelaren. Veel van dit soort handelaren die legaal vuurwerk aan de man brengen, weten ook precies wie verantwoordelijk is voor de illegale verkoop. ‘Het is in de vuurwerkwereld ‘ons kent ons’ en ‘horen, zien en zwijgen’, je verlinkt elkaar niet,’ zegt een legale handelaar uit de provincie Utrecht. De legale handelaren, toch al geplaagd door de steeds strengere regels in ons land, zien met afgrijzen hoe hun illegale collega’s steeds meer geld verdienen.

© Functioneel parket Amsterdam Beeld rv
© Functioneel parket AmsterdamBeeld rv

Leroy

Wie de grote handelaren en tussenhandelaren zijn? Allemaal blanke mannen tussen de 20 en 30 jaar oud, een enkele uitzondering daargelaten. Onbehouwen gasten, no-nonsensevolk. Eindhovenaar Leroy – 2 meter lang, kaal hoofd, geïnkte armen – past redelijk in dat plaatje. Justitie rekende hem en zijn broertje in 2013 tot de grootste vuurwerkhandelaren van het land. ‘In het wereldje stonden wij bekend als de Janus van W.’s van het vuurwerk,’ verwijst Leroy naar de Eindhovense drugsbaron die de inspiratie vormde voor Netflix/VRT-serie ‘Undercover’. De broers gebruikten een Belgisch vuurwerkbedrijf als dekmantel en zouden in een paar jaar voor 400.000 euro hebben verhandeld.

Hij was nog jong en onbezonnen, zegt Leroy nu. ‘Terwijl de vrachtwagen vol explosief vuurwerk lag, stak ik in de cabine gewoon een sigaret op.’ Hij verkocht zijn spul niet aan jongeren onder de 18 jaar, maar verder hield hij er niet te veel principes op na: ‘Als die gasten zo dom zijn om er iets mee op te blazen, dan ben ik daar toch niet verantwoordelijk voor? Het ging mij toen puur om het geld.’

Hij zegt definitief uit de handel te zijn gestapt nadat hij bijna een jaar in de cel zat. ‘Ik heb nu een heel ander leven,’ vertelt hij. ‘Ik ben nog steeds aan het terugbetalen van wat we destijds hebben verdiend. Wij waren een van de eersten die zo hard werden gestraft. Ik denk dat justitie met ons een voorbeeld wilde stellen.’

Straffen

Landelijk vuurwerkofficier Karin Broere en collega-officier Daniëlle van Ieperen bevestigen dat hun strafeisen de laatste jaren aanzienlijk zijn gestegen. Dit jaar eisten ze voor de meervoudige kamer veelvuldig jarenlange celstraffen, terwijl dat enkele jaren geleden hooguit geldboetes en werkstraffen waren. Broere: ‘Je ziet in de vonnissen dat de rechtbank het vaak met onze hoge strafeisen eens is.’

Politie.nl Beeld rv
Politie.nlBeeld rv

Tegelijkertijd vallen de uiteindelijke straffen in de regel fors lager uit dan de eis, blijkt uit uitspraken van de afgelopen jaren. Volgens de officieren komt dat doordat vaak sprake is van jonge first offenders. Daar houden rechters rekening mee.

Exemplarisch is de beoordeling van de grootste vuurwerkvondst van vorig jaar. De politie vond bij de vijf verdachten tienduizenden euro’s aan contanten en zo’n 8.000 kilo zwaar illegaal vuurwerk. Het parket eiste drie jaar cel voor de hoofdverdachte en twee jaar voor twee medeverdachten uit De Meern. Zij kregen van de rechter werkstraffen, terwijl de hoofdverdachte (23) wegkwam met vijftien maanden cel, terwijl hij volgens het parket één van de grote criminele vuurwerkspelers in de provincie is.

Zijn advocaat Bob Tijkotte heeft veel vuurwerkklanten en typeert de man niet als grote speler. Hij relativeert de woorden van de officieren van justitie: ‘Je ziet dat het Openbaar Ministerie hoog inzet met straffen en de rechtbank vaak veel minder zwaar straft. Wel is meermaals in de vuurwerkwereld bewezen verklaard dat sprake was van een criminele organisatie.’

Zijn collega Sander Arts, die ook veel vuurwerkzaken doet, noemt de meeste van zijn cliënten ‘hobbyisten-plus’, ‘individualisten’ die met duizenden kilo’s vuurwerk worden betrapt. ‘Het OM geeft duidelijk de hoogste prioriteit aan de aanpak van deze handelaren. Je komt hier niet meer mee weg, zoals enkele jaren geleden.’

Druppel

Alle inspanningen van parket en politie zijn niet zonder succes. Met december nog voor de boeg is in 2020 al zo’n 90.000 kilo illegaal vuurwerk in beslag genomen. Dat is anderhalf keer zoveel als in 2019 (61.429 kilo) en ruim twee keer zoveel als in 2017 (40.381 kilo).

Toch wordt maar een fractie van de totale handel onderschept, zeggen insiders. Schattingen van handelaren schieten alle kanten op. De een vermoedt dat er op 1 januari net zoveel illegaal als legaal vuurwerk de lucht ingaat, de ander houdt het op half zoveel. Duidelijk is dat het in ieder geval veel meer is dan ‘tussen de 1 en 2 miljoen euro’ waar tot voor kort rekening mee werd gehouden.

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234