Beeld Getty Images/iStockphoto

coronavirus

‘Handgel is onzin, het kan zelfs schadelijk zijn’

Een desinfecterende gel scoren was niet eerder zo’n uitdaging. De flesjes zijn vrijwel overal uitverkocht. Maar dat doorzichtige goedje is geen oplossing tegen het virus, volgens microbioloog Jasper Buikx van ARTIS-Micropia. 

Een krioelende massa van micro-organismen kruipt op dit moment over je lijf. Over je handen, bijvoorbeeld. Daar bevinden zich 150 soorten bacteriën en dertig soorten schimmels. Sommige microben zijn zo klein dat ze een miljoen keer op de punt van een naald passen, maar ze zijn onmisbaar voor je immuunsysteem. ‘Onder microben vallen naast bacteriën en schimmels ook gisten, virussen, microdiertjes en micro-algen’, zegt Jasper Buikx, microbioloog bij Artis-Micropia, het Amsterdamse museum waar de onzichtbare wereld van micro-organismen wordt onderzocht en tentoongesteld. ‘Zij zorgen dat onze huid soepel blijft, houden de vochtigheidsgraad op peil en - het belangrijkste - zorgen voor de eerste afweer tegen bacteriën en virussen van buitenaf.’

Sla niet door in hygiëne

Iedereen heeft een unieke samenstelling van microben. Die is nog persoonlijker dan een vingerdruk. ‘Zelfs de organismen op je linkerhand zijn anders dan die op je rechterhand’, zegt de onderzoeker. Wat gebeurt er wanneer je iemand een hand geeft? 

Buikx «Dan wissel je microben uit. Dat is niet erg, het is een verrijking. Daarbij herkennen jouw lichaamseigen micro-organismen de virussen, bacteriën en andere microben die niet thuishoren op jouw lichaam. Door beschikbare plekken te bezetten, voedingsbronnen op te eisen, en zelfs afweerstoffen te produceren houden jouw microben vreemdelingen buiten de deur.

»In de eerste drie levensjaren van kinderen bouwt het microbioom, het geheel aan microben dat je op en in je lichaam bij je draagt, zich op. Je verzamelt microben uit je omgeving, van je ouders, familieleden en andere kinderen, bijvoorbeeld op de crèche. Een belangrijke functie van ons microbioom is de bescherming tegen ziekteverwekkers. 

»Het is dan ook belangrijk om niet door te slaan in het schoonmaken. Hygiëne is belangrijk, maar niet ieder stofje hoeft weggepoetst te worden. Doordat we tegenwoordig in het westen eigenlijk te schoon leven, komen we vroeg in ons leven te weinig in aanraking met microben en ontwikkelt ons immuunsysteem zich niet optimaal. Het wordt een beetje lui en gaat reageren op onschuldige stoffen. Juist daardoor kan een kind sneller vatbaar worden of last krijgen van hooikoorts of een allergie voor huisstofmijt.»

Volgens Buikx is het dan ook niet nodig om in normale omstandigheden desinfecterende gel te gebruiken. Ook nu het coronavirus Nederland heeft bereikt lijkt het effect van een handgel beperkt. 

Buikx «Zo’n middel ‘redt’ ons niet van een virus als corona. Sommige ontsmettende goedjes bevatten bacteriedodende stoffen, maar we hebben hier te maken met een virus. En dankzij ons eigen microbioom en afweersysteem hebben we een dergelijk stofje in normale omstandigheden niet nodig. Het kan zelfs schadelijk zijn. De bacteriedodende stofjes in de gels tasten onze lichaamseigen, beschermende bacteriën namelijk ook aan. Daarnaast kan bij langdurig intensief gebruik maken van een bacteriedodende gel zowel bij de ziekteverwekkende als lichaamseigen bacteriën resistentie voor dergelijke stofjes ontstaan. De stap naar antibioticaresistentie is dan klein. 

»We moeten wat meer op ons eigen microbioom immuunsysteem vertrouwen en volwassener omgaan met microben. Het is niet nodig om constant het lichaam en de omgeving – zoals de woning – te ontsmetten. Maar bij een virusuitbraak als corona is het natuurlijk wel wat anders. Volg hierin het advies van het RIVM.»

Jasper Buikx

Gebruik alleen gel als er geen water in de buurt is

Een desinfecterende gel hoef je enkel te gebruiken wanneer je geen water tot je beschikking hebt, zoals in de auto. 

Buikx «Gebruik het dan met mate en lees het etiket goed. De gels werken namelijk alleen als je ze goed gebruikt. Vrijwel alle gels hebben een andere samenstelling, waardoor je ze op een andere manier moet gebruiken. Weet wat je op je handen smeert.»

Volgens hem is het enkel bewezen dat artsen en verpleegkundigen in het ziekenhuis baat hebben bij een desinfecterende gel, omdat zij direct in contact staan met patiënten met een (ernstig) verslechterde gezondheid. Zij kunnen via hun handen vervelende ziekteverwekkers sneller doorgeven van patiënt op patiënt. Dat zorgt dan weer voor een vertraagd herstel. 

Buikx «Ben je geen arts of verpleegkundige? Dan heb je aan handen wassen met water en gewone zeep in principe genoeg.»

Water en zeep blijft het devies

Buikx’ advies: was je handen met water en zeep. De microbioloog vergelijkt onze handen met de Rocky Mountains. 

Buikx «Als je van heel dichtbij naar de huid op je handen kijkt, lijkt het op een hooggebergte met toppen en dalen. Als jij iets of iemand aanraakt, komen de nieuwe microben terecht op de top van zo’n ‘berg’. Jouw lichaamseigen microben zitten veilig verstopt in het dal. Tijdens het reinigen van de handen verdwijnen de ‘hooggelegen microben’ het eerst. Dat zijn meteen de microben die je weg wil hebben. Om deze te verwijderen is geen desinfecterende gel nodig. Dat lukt ook met water en desnoods een beetje gewone zeep.»

© AD

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234