null Beeld

Hans Bonte, burgemeester van Vilvoorde en Aleppo

In het statige bureau van burgemeester Hans Bonte prijkt, hoog tegen de muur, een schilderij van de negentiende-eeuwse oriëntalist en geboren Vilvoordenaar Jan Portaels. Het betreft een portret met beheerste penseeltrekken en in felle kleuren van een bedoeïenenachtige figuur, de waterpijp nonchalant tegen de schouder gedrapeerd. Bonte kan een brede grijns niet onderdrukken wanneer hij de titel van het werk verklapt: ‘De Syrische roker’. ‘Toen ik het op onze patrimoniumlijst zag staan, heb ik het meteen van de zolder laten halen.’

Het lachen is Hans Bonte stilaan wel vergaan: toen hij in oktober vorig jaar tot burgemeester werd verkozen, kon hij niet vermoeden dat hij een jaar later een groot deel van zijn tijd zou besteden aan die tientallen Vilvoordse jongeren die naar Syrië trokken om er de wapens op te nemen tegen het regime-Assad. Een veiligheidsrisico, zo heet het; zo’n verblijf in oorlogsgebied gaat natuurlijk niet in de koude kleren zitten.

Het mag dan ook niet verbazen dat Bonte in een blinde colère schoot toen een Antwerpse onderzoeksrechter laatst een Vilvoordse Syriëstrijder vrijliet, zonder hem of zijn korpschef op de hoogte te brengen.

Hans Bonte «Nog een geluk dat Gazet van Antwerpen erover berichtte, anders wisten we het nog altijd niet. Onbegrijpelijk dat zoiets kan gebeuren. Die man was in april opgepakt in het kader van een onderzoek tegen de rekruteerders – toen zijn er ook razzia’s bij Sharia4Belgium uitgevoerd. De onderzoeksrechter zegt zélf dat de verdachte heeft gevochten, dat hij sterk geradicaliseerd is en dat er kans is op recidive, maar toch laat hij hem voorwaardelijk vrij. Bovendien wisten de mensen die de voorwaarden moeten afdwingen – ik, maar vooral mijn korpschef – nérgens van. Ik heb contact opgenomen met het kabinet van de onderzoeksrechter, scheiding der machten of niet. Het laconieke antwoord: ‘We zullen de voorwaarden opsturen, maak u geen zorgen.’ Bij minister Turtelboom kreeg ik al even laconiek meegedeeld dat dat tien dagen tot twee weken kan duren. Ik heb uiteindelijk André Vandoren van het OCAD (de overkoepelende antiterreurcel, red.) moeten inschakelen om de onderzoeksrechter aan te porren.»

HUMO Wat zijn de voorwaarden voor de vrijlating?

Bonte «De verdachte mag geen contact hebben met andere mensen die een rol hebben gespeeld in de rekrutering.»

HUMO Dan moet u die man de klok rond schaduwen?

Bonte «Eigenlijk wel. Het zijn voorwaarden die je nooit helemaal kunt afdwingen: totaal absurd. Ik heb een ellendige les geleerd: in 2013 leeft justitie nog altijd in haar eigen cocon. Ik heb minister Turtelboom een vraag gesteld in de Kamer en haar herinnerd aan de gemaakte afspraken. Haar antwoord: ‘De uitvoerende macht heeft zich geëngageerd, de rechterlijke niet.’ De minister van Justitie heeft geen enkele greep op de werking van justitie. Het is zuur, maar ik voel sterk aan dat de scheiding der machten permanent misbruikt wordt om toch maar niets te moeten veranderen aan de manier waarop het gerecht werkt – al honderd jaar. Het resultaat: een ongeziene wereldvreemdheid die tot grote veiligheidsproblemen kan leiden. Het gerecht trekt zich geen bal aan van de veiligheid van onze burgers.»

HUMO Hoe groot schat u dat concrete veiligheidsrisico in?

Bonte «Dat is moeilijk in te schatten. Die man wordt nauwlettend gevolgd door de politie: blijkbaar is hij compleet ontgoocheld teruggekeerd uit Syrië en is hij nog maar een schim van zichzelf. Het risico is onder controle, maar je kunt het nooit helemaal uitsluiten.»

HUMO Wordt het risico niet overschat? Publicist en Midden-Oostenkenner Robert Fisk beweert alvast van wel. Hij maakt de vergelijking met de Britse arbeiders die in de jaren ‘36-‘39 gingen vechten tegen de Spaanse fascistische couppleger Franco. Die gasten werden bij hun terugkeer ook als staatsvijanden bejegend. Maar toen de geopolitieke omstandigheden veranderden, werd Franco een vijand.

Bonte «Ik denk dat hij gelijk heeft, wat het grotere plaatje betreft. Rik Coolsaet vertelt mij ook dat de meeste jongeren gedemoraliseerd terugkeren. Als ze hun copains zien sterven, verliezen ze vroeg of laat hun illusies over de heilige oorlog. En dan komen ze terug als ongevaarlijke hoopjes ellende – meestal, maar er is wel veel zorg aan. Na hun terugkeer zoeken ze het verste hoekje van het kleinste kamertje om hun wonden te likken. Natuurlijk: je hebt maar één zot nodig die wél het beest uithangt. Die uitzondering verdient onze volle aandacht.

»Levend terugkeren is trouwens niet evident. Op een bepaald moment werd een jongenin zijn slaap afgeknald omdat hij in een chatsessie had laten weten dat hij naar huis wou komen. En iemand anders had per gsm laten weten dat hij het beu was, maar dat hij zijn papieren had moeten afgeven. Hij zat toen op een boot ergens in Griekenland, en sindsdien is er niets meer van hem vernomen. Dat was een nogal sullige jongen die niet erg sterk in de schoenen stond: wellicht is hij in de val gelokt.»

HUMO Is dat op de keper beschouwd niet meer een privéprobleem van de ouders en de achterblijvers dan een veiligheidsprobleem?

Bonte «Nogmaals: je hebt maar één uitzondering nodig voor een rampscenario. Maar inderdaad, de ellende die ik hier soms in mijn zetelkes te zien krijg, is niet te beschrijven. Mensen voelen zich mislukt. Als ouder en als moslim. Ze zouden uit schaamte onder een steen willen wegkruipen. Ze doen geen oog meer dicht omdat ze niet weten waar hun kind uithangt, en uit angst dat hun andere kinderen grote broer zullen volgen. Ik ken ouders die halsoverkop naar Turkije vertrokken zijn, in de hoop hun jongen terug te kunnen halen. Andere ouders zijn in de psychiatrie beland.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234