null Beeld

'Haren knippen? Dat stel ik uit.' Leeft Vlaanderen boven zijn stand? Zes gezinnen doen hun huishoudboekje open

‘We leven met z’n allen boven onze stand.’ De uitspraak van minister van Werk Kris Peeters (CD&V) zindert nog altijd na op de sociale netwerken en in armlastige gezinnen, voor wie een verhoging van de energiefactuur betekent dat de kinderen niet mee op schoolreis kunnen. ‘Gelukkig vallen de verjaardagen in een goeie maand: bij de ene na de eindejaarspremie, bij de andere na het vakantiegeld.’

'Nog een geluk dat wij van het simpele leven houden. Anders hielden we dit niet vol'

Bea Cantillon wees vorige week in Humo op de gevaren van de groeiende ongelijkheid. Bij ons leeft 15,5 procent van de mensen in armoede, er is 18,8 procent kinderarmoede: ellende die vaak niet zichtbaar is met het blote oog. Humo ging op zoek naar de verhalen achter de cijfers, en vroeg zes gezinnen inzage in hun financiën. Maar we beginnen bij de vrouw die de kat de bel aanbond.

Annemie Verbeiren uit Borgerhout omschreef zichzelf op Facebook als ‘knokkende alleenstaande moeder’ in haar boze brief aan Kris Peeters die – tot haar eigen verbazing – zo’n 35.000 keer werd gedeeld en meer dan 43.000 keer werd geliket. Of hij wel wist hoe het is om aan het einde van de maand je kleingeld bij elkaar te schrapen in de supermarkt om nog wat te kunnen kopen? Of hoe schuldig je je kan voelen als je een belegd broodje koopt? Kris Peeters kreeg, in de nasleep van haar Facebook- post een golf van verontwaardigde reacties over zich heen. De Antwerpse lerares had, zich verslikkend in haar koffie van de Aldi, een gevoel verwoord waar duizenden Vlaamse gezinnen zich in herkenden.

Annemie Verbeiren «Het kabinet van minister Peeters heeft me opgebeld en gaf me eerst een standje: ‘U hebt nogal wat teweeggebracht met uw brief.’ Sorry, maar de enige die iets in gang gezet heeft, is minister Peeters zelf. Je kan toch vermoeden dat je met zo’n neerbuigende uitspraak heel veel mensen die al op hun tandvlees zitten pijn doet? Nadien klonk het ‘dat hij het zo niet had bedoeld’ – wat nogal flauw is natuurlijk.

null Beeld

'Voor wie geen geld heeft, is genieten verboden' Annemie Verbeiren

»Ik heb geen spijt van mijn brief, maar ik ben wel erg geschrokken van sommige venijnige reacties. Eerst was er mijn ‘ontmaskering’ als SP.A-militante, iets wat ik nooit heb weggestoken, en wat volgens mij ook niet relevant is: mijn politieke voorkeur heeft niets te maken met mijn financiële situatie. Nadien werden er op Facebook foto’s gepost van vorige zomer waar ik – betrapt! – aan de rand van een zwembad een watermeloen zat te eten. Ik beken: mijn moeder moest vorig jaar housesitten op een villa met zwembad en had ons uitgenodigd voor een zwempartij. Mag het? Anonieme internethelden duikelden ook een foto op uit 2013 waarop ik met vrienden in Brussel op een terrasje zat… En er wordt nog altijd over gepraat. Afgelopen weekend zei iemand tegen een vriendin van mij dat ze dacht dat ik toch wel overdreef: ik ging volgens haar veel te mooi gekleed om arm te zijn. Mijn vriendin werd heel boos, want ze weet dat ik alle rommelmarkten afschuim om kleren te kopen. Ik heb net een paar sandalen gekocht voor 1 euro, waar ik onmiddellijk verliefd op was. Maar je moet blijkbaar in lompen lopen en heel verdrietig kijken als je arm bent. Ik word dat steeds maar moeten verantwoorden wel beu. Zodra je het taboe van je financiële situatie hebt doorbroken, lijkt het alsof iedereen op je vingers zit te kijken en je niks meer mag. Geen ijsjes, geen terrasjes, geen zwempartijtjes. Voor wie geen geld heeft, is genieten verboden. Maar al die mensen zien níét de kapotte zetels die in mijn woonkamer staan, of de kast die ik uit het grof huisvuil heb gehaald.

»Naast de bagger heb ik gelukkig enorm veel positieve reacties gekregen. Een vriendin heeft me afgelopen weekend getrakteerd op een weekendje Oostende. Dat was zo geweldig! Er zijn ook mensen die mij en mijn zoon zomaar uitnodigen om mee op vakantie te gaan, of die ons uitnodigen om bij hen te komen eten. Een mama op school die het zo erg vond dat ik de Humo niet meer kon kopen, stelde voor om me elke week de hare door te geven.»

HUMO Een voorstel dat je toch hebt aangenomen?

Annemie «Ik moest vooral lachen omdat ik het zo schattig vond. Ik ben wel blij dat de storm intussen wat is gaan liggen. Ik wilde de uitspraak van Kris Peeters niet zomaar laten passeren, maar ik wil met mijn boodschap ook niet verbitterd of ongelukkig klinken. Ik bén niet ongelukkig. Ik ben eigenlijk blij dat ik niet alles kan kopen wat ik wil. Ik heb – door mijn situatie – heel anders met geld leren omgaan. Ik ben van het shoppen afgekickt en heb een nieuwe hobby: rommelmarkten afschuimen. Het enige waar ik nooit aan zal kunnen wennen: wakker liggen van onbetaalde rekeningen.»


Annelien (35) ‘Als kookmoeder op kamp’

Alleenstaande moeder van vier, psychotherapeute en crèche-uitbaatster, leeft van 1.300 euro/maand

‘Soms overleef ik een hele dag op een bakje frambozen,’ vertelt Annelien Jonckheere, die niets kan zeggen zonder enthousiast te klinken. ‘Ik haal mijn energie uit mijn arbeidsvreugde. En gelukkig heb ik ook vier zalige kinderen.’ Annelien is een succesvolle psychotherapeute, gespecialiseerd in familiezaken, veelgevraagd voor lezingen in binnen- en buitenland, gewaardeerd als gerechtsdeskundige. Naast haar praktijk heeft ze ook een kinderdagverblijf, De Huisjes, in Koekelare, waar elke dag 36 hummels uit de streek opvang krijgen. Ook dat is een succes: de opvang zit vol, de wachtlijsten zijn lang. Toch maakt het kinderdagverblijf verlies, en dat ligt aan de hoge personeelskosten. ‘Ik heb vijf mensen in dienst, en hun loon slorpt zowat de hele omzet op,’ zegt Annelien.

Annelien Jonckheere «De putten die het kinderdagverblijf maakt, vul ik met het geld dat ik verdien als psychotherapeute. Ik overleef met mijn kinderen van wat er overblijft: zo’n 1.300 euro per maand. Het is een situatie die op termijn onhoudbaar is, maar ik kan moeilijk stoppen met de kinderopvang. Want om mijn personeel uit te betalen heb ik 30.000 euro nodig – geld dat ik niet heb. Het is een catch 22: ik kan niet stoppen, maar als ik voortdoe, rijd ik mezelf in de vernieling.»

undefined

null Beeld

undefined

'Het personeel in mijn kinderdagverblijf verdient meer dan ik' Annelien

Met dat kinderdagverblijf is Annelien begonnen na haar scheiding, drie jaar geleden. Hij kreeg de gezinswoning, zij de praktijkwoning waar ze werkte als psychotherapeute. Die was ruim genoeg om daarnaast nog een andere zaak te starten.

Annelien «De ruimte leende zich echt voor een kinderdagverblijf. Ik ben er niet halsoverkop aan begonnen, maar heb eerst uitgebreid advies gevraagd bij de Vlaamse overheidsinstanties en bij boekhouders. De nood aan kinderopvang in de streek is heel groot. Het advies was unaniem: doen.

»Ik heb mijn personeel officieel aangeworven, en blijkbaar heb ik daarmee een grote fout gemaakt. Er zijn veel kinderdagverblijven die werken met zelfstandige kinderverzorgsters, en die krijgen veel minder betaald: 10 euro bruto per uur. Dat systeem is simpelweg illegaal, maar er is een gedoogbeleid in Vlaanderen omdat die crèches anders moeten sluiten, met alle sociale drama’s vandien. Ik betaal mijn personeel drie keer zoveel. Kennelijk ben ik oliedom– hoewel ik tien jaar hogere studies heb gedaan – omdat ik het correct wil spelen.

»Werken met personeel is in België gewoon te duur, punt. De inkomsten van De Huisjes bedragen op jaarbasis 123.000 euro. Daarvan gaat 115.000 euro naar de lonen van het personeel – ja, zij verdienen meer dan ik. Er blijft dus nog 8.000 euro over voor materiaal, eten en drinken. Intussen moeten ook de leningen voor het huis en alle andere vaste kosten betaald worden.

»Ik ben onlangs gaan aankloppen bij de Vlaamse overheidsadviseurs. De hogere subsidies die zij me in het vooruitzicht hadden gesteld, zijn er nooit gekomen. Weet u wat hun goede raad was? Stop ermee. Laat je desnoods failliet verklaren. Ik viel van mijn stoel. Is dat de boodschap die de overheid ons geeft? Stoppen betekent dat ik vijf jonge mensen op straat zet die een huis aan het afbetalen zijn, en dat ik vijftig gezinnen met baby’s en peuters in serieuze problemen breng omdat er nauwelijks andere kinderopvang in de streek is. Je kunt me idealistisch vinden, maar dat wil ik niet op mijn geweten hebben. Het maakt me wel opstandig dat niemand iets aan dat scheefgetrokken systeem doet. Weet u dat niemand in Vlaanderen goed weet hoe de wetgeving rond kinderdagverblijven precies in elkaar zit?

»Als ik mijn werk als psychotherapeute niet had, was het al lang gedaan. Ik leef van 1.300 euro in de maand. De kinderen zijn nog erg jong, tussen 4 en 12 jaar oud, en wonen afwisselend een week bij mij en bij hun vader. Ik zorg ervoor dat ze niets tekortkomen en altijd vers en gezond eten. Maar in de week dat ik alleen ben, maak ik misschien 20 euro op in een hele week. Ik werk dan van halfacht ’s morgens tot na middernacht en heb simpelweg geen tijd om geld op te maken. Ik heb weinig nodig. Ik draag mijn kleren tot ze versleten zijn. Ik ben creatief. We kunnen ons misschien geen gezinsvakantie permitteren, maar meegaan als kookmoeder op kamp van de jeugdbeweging is ook heel leuk, en zo doe ik toch iets samen met mijn kinderen. Dit jaar heb ik twee communiefeesten. Daar heb ik voor gespaard: 1.200 euro voor kleding en schoenen, voor vijf mensen. Het feest zelf wordt een grote barbecue in een zaaltje van de dorpsschool. Ik heb veel vrienden die allemaal een handje toesteken.

»Sinds ik financieel op mijn tellen moet passen, kijk ik wel anders naar de manier waarop we leven in Vlaanderen. We geven veel uit aan dingen die we eigenlijk niet nodig hebben. Ik heb als therapeute een cliënt die superrijk is en zich suf piekert over wat hij met al zijn geld moet doen. Het vergalt zijn hele leven. Dat kan dus ook. Ik heb niet zoveel moeite met mijn sobere levensstijl. Ik ken de trucs, ik geef zelf vorming aan noodlijdende gezinnen over budgetplanning. De laatste keer besefte ik plots dat die mensen het vaak nog beter hebben dan ikzelf. Dát is wel confronterend.»


Mieke (47) ‘Dromen van roze pumps’

Alleenstaande moeder met twee kinderen, heeft eigen lingeriewinkel, leeft van 1.000 euro/maand

‘U zult zien, ik ben nog steeds een deftig madammeke,’ zegt Mieke, wanneer we een afspraak maken aan de telefoon. ‘Maar ik kan me geen nieuw paar schoenen veroorloven, en mijn moeder moet de kleren van mijn dochter kopen.’ Geen enkele klant die de grote, fris ogende lingeriewinkel van Mieke binnenstapt, zou vermoeden hoeveel financiële ellende de kokette uitbaatster al enkele jaren torst. ‘Negen jaar geleden had ik nog twee goeddraaiende kledingboetieks,’ vertelt Mieke.

Mieke «Vandaag is alleen de lingeriezaak overeind gebleven, en ook daar gaan de zaken slecht door de economische crisis. De klanten blijven weg want ze letten meer op hun uitgaven – mooie lingerie is nog altijd een luxeproduct. Intussen blijven mijn kosten dezelfde. Ik betaal 7.000 euro per maand, alleen al aan vaste kosten: leningen voor het huis en de winkel, btw, sociale bijdragen, verzekeringen, gas en elektriciteit… Er blijft maandelijks 1.000 euro over om met twee kinderen van te leven. ’t Is te zeggen: ik neem elke week 200 euro uit de kassa.

»Ik ben blij dat ik de kinderen nog kan laten studeren. Ze hebben zich erbij neergelegd dat ze geen zakgeld krijgen. Kleren kopen of op vakantie gaan lukt niet meer. Mijn dochter doet nu al drie jaar met dezelfde jas. We eten goedkoop – van de Aldi of de witte producten – maar ik probeer wel altijd verse groenten en fruit in huis te hebben.»

Het is een groot verschil met vroeger. Toen waren er croissants en lekkere taarten op zondag. Handtassen van Delvaux en dertig paar schoenen. Elke zaterdagochtend naar de kapper, achttien jaar lang. Nu ligt het ritme van het kappersbezoek op enkele keren per jaar. Zondagochtend begint met een potje cornflakes, en schoenen kopen doet ze al lang niet meer. Ze droomt al tijden van een paar roze pumps.

Mieke «We gingen vroeger ook vaak uit eten. Dat doe ik nu nog één keer om de twee maanden, met een vaste vriendengroep. Niemand van die vrienden weet dat ik wekenlang voor die ene avond moet sparen. Maar dat wil ik echt niet verliezen.»

HUMO Hoe bent u in die hachelijke situatie terechtgekomen?

Mieke «Ik ben altijd een ambitieuze onderneemster geweest en ben achttien jaar geleden met een kleine lingeriewinkel begonnen – dat was mijn droom. Ik deed het erg graag, ik hield van de band met de klanten, en ik ben ook kleding beginnen te verkopen. De zaken gingen goed en na enkele jaren kwam er een tweede winkel bij. Mijn man en ik gingen een forse lening aan. We hadden een eigen huis met een winkel op de benedenverdieping.

»Na twintig jaar huwelijk is hij bij me weggegaan – op onze huwelijksverjaardag, nota bene. Onze kinderen, toen 13 en 15 jaar oud, bleven bij mij wonen. De scheiding kwam niet onverwacht, ik ben eigenlijk gelukkig gescheiden. Maar financieel werd het erg lastig, zeker toen de crisis zich liet voelen in de winkels. Er kwamen steeds minder klanten. Eerst moest ik één winkel sluiten, nadien ben ik ook gestopt met kleding in de tweede winkel en nu doe ik alleen nog lingerie. Ik heb al op alles bespaard: verpakkingsmateriaal, publiciteit, poetsvrouwen, verkoopsters en etalagistes, maar mijn omzet is te klein om het nog lang vol te houden. In februari had ik 9.000 euro. Ik heb geen reserves: met mijn spaargeld heb ik mijn man uitbetaald voor zijn deel van het huis, dat ik in mijn eentje verder afbetaal. Je hebt ook een grote stock nodig: ik denk dat er voor 100.000 euro aan broekjes en bh’s in de winkel hangt. De klanten willen altijd een ruime keuze én ze willen direct geholpen worden. Ik heb nu voor 30.000 euro openstaande facturen die ik binnen de maand moet betalen. Vorige week heb ik mijn huis laten schatten, en nu laat ik mijn financiële situatie doorlichten. Dat was een heel moeilijke stap, maar eigenlijk vind ik het best dapper van mezelf. Ik wacht nog op het resultaat. In het slechtste geval moet ik mijn huis verkopen.

»Ik lig er wakker van, elke nacht. Ik ben al maanden verdrietig. Ga ik het huis kunnen houden? En de winkel? Ik doe dit zó graag. Het is ook erg eenzaam. Bijna niemand weet van mijn situatie. Uitnodigingen van vrienden voor een uitje sla ik af met een smoes: dat ik het te druk heb, of voor de kinderen moet zorgen. Het is moeilijk om mezelf nog iets te gunnen. Je wordt keihard voor jezelf. Het is ook slecht voor je zelfvertrouwen. Wat heb ik fout gedaan? Waar heb ik gefaald? Maar ik kén mijn vak. Het ligt gewoon aan de economie, en aan mijn scheiding. Ik heb een tijdlang een nieuwe relatie gehad die me enorm veel energie gaf, waardoor het allemaal makkelijker te dragen was. Maar het is inmiddels uit tussen ons, en dat weegt ook.

»Wat ik het meeste mis? Op vrijdagavond uit eten gaan met mijn dochter. Vroeger was die wekelijkse spagetti of croque-monsieur op restaurant ons moment, terwijl mijn man met haar broer naar de voetbal ging. Zij mist het ook.

»De kinderen zeggen vaak: ‘We zijn armoezaaiers.’ Ze waren een ander leven gewoon. Toen minister Peeters die uitspraak deed, was hun reactie: ‘Misschien hebben wij vroeger wel boven onze stand geleefd?’ Ik heb er in die tijd nooit bij stilgestaan dat het zo erg kon worden, als je een paar keer pech hebt. Maar ik weet wél dat, als ik hier ooit uitraak, ik het met een heel stuk minder zal doen.»


Georges (72) ‘Ik schrok van de huurprijzen’

Gepensioneerd arbeider, woont in een seniorenhuis, pensioen van 1.300 euro/maand

‘Wat ik het meest miste toen ik mijn huis uit moest,’ vertelt Georges Gorremans, ‘was mijn boekenverzameling. Achtduizend stuks, allemaal sciencefiction, gekocht op rommelmarkten en alfabetisch gerangschikt op boekenplanken die ik zelf had getimmerd in alle kamers van het huis. Ik moest plots veel kleiner gaan wonen omdat ik anders de huur niet meer kon betalen.’ Toen Georges na een leven lang goedkoop huren plots op straat stond en op zoek moest naar een nieuwe woonst, merkte hij dat de huizenmarkt intussen veranderd was. En dat was een probleem, met zijn klein pensioen.

‘Ik schrok me een bult toen ik de prijzen zag,’ zegt Georges. ‘Onder de 550 euro vind je niets meer. En ik heb maar een pensioen van 1.300 euro. Daar kan je al niet te veel van boven je stand leven, hè.’

Een leven lang is hij al vrijgezel. ‘Ik kijk wel graag naar vrouwen, maar verder ben ik nooit geraakt,’ zegt hij met een schalks lachje. ‘Daar ben ik veel te verlegen voor.’ Niet dat hij dat ooit erg vond: ‘Ik had mijn vrijheid en mijn bezigheden: rommelmarkten afschuimen, vijvers graven, pintje drinken op café.’

Georges Gorremans «De gelukkigste tijd in mijn leven was toen ik met mijn moeder in Hoevenen woonde, van mijn 26ste tot mijn 50ste. We huurden een huis met een onmetelijke tuin waar ik mij kon uitleven. Ik legde er vijvers aan, ik plantte bloemen en bomen. Ik dacht dat ik heel mijn leven in Hoevenen zou blijven. En net toen de tamme kastanje die ik had geplant vruchten begon te dragen, kondigde de huisbaas aan dat hij andere plannen had met het huis. Dat was een schok. Ik hield echt van die plek. We zijn toen verhuisd naar Antwerpen. Dankzij een vriendin van mijn moeder vonden we in Borgerhout een goedkope huurwoning voor 450 euro.»

HUMO Aan sparen of een eigen huis kopen dacht u niet?

Georges «Ik was niet bezig met de toekomst. Waarschijnlijk was dat wel anders geweest als ik een vrouw en kinderen had gehad. Maar ik dacht niet aan later. Waarom moest ik een huis kopen? Huren ging toch even goed? Trouwens, ik hield aan het einde van de maand niets over. Als magazijnier verdiende ik op het einde van mijn carrière – in 2000 – ongeveer 1.350 euro. (Vandaag ongeveer de waarde van 1.800 euro, red.) Ik gaf mijn geld uit aan boeken. Eerst las ik ze nog allemaal, maar op den duur werd het meer een verzamelmanie en kon ik het niet meer bijhouden.»

Toen Georges met pensioen ging, was er eerst geen vuiltje aan de lucht. De huisbaas had hem verzekerd ‘dat hij daar tot zijn dood mocht blijven wonen.’ Maar ook deze huisbaas veranderde van gedacht en plots moest Georges na al die jaren opnieuw zijn koffers – en zijn gigantische boekenverzameling – pakken.

undefined

null Beeld

undefined

'Weten dat je geen vangnet hebt als er iets misloopt, dat knaagt' Georges

Georges «En toen leek het alsof mijn geluk was opgebruikt. Ik schrok echt van de huurprijzen. Onbetaalbaar voor iemand die alleen is. Ik wist echt niet meer waar naartoe. Gelukkig kreeg ik, dankzij Ouderenzorg Antwerpen, de kans om in een sociaal woonproject voor senioren te stappen.»

Georges woont nu samen met vier andere senioren in een woonblok met voor elk van de vijf een eigen studiootje, en een gemeenschappelijke ruimte met een keukentje. ‘Senioren Thuis’, heet het project. Eén van de voorwaarden om er te komen wonen, is dat de bewoners elkaar helpen en gemeenschappelijke activiteiten doen.

Georges «Dat is me al flink van pas gekomen, want ik heb onlangs vier weken platgelegen met een hernia. De andere bewoners hebben toen boodschappen voor mij gedaan. Ik was eerst een beetje bang om naar hier te verhuizen, omdat het veel kleiner is, maar ik ben hier ondertussen héél content.»

Zijn studio is nog steeds een rariteitenkabinet, volgestouwd met prullaria, een restant van de boeken, een verzameling van olifanten, matroesjka’s en naaktkalenders. Er hangen ook affiches van cultuurcentrum De Roma, waar hij jarenlang als vrijwilliger de wc’s ging schoonmaken.

Georges «Doordat ik hier kan wonen, heb ik meer marge om te leven. Ik betaal 342 euro huur per maand. Met de rest kom ik net rond, al heb ik mijn auto wel weggedaan omdat dat te duur werd. Om te eten koop ik meestal klaargemaakte maaltijden uit de supermarkt. Of ik ga eten in het buurthuis. Ik ben geen armoezaaier, hè. Maar ik moet wel op mijn tellen passen. Als ik ziek word of een operatie nodig heb, dan vrees ik dat ik in de problemen geraak. Dat knaagt, weten dat je geen vangnet hebt als er iets misloopt.»


Leen (34) & Otto (37) ‘Je moet je constant verantwoorden’

Hij verdient 2.000 euro netto als arbeider, zij is werkloos zonder uitkering, hebben twee kinderen met autisme

Leen wil liever niet met haar echte naam getuigen. ‘Behalve mijn moeder, mijn vader en één bevriend koppel weet niemand hoe het water ons aan de lippen staat,’ bekent ze in de veranda van haar gehuurde woonst. ‘Mijn vader heb ik het pas een paar maanden geleden verteld, toen we echt niks meer hadden om de maand door te komen. Dat was op aandringen van mijn moeder: ‘En nu ga je het hem vertellen!’ Hij schrok enorm. Kennelijk was het hem niet opgevallen. Of misschien wilde hij het niet zien.’

Otto, de man van Leen, werkt als arbeider in een ploegensysteem en verdient 2.000 euro netto per maand. ‘Een mooi loon, maar aan dat bedrag komt hij alleen als hij een volle maand werkt. In zijn sector gaan de zaken niet al te best, waardoor hij regelmatig verplicht moet thuisblijven. Eén keer doppen per maand kunnen we nog aan, maar zodra het meer wordt, gaat er meteen een hele hap uit zijn loon en krijgen we het moeilijk.’

Leen «Zelf ben ik werkloos. In het verleden heb ik wel gewerkt, maar door allerlei bureaucratische regels heb ik geen recht op een uitkering. Ik ben pas sinds juli vorig jaar afgestudeerd – ik ben op mijn 18de gestopt met school, na de scheiding van mijn ouders. Toen onze jongste zoon naar school kon, ben ik na een toelatingsexamen opnieuw gaan studeren. Ik wil dolgraag aan de slag als maatschappelijk werkster, maar ze geven overal de voorkeur aan bachelors – ik heb maar een graduaatsdiploma. Ze vragen tegenwoordig ook voor elke job een rijbewijs. Dat heb ik niet. En met onze financiële ellende kunnen dure rijlessen er nu even niet bij.

»Soms begrijp ik zelf niet hoe het komt dat we niet rondkomen, maar toch is het zo. Al onze uitgaven houden we nauwkeurig bij in Excel-bestanden. De medische kosten voor onze kinderen lopen wel op: ze hebben allebei autisme en hebben veel begeleiding nodig. Maar wat ons vooral heeft genekt, zijn de belastingen. Het bedrag dat we jaarlijks aan de overheid moeten, is altijd al erg hoog geweest. Tot we twee jaar geleden opeens 3.900 euro terugkregen. Ik heb toen verschillende mails gestuurd: ‘Klopt dit wel?’ Ja, het klopte. Een paar maanden later kregen we een aangetekende brief: ‘Er is een fout gebeurd. Gelieve ons het volledige bedrag terug te betalen, plus 10 procent boete.’ Maar dat geld hadden we toen al uitgegeven aan onze auto – die was aangereden door een vrachtwagen. We hebben geen spaargeld – nooit gehad – dus opeens een paar duizend euro ophoesten, dat kunnen we niet. Uiteindelijk heeft die hele situatie ertoe geleid dat we nu in collectieve schuldbemiddeling zitten. Het was dat of loonbeslag. En waar hadden we dan van moeten leven?»

HUMO Leven jullie sober?

Leen «Ik heb nog nooit van mijn leven Bosto-rijst of Miracoli-spaghetti gegeten. De enige merken die ik koop, zijn Coca Cola en de currysaus van Manna. Die is gewoon het lekkerst.

»Reizen of uitstapjes maken we niet. De kinderen zijn nog jong, dus voorlopig vragen ze er niet naar. Hun verjaardagen vallen gelukkig net in een goeie maand: bij de ene na de eindejaarspremie van mijn man, bij de andere net na het vakantiegeld. En bij de verjaardagen van anderen heb ik geleerd om creatief te zijn: voor weinig geld kun je tegenwoordig al mooie plantjes vinden. Met een schoon papiertje errond merkt niemand dat je er niet veel aan hebt uitgegeven.

»Eén keer heb ik van een vriendin het verwijt gekregen dat ze mijn geboortegeschenk te mager vond. Ik had met een andere vriendin samengelegd voor Zwitsal-producten, maar dat vond ze dus niet genoeg. Ik heb haar onze situatie uitgelegd. Erg begripvol was ze niet: ‘En ik wacht nog altijd op mijn cadeau voor mijn eerste baby!’ Tja, als ik moet kiezen tussen een cadeau voor een ander of een nieuwe regenjas voor mijn eigen kinderen, dan is mijn keuze snel gemaakt. Sindsdien stuurt ze me de ene na de andere vacature: ‘Bij de Aldi zoeken ze nog kassiersters.’ Maar ik zoek een job als maatschappelijk werkster! Ik bepaal toch ook niet waar zij moet werken?

»Als ik vriendinnen iets vertel, dan komen die meestal ook met goedbedoelde raad: ‘Waarom koop je geen tweedehandskleding? Misschien moet je meer boterhammen en soep eten, minder vlees en aardappelen.’ Als je arm bent, heb je constant het gevoel dat je je moet verantwoorden. Daarom praat ik er liever met niemand over. Zelfs mijn schoonouders weten het niet. Misschien vertellen we het hen ooit wel, maar pas als we er weer bovenop zijn.»


Klaas (30) & Teja (29) ‘Te moe om te piekeren’

Tweeverdieners met kind, hun melkveebedrijf lijdt verlies, leven van 1.400 euro/maand

In 2012 telden Klaas Devreese en Teja De Prins meer dan een miljoen euro neer voor hun droomboerderij in Leffinge. Die telt nu 95 koeien – die met een speciaal karakter krijgen koosnaampjes: in de wei lopen Jaklien, Francien, Maddie en Claire.

Klaas Devreese «Het jaar voordien werkte ik in loondienst, als vertegenwoordiger-adviseur voor een veevoederbedrijf. Op vraag van jou, hè.»

Teja De Prins «Ik vond dat hij het eens moest proberen. Wie weet beviel het hem wel. Dan hadden we nu een rustiger leven, met twee inkomens. Maar Klaas is een boerenzoon: het boeren zit ’m in de genen.»

Klaas «Ik was 27 toen we tekenden.»

Teja «Toen ik de bedragen hoorde, viel ik achterover. Je kan dat niet bevatten, een bedrag met zoveel nullen. Maar op een bepaald moment moet je gewoon stoppen met nadenken en gáán.»

Klaas «Het eerste jaar was oké. Toen had je nog de melkquota, waardoor melkveehouders de voorbije 30 jaar door de band genomen een gemiddeld inkomen hadden. In 2015 vielen die quota weg. In de landbouwkranten voorspelden ze toen gouden tijden, létterlijk: ‘Melk wordt het witte goud!’»

Teja «Waarop iedereen volop melk ging produceren en de prijzen kelderden.»

Klaas «Sinds anderhalf jaar draait ons bedrijf met verlies. Per geleverde liter verliezen we momenteel 13 cent: we stoppen er 35 cent in en halen er 22 cent uit. We leveren 70.000 liter per maand, dus reken maar uit.

»Maar ik werk nog altijd even hard. Elke dag sta ik op om halfzes. Tijdens de drukke periodes werk ik tot 15 uur per dag.»

Teja «Maar na zo’n dag hard werken zien we onze bankrekening niet aantikken. In tegendeel: bij ons tikt het alleen maar af (lacht).»

Klaas «Aan die verliezen probeer ik intussen niet te denken. Anders word ik zot.»

HUMO Daarom leven jullie nu van Teja’s loon: zij werkt als landschapsarchitecte.

Teja «Het is verleidelijk om elke maand wat van mijn loon door te sluizen naar het bedrijf, om de grootste putten te dempen. Maar dan zou er niks overblijven om van te leven. Het bedrijf moet in z’n eentje kunnen draaien. Dat lukt al anderhalf jaar niet.

»Van mijn loon betaal ik onder andere de verzekeringen, de woonlening – ik betaal de helft, het bedrijf de rest – en de benzine om elke dag naar het werk te rijden. Omdat ik voltijds ga werken, moet onze zoon ook naar de crèche: dat kost ons 150 euro per maand.

»We proberen zo veel mogelijk te besparen, maar nooit ten koste van onze dieren. Dat heeft geen zin. Koeien zijn tere dieren: beknibbel je op hun voeding, dan geven ze minder melk. De input bepaalt de output, net zoals bij topsporters.»

Klaas «Besparen doen we alleen bij onszelf.»

undefined

null Beeld

HUMO Doen jullie boodschappen bij de goedkoopste winkels?

Klaas «Nee. Dat is tegen onze principes. Hoe hypocriet zou het zijn als wij, als voedselproducent, de goedkoopste boter uit de Aldi op onze boterham zouden smeren?»

Teja «We kopen lokaal en betalen dus iets meer, maar we zijn zuinig. Ik koop liever lekker ijs bij een boer hier in de buurt dan in de supermarkt. Ik betaal er zo’n 20 procent meer voor, maar eet er gewoon minder van.»

Klaas «Ons vlees kopen we bij onze buurman. Onze aardappelen produceert mijn vader. Ons brood maken we zelf: met een zak bloem van 24 euro bakken we 25 broden van een kilo.»

Teja «Die broodmachine hebben we gekocht toen de prijs voor een groot brood bij de bakker steeg naar 2,30 euro. ‘Mijn tarwe is duurder geworden,’ zei hij. Niks tegen de bakker die zijn stijgende kosten doorrekent, maar als melkproducent kunnen wij dat niet: de grote bedrijven die onze melk ophalen, bepalen de prijs. Onlangs hoorde ik op het nieuws dat de melk 2O procent duurder is geworden voor de consument. Gek, want wij krijgen 20 procent minder.»

HUMO Toch lijken jullie allesbehalve ongelukkig.

Teja «We hebben het goed. Het enige wat ik mis, is het reizen. Van een reis krijg je zoveel terug. Als onze zoon straks op school zit en al zijn klasgenootjes na de vakantie terugkomen met wilde verhalen, dan hoop ik dat hij toch tenminste zal kunnen vertellen over een weekendje weg of zo. En ik mag er niet aan denken dat we ooit zijn muziekschool niet zouden kunnen betalen. Daar voel ik me soms ambetant over: dat ik Toon het leven niet kan geven dat ik zelf heb gehad.»

Klaas «Toen we hiermee begonnen, wisten we dat verre reizen niet zouden kunnen. Maar kijk rond je: we zijn hier elke dag op reis.»

Teja «Ja. Soms bak ik overdag een cake en eten we die ’s avonds gezellig op hier onder de boom, met een potje koffie. Of neem ons trouwfeest: we hebben onze schuur leeggehaald, overal lampjes gehangen en broodjes met beenhesp en ijsjes van bij de boer geserveerd. Heel gezellig en het kostte ons haast niks.»

Klaas «Nog een geluk dat wij van het simpele leven houden. Anders hielden we dit niet vol. En de rest? Dat moet je loslaten.»

Teja «We zullen er onze slaap niet om laten.»

Klaas «Da’s waar: we zijn veel te moe om ’s nachts te liggen piekeren.»


Sandra (48) ‘Haren knippen? Stel ik uit’

Alleenstaande moeder met drie tienerkinderen, volgt tweedekansonderwijs, leeft van 1.100 euro werkloosheidsuitkering

Sinds de doortocht van Sandra in ‘Een kwestie van geluk’, de Eén-reeks van Kat Steppe, tikken wildvreemde mensen haar geregeld op de schouder in de tram: ‘Was u dat?’ ‘Kennelijk vonden ze mijn verhaal pakkend. Meestal vinden ze me erg optimistisch.’

Veel redenen tot optimisme heeft Sandra nochtans niet: samen met haar drie jongste kinderen Jordi (18), Jill (13) en Jana (13) moet ze rondkomen met 1.100 euro per maand. Met haar eerste man heeft ze nog drie oudere kinderen, die kreeg ze toen ze zelf nog een tiener was. Na tien jaar liet die man haar in de steek: ‘Hij was nogal op luxe gesteld. We hadden zelfs de eerste Sony Black Trinitron-tv in België. De dag voor hij vertrok, heeft hij onze rekening geplunderd: 125.000 frank onder nul.’

Sandra Beckers «En toch was ik er vrij snel weer bovenop. Het was na de breuk met mijn tweede man dat ik even zwarte sneeuw heb gezien. Op mijn absolute dieptepunt moest ik rondkomen met 3 euro per dag. Gelukkig heeft dat maar een dag of tien geduurd. Langer had ik het niet volgehouden.

undefined

null Beeld

undefined

'Er zijn altijd mensen die het met nog minder moeten stellen' Sandra

»Tot een paar jaar geleden heb ik altijd gewerkt. Vaak deed ik weekend- en avondshifts, maar als alleenstaande moeder mocht dat niet meer. Een vriend zei: ‘Bij de NMBS zoeken ze nog machinisten.’ Treinen hebben me altijd gefascineerd, dus heb ik me ingeschreven voor de toelatingsexamens. De eerste vier rondes heb ik probleemloos doorlopen – ik was medisch goedgekeurd en had de psychologische test doorstaan. Maar toen merkten ze bij de NMBS dat ik mijn diploma van de middelbare school niet heb: ‘Bedankt voor de interesse, maar er ontbreekt een document in uw dossier.’ Toen heb ik de stap gezet naar het tweedekansonderwijs. Ik hoop in juni volgend jaar eindelijk mijn diploma te hebben. Mijn droom is om ooit Nederlandse les te geven aan anderstaligen.»

HUMO Intussen moet het hele gezin overleven met 1.100 euro per maand, aangevuld met alimentatie en kinderbijslag.

Sandra «Ik probeer er in de eerste plaats voor te zorgen dat mijn kinderen niks tekortkomen. Daarbij durf ik mezelf weleens te vergeten. Ik heb een vriendin die thuis onze haren komt knippen voor 7,5 euro per persoon. Ik zorg dan dat het haar van de kinderen geknipt is, maar dat van mij stel ik uit tot de volgende keer. En de volgende keer opnieuw (lacht).

»Ik kan me ook niet herinneren wanneer ik voor mezelf nog een nieuw kledingstuk heb gekocht. Of toch (grijpt een truitje): dit heb ik onlangs voor de helft van de prijs gekocht in de C&A – het was nog 7 euro. Ik droeg nog altijd een wollen vest, maar met deze hitte was dat niet te doen. De kinderen schrokken zich een ongeluk toen ik ermee thuiskwam: ‘Heb je iets voor jezelf gekocht?’

»Ik bespaar vooral op eten. En toch komen we niks tekort. Als blijkt dat ik te veel heb klaargemaakt, zet ik het zelfs op de Food Freecycle-pagina van Facebook: ‘Pastaschotel. Nog genoeg voor twee. Kom maar ophalen.’»

HUMO Jullie gaan ook op vakantie.

Sandra «We kunnen gebruikmaken van vakantieparticipatie, waardoor we korting krijgen op vakanties en pretparken. Zo zijn we al een keer een weekje naar Center Parcs in Mol gegaan. De kinderen gingen met de trein, ik met de fiets. Zo konden we daar tenminste makkelijk ons eten halen in de Aldi: in de winkel op het domein betaal je wat wij ‘het nachtwinkeltarief’ noemen.

»Klagen doen de kinderen zelden of nooit. Mijn grootmoeder had vroeger in haar huis een lange gang, die vol hing met spreuken. Eentje is me altijd bijgebleven: ‘Ik kloeg dat ik geen schoenen had, tot ik een man ontmoette die geen voeten had.’ Dat is een wijsheid die ik mijn kinderen ook probeer mee te geven: we hebben het zo slecht nog niet. Er zijn altijd mensen die het met nog minder moeten stellen.»


Lees ook: 'Ons belastinggeld gaat niet naar waar de grootste noden zijn' Bea Cantillon over de gevaren van groeiende ongelijkheid

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234