Helaas pandakaas: 'Elke nieuwe attractie in Pairi Daiza is een logistieke en financiële nachtmerrie'

Eric Domb, oprichter en patron van de succeszoo, zet er stevig de pas in, in een volumineuze volière die een weelderige selectie fauna en flora uit de Australische outback bijeenhoudt.

We bevinden ons in Pairi Daiza, de fenomenale dierentuin die Eric Domb (54) from scratch bouwde op de gronden van een oude cisterciënzer abdij, net boven de Borinage. De verbeelding regeert op deze feeërieke 55 hectaren, waar 5.000 dieren van diverse taxonomische geaardheid struinen, galopperen en klapwieken. Vorig jaar trok Pairi Daiza 1,4 miljoen bezoekers, waaronder 400.000 Vlamingen, en het deed zo beter dan Plopsaland en de Antwerpse Zoo. Schoolklassen, seniorenverenigingen en AA Gent: voor hun jaarlijkse uitje gaat het richting Henegouwen.

'Weet u waarom ik zo overtuigd was van het potentieel van deze plek? Er was nog een geïnteresseerde koper: de Indiase goeroe Maharishi Mahesh Yogi'

Domb geeft zijn geheim prijs terwijl hij tegen het harde zonlicht in lukraak een tempel aanwijst: ‘Authenticiteit.’ Als Domb een hindoetempel wil, gaat hij niet aan de slag met bordkarton, maar laat hij een échte tempel bouwen in Bali en vliegt die vervolgens – elke steen genummerd – over. Hij laat de tempel ook ritueel inwijden, en laat daartoe de Indonesische – ‘Un petit pays de 250 millions d’habitants’ – minister van Toerisme aanvliegen. Voor een wandelpad van enkele honderden meters laat Domb geen klinkertegels aanrukken, maar zoekt hij zijn gerief op de flanken van de Javaanse vulkaan Merapi: ‘Zes maanden lang hebben wij daar 1.200 mensen tewerkgesteld.’ Deze beeldenstormer jaagt zijn talloze dromen zonder dralen na, met veel zwier en oog voor detail. Wanneer hij door het park laveert, knipmest Domb om de haverklap om een sigarettenpeuk of prop van de grond te plukken.

Eric Domb «Ik heb een probleem, moet ik bekennen: mijn ogen zijn té goed. Ik zie beter dan de adelaars in het park: geen snipper ontsnapt aan mijn blik. Dat is jammer, want daardoor kan ik niet onbekommerd genieten van de schoonheid, zelfs niet op een prachtige zomerdag als vandaag. Ik zie alleen wat onvolmaakt is, wat beter kan.»

HUMO Dat is volstrekt in tegenspraak met de principes van mindfulness, tegenwoordig erg in zwang bij lieden die rimpelloos geluk najagen.

Domb «Klopt. Ik heb veel over filosofie gelezen en weet dat gelukkige mensen in het nú staan en vrede nemen met het status quo. Ik ben iemand die zijn geluk te veel in de toekomst zoekt, ik streef continu naar meer en beter. Al is méér geen waarde op zich: béter is het doel.»

We zijn intussen in Dombs betoverende kantoor annex stockageruimte beland, een overweldigende exhibitie van edelstenen, snuisterijen, schilderijen en in onbruik geraakte nutsvoorwerpen.

Domb (zucht) «Ik heb natuurlijk veel te weinig tijd, maar het is de bedoeling dat al die dingen ooit een plaats krijgen in het park.

»Dieren, bomen, stenen: de natuur heeft me altijd gefascineerd. Mijn ouders hadden een prachtige tuin, en dat deed me op jonge leeftijd al dagdromen over een weelderige tuin waar mens en dier in harmonie zouden kunnen samenleven. Geen haar op mijn hoofd dat eraan dacht dat ik ooit zélf zoiets uit de grond zou stampen – het was een utopie.»

HUMO De utopie werd gaandeweg werkelijkheid, te beginnen in de jaren 90.

Domb Pierre «Ik ben hier voor het eerst geweest op 4 november 1992 – sommige datums vergeet je nooit – met , de schoonvader van mijn secretaresse. Die man had in 1975 Walibi opgericht voor de familie Meeùs. Hij had ervaring met pretparken, en nadat hij een vogelpark in Duitsland had bezocht, was hij met wilde plannen teruggekeerd. Ik kende die wereld níét: ik was advocaat geweest, deed dat niet graag en was nadien noodlijdende kmo’s gaan adviseren. Ik was niet goed in boekhouden, financiën of recht, maar had het overzicht van de entrepreneur. Mijn werk was leuk, maar ik vond het leven van de mensen waarvoor ik werkte een pak boeiender dan mijn eigen leven. Pierre was op zoek naar investeerders, en hij dacht die bij mijn klanten te vinden: ik ben puur uit beleefdheid meegekomen. Maar toen ik deze plek zag, raakte ik geprikkeld.

»Op 23 december van dat jaar – mijn vrouw was aan het bevallen – kreeg ik telefoon van Pierre: ‘We geloven er niet meer in.’ Diezelfde dag verstreek de deadline van de verkoop. Ik was intussen zo begeesterd door het project, dat ik, ondanks een gebrek aan investeerders, de eigenaars heb gebeld: ‘Ik ben juist miljoenen investeringsgeld misgelopen, maar ik koop uw domein toch.’ (Met dichtgeknepen ogen) Weet u waarom ik zo overtuigd was van het potentieel van deze plek? Er was nog een andere geïnteresseerde koper: de Maharishi Mahesh Yogi

HUMO De befaamde Indiase goeroe, grondlegger van de transcendente meditatie. Zowel de Stones als de Beatles vielen voor zijn kunstjes.

Domb «Het is geen toeval dat hij geïnteresseerd was. Welke filosofie je ook aanhangt: sommige plaatsen zijn héílig, punt. Dit is zo’n plek: veel mensen zeggen me dat ze hier een magnetiserende energie voelen. Er zijn objectieve redenen: de bronnen met kraakhelder water, de glooiing in het landschap, de oriëntatie. Maar er is méér: misschien ontdekken wetenschappers ooit wat. Ik had de geest van het terrein gevoeld, het potentieel, ook al was het kasteel aangevreten door zwammen. In mijn dromen zag ik de vogels al aanvliegen. Paradijsvogels. Paradisiers. Vandaar de eerste naam van het park: Parc Paradisio.

»Ik was 32, enthousiast en optimistisch, maar toen begon het pas: ik had een exploitatievergunning nodig. Ik heb de provincie en de kabinetschef van de bevoegde minister aangesproken om ze mijn plan uit te leggen: ‘De therapie van de schoonheid, voor een redelijke prijs.’ Ik wilde gelovigen van alle strekkingen, maar ook vrijmetselaars en filosofen, in deze schitterende tuin samenbrengen, onder de universele waarden van het humanisme, maar met respect voor diversiteit. ‘Als u dát doet,’ zeiden ze vlakaf, ‘kunt u naar uw vergunning fluiten.’ Ze verklaarden me zot: ‘Dat is commerciële zelfmoord.’ (Denkt na) Kent u de film ‘Le dîner de cons’, over een sul die wordt uitgenodigd voor het avondeten, zodat de andere tafelgasten met zijn voeten kunnen spelen en er wat te lachen valt? Ik was de con op het diner.»


Afschuwelijke verliezen

HUMO Uiteindelijk hebt u toch genoeg geld bijeengeharkt en de overheid kunnen overtuigen van uw bedoelingen: op 11 mei 1994 ging Parc Paradisio open. Een doorslaand succes was het niet.

Domb «Ik had een businessplan: als ik nog ’ns goed wil lachen, diep ik dat op. Hoe kon ik zo stom zijn? Ik had het aantal bezoekers compleet óverschat, en de kosten ónderschat. Toen we met de werken startten, was falen geen optie: ik kon niet geloven dat zo’n goed idee kón mislukken. Maar niets werkte zoals het hoorde, we moesten veel meer investeren dan gedacht en we hadden veel minder bezoekers dan gehoopt. En dan kreeg ik ook nog ’ns de ecologische taliban achter me aan, die me verweet dat ik wilde dieren smokkelde. Voor de economische wereld was ik een esoterische utopist, voor de natuurbeweging een kapitalist die geld wilde verdienen met dierenleed. Pas op: ik vind organisaties zoals de Vogelbescherming belangrijk. Ze zijn een essentieel tegengewicht voor de economische wereld en hun wantrouwen is gegrond. Maar ik was zuiver op de graat.

'Elke nieuwe attractie in ons park is een logistieke en financiële nachtmerrie'

»Vier jaar lang hebben we verlies gemaakt, 5 miljoen euro in totaal. Het was afschuwelijk, en toen begon ik wél de moed te verliezen. Wat wil je, als je iedereen hebt teleurgesteld en niemand nog in je gelooft? Behalve je ouders misschien, al vreesden ook zij dat ze hun spaargeld nooit meer zouden terugzien. Ik bleef zeggen: ‘We vinden wel een oplossing.’ Terwijl alle hoop uit mijn hart was verdwenen.»

HUMO Maar u beet door.

Domb «Ik zei u al dat ik advocaat ben geweest. Wel, mijn énige geslaagde pleidooi heb ik gehouden toen ik geen advocaat meer was: ik heb mijn leveranciers en bankiers ervan kunnen overtuigen dat het beter was om ons in leven te houden dan ons bankroet te laten gaan.»

HUMO We zijn ondertussen 2015, en Pairi Daiza is het kroonjuweel van het binnenlandse toerisme: wat heeft voor de kentering gezorgd?

Domb «Er was niet één moment. Ons geheim is dat we in schoonheid en authenticiteit zijn blíjven geloven, ook al is elke nieuwe attractie een logistieke en financiële nachtmerrie. De voorbereiding is fantastisch: boeken lezen, reizen, foto’s maken, plannen uitdenken. Maar dan begint de calvarietocht. De grond, bijvoorbeeld, is hier heel slecht: we wonen op een moeras. Technische en praktische problemen met hopen, ook al brengen we de beste vakmannen over.»

HUMO Maar het resultaat mag telkens gezien worden. Ik zag daarnet uw boeddhistische tempel: net echt.

Domb «Maar die ís echt. Onze tempel zou er vijf eeuwen geleden nét zo hebben uitgezien. We hebben ons geïnformeerd, hebben toestemming gevraagd aan de master van de monniken en hun voorschriften voor 150 procent nageleefd. Onze boeddha is nieuw, zoals de traditie voorschrijft – je mag niet recycleren – en uit kamferhout gesneden. We hebben nadien wel een oude stenen boeddha ontvangen, als geschenk, uit een tempel in Taiwan.»

HUMO De tempel is zelfs gewijd, en kan dus gebruikt worden voor rituelen.

Domb «Ja. Natuurlijk.»

HUMO Het staat vast dat uw manier van werken niet conform de gangbare economische logica is.

Domb «We zijn een beursgenoteerd bedrijf – zo kan ik sneller groeien – maar wel het enige ter wereld dat gebouwen bouwt die niet toegankelijk zijn. Maar tempels weerspiegelen de geest van een volk, hun hoop. Ze zijn mooi omdat ze emaneren uit de opvattingen van een volk over wat goed is. Ik wil die schoonheid beschikbaar maken voor mensen die niet de kans hebben om zo veel te reizen als ik, mensen van wie de leefwereld begrensd wordt door de randen van hun tv-scherm.»

HUMO Uw bouwwoede is nog lang niet gestild. U plant nu ook een vulkaan, met échte lava.

Domb «Dat klopt, voor onze ‘Terre du Froid’. We zijn al naar Kamtsjatka gereisd, in Siberië: een vulkanoloog heeft ons meegenomen naar een vulkaantop. We willen een strook lava uit de bergflank houwen en met een helikopter naar de haven brengen. Niet evident. Natuurlijk zou ik dat met andere stenen kunnen nabootsen, maar ik wil dat onze bezoekers die lava kunnen vóélen. Financieel wordt het weer een ramp, maar mensen vertrouwen ons omdat wij door authenticiteit geobsedeerd zijn. Zoals met dat vliegtuig.»

HUMO Het bushvliegtuig dat u naar Afrika wil sturen?

Domb «Nee, dat is een ander vliegtuig. Er zijn twee vliegtuigen. De Antonov-AN2, die op termijn medicijnen en hulpgoederen zal vervoeren voor onze stichting, en de Beechcraft 18. Een watervliegtuig dat we hebben overgevlogen uit Canada. Mensen zeggen: ‘Waarom overschilder je niet gewoon een oud vliegtuig? Het publiek zal het verschil niet zien.’ Maar ik wil the real thing. Ik doe het ook voor mijzelf.»


No Kill-policy

HUMO Laten we het ’ns over de beesten hebben. Parc Paradisio is begonnen als een vogelpark, maar Pairi Daizi is intussen uitgegroeid tot een heuse jardin zoologique met 5.000 dieren.

Domb «5.000? Moeilijk te zeggen: we trekken ook wilde dieren aan. Vogels die hier aanspoelen, zoals in een Club Med. We hebben al gieren op bezoek gehad.»

'Elke nieuwe attractie in ons park is een logistieke en financiële nachtmerrie'

HUMO Een onnozele vraag, die weliswaar ook door sociaal psychologen en financiële journalisten wordt gesteld: met welk dier zou u zichzelf vergelijken?

Domb «Mag ik mezelf niet met een boom vergelijken? Nee? Een Aziatische olifant, dan. Mijn lievelingsdier. Ze lijken met hun dikke huid onkwetsbaar, maar ze zijn zéér gevoelig. Weet u wat u nooit mag doen? Olifanten verlekkeren met een vrucht, en die dan op het nippertje voor hun neus weggrissen. Doe dat nóóit! Zeer traumatiserend: vijf jaar later weten ze dat nóg. Olifanten moeten per dag 200 kilogram eten, ze zijn altijd bang dat er te weinig voedsel zal zijn. (Mijmerend) Maar hun karakter is onovertroffen, de groepssolidariteit komt vóór alles. Onlangs is hier een kalfje geboren: ik zag het ’ns op haar poten wankelen van vermoeidheid, maar nog vóór het kantelde, schoot haar tante te hulp. Nog een pluspunt: ze eten geen vlees, net als ik.»

HUMO U bent vegetariër geworden nadat u in IJsland een walvissteak had verorberd.

Domb «Als kind heb ik de avonturenboeken van Jack London en James Curwood verslonden: ik droomde van gezouten walvisvlees. In Reykjavik is er een vismarkt waar je dat nog kan vinden. Ik daarnaartoe. Misschien was de bereiding niet perfect, maar het was niet lekker, en vooral: ik voelde achteraf alleen maar schaamte. Ik was er zo ziek van dat ik beslist heb om nooit nog vlees te eten. Ik eet wel nog vis.»

HUMO Alle vegetariërs die ik ken, zijn niet tuk op dierentuinen.

Domb «Ah bon? Waarom?»

HUMO Ze vinden het onfatsoenlijk om dieren te kooien en in een onnatuurlijke setting te kijk te zetten.

Domb «Ik snap dat iemand die vegetariër is uit filosofische overwegingen, ook problemen heeft met dierentuinen. Maar het is niettemin spijtig, én onterecht. Laten we wel wezen: dierentuinen zijn niet het probleem van wilde dieren. Hier lopen geen stropers rond. Het probleem van wilde dieren is dat hun habitat verdwijnt. De Aziatische olifant waar we het net over hadden: er schieten er nog 40.000 over.

»De meeste van onze dieren zijn in gevangenschap geboren en hebben het leven in het wild dus nooit gekend. Het probleem van die dieren is níét dat ze niet vrij zijn: dat is een projectie van onze eigen zucht naar vrijheid. Het échte probleem – of liever: aandachtspunt – van dierentuinen is verveling. Wij zijn daar heel erg mee bezig.»

HUMO Moderne dierentuinen zijn helemaal anders geconcipieerd, maar pro memorie schets ik even het klassieke plaatje van de neurotische tijger die cirkeltjes draait in een te kleine kooi.

Domb «Wij hebben geen problemen met stereotiep gedrag, op enkele olifanten na, die we hebben geërfd van een circus. Ze leefden in een kleine ruimte en vinden het aangenaam om heen en weer te wiegen: dat werkt hypnotiserend en kalmerend. In de natuur zie je dat soort gedrag niet. Maar het échte probleem is dat die beesten erg intelligent en nieuwsgierig zijn: een gebrek aan prikkels is een reëel gevaar. Maar tegenwoordig wordt daar hard aan gewerkt, zeker in België: hier hebben we alleen maar moderne dierentuinen, met bekwame verzorgers.»

HUMO Een heikele kwestie: wat te doen als er te veel dieren zijn? Planckendael kwam onlangs in opspraak nadat ze een zeldzame antilope hadden geëuthanaseerd en vervolgens aan hun carnivoren te eten hadden gegeven. U doet dat niet.

Domb «Nee, wij voeren een no kill-policy sinds we vijf jaar geleden een buffeljong geëuthanaseerd hebben. Dat heeft me toen zo aangegrepen dat we beslist hebben om dat nooit meer te doen. Het is soms een heksentoer om dieren-op-overschot in andere parken geplaatst te krijgen, maar dat hebben we er graag voor over. Alles liever dan een dierenpark te zijn dat in koelen bloede gezonde dieren doodt. Alleen in medische noodgevallen gaan we soms over tot euthanasie. Ik veroordeel parken die het wél doen niet, maar wij houden die deur voortaan dicht.»

HUMO Dierenorganisatiesbeweren dat overschotten een onvermijdelijk nevenefect van dierentuinen zijn: men weet dat bezoekers dol zijn op babydiertjes, en dus draaien de paarprogramma’s op volle toeren.

Domb «Het is juist dat sommige dierenparken bij een geboorte heel erg op een vrouwtje rekenen en, als het dan een mannetje blijkt te zijn, stilletjes overgaan tot euthanasie. Dat is moreel verwerpelijk en zo’n dierenpark willen wij niet zijn. Als je als park beslist om dieren te laten paren, dan moet je ook de verantwoordelijkheid nemen voor de gevolgen.»


De luie Waal

HUMO Een recente en felbesproken toevoeging aan uw collectie: de reuzenpanda’s Xing Hui en Hao Hao. Ik heb ze daarnet gezien: ze zijn om op te eten. Zouden ze evenveel bekijks hebben zonder die kogelronde witte kop en dotten van zwarte oogvlekken?

Domb (schokschoudert) «Als baby had ik al een pandaknuffel. Hun geheim? Simpel: ze zijn vegetarisch, dat speelt een rol. En ze zijn ook grappig. Als ze aan gymnastiek doen, zijn ze uitermate funny.»

'De waarheid over de panda's is simpel: wij hadden een dossier ingediend, de Antwerpse Zoo niet'

HUMO In darwinistisch opzicht zitten panda’s niet in het koppeloton van het dierenrijk: ze lusten enkel bamboe, een gewas dat zo voedingsarm is, dat er bergen van verzet moeten worden. Ze zijn ook amper voor voortplanting te porren: als het niet aan de mens had gelegen, waren ze wellicht allang uitgestorven. Maar ze zijn de inzet van een miljardenbusiness.

Domb «Het tegendeel is waar: de mens is het probleem, niet de oplossing. Zoals altijd. Als wij niet met zo veel waren, als wij niet alle bamboebossen hadden gekapt, dan was er genoeg bamboe voor alle reuzenpanda’s van de wereld. Natuurlijk zal de panda ooit uitsterven: de gemiddelde levensduur van een soort bedraagt 500.000 jaar. Dat gemiddelde neemt trouwens af sinds de jaren 50, door onze (kucht) positieve invloed.»

HUMO Het zal Xing Hui en Hao Hao worst wezen, maar ze zijn het onderwerp van een fikse rel geworden. De Antwerpse Zoo achtte zichzelf beter geschikt om de panda’s te mogen ontvangen. Vervolgens sprongen Geert Bourgeois, Kris Peeters en Bart De Wever voor de Zoo in de bres en nam de rel een communautaire wending.

Domb «De waarheid is simpel: wij hadden een ijzersterk dossier ingediend bij de Chinezen, de Antwerpse Zoo niet. (Geërgerd) U weet dat wij al enige tijd met de rijkelijke subsidies van de Antwerpse Zoo in onze maag zitten: wij vinden dat de eerlijke concurrentie in het geding is.»

HUMO Antwerpen mocht tussen 2002 en 2016 93 miljoen incasseren, u slechts 10 miljoen. ‘Oversubsidiëring is nefast voor het ondernemerschap.’ Het had een quote van Bart De Wever kunnen zijn, maar het is er één van u.

Domb «Ik vind zo veel overheidsgeld niet rechtvaardig en niet noodzakelijk. Wij doen namelijk precies dezelfde job. Wij zijn niet zuiver commercieel, zij niet zuiver wetenschappelijk. De Zoo maakt reclame, verkoopt merchandising en doet aan marketing. (Kreunt) Maar genoeg daarover: ik moet me schikken, dat is een belangrijke les geweest.

»Maar wat ik wilde zeggen: tijdens de gesprekken over dat mededingingsprobleem heb ik de baas van de Zoo, Dries Herpoelaert, spontaan gezegd dat we een pandadossier hadden ingediend. Dat was in december 2012.»

HUMO Toen u de panda’s toegewezen kreeg, vielen ze uit de lucht. Later volgde de suggestie dat uw vriendschap met Elio Di Rupo er voor iets tussen zat. Het is algemeen geweten dat de Chinese regering springt als Elio met zijn vingers knipt.

Domb (onverstoorbaar) «Wij hebben de panda’s gekregen omdat ons dossier ijzersterk was: we hebben nooit zo hard gewerkt als toen en hebben zelfs een juffrouw uit Szechuan in dienst genomen om alles op te volgen. Ik ben verschillende keren naar ginder gevlogen, ben bevriend geraakt met het hoofd van het kweekprogramma. Ik heb ook vrienden gemaakt in Peking. Maar het belangrijkste argument was onze Chinese tuin, die we in 2006 al hadden geopend. In geen enkele dierentuin ter wereld vind je zo’n mooi eerbetoon aan de Chinese cultuur. Ik heb ambassadeur Liao Liqiang uitgenodigd, heb hem op een olifant gezet en hij heeft gevoeld: ‘Eric houdt van onze cultuur. Hij kent de oude tuinen van Zuid-Oost China.’ Ik heb hem gevraagd: ‘Kunt u ons helpen?’ Hij: ‘Eric, ik zorg ervoor.’

»Het technische, wetenschappelijke dossier is één ding. Maar je moet ook een tweede spoor volgen: de premier moet dat dossier persoonlijk overhandigen – een formele, symbolische kwestie. Waarom? Als waarborg: de Chinese overheid ként mij en mijn park niet. De premier bevestigt bij manier van spreken dat ik solvabel ben. Ik begrijp niet dat iemand kan geloven dat de Chinezen panda’s aan een land geven omdat een ondernemer bevriend is met de premier? Meer nog: als – en ik herhaal dat dat níét het geval was – Antwerpen tegelijk een dossier had ingediend, dan zou België geen panda’s hebben gekregen. Nooit. Een premier van zo’n complex land zou in zo’n geval nooit tussenbeide komen, zéker niet als zijn eigen streek betrokken partij is. Twee: de Chinezen zouden zich nooit laten dwingen om te kiezen tussen twee dierentuinen.

»Nogmaals: wij hebben nooit zo hard gewerkt als toen, het frustreert me mateloos als dan weer ’ns het beeld van de luie Waal wordt opgehangen, die niets gedaan krijgt zonder politieke vriendjes. Ik nodig iedereen uit om ons park te bezoeken: de vrucht van noeste arbeid.»

HUMO Uw relatie met de Zoo was al langer verzuurd. Herpoelaert had bij zijn aantreden in 2011 al aangekondigd dat hij de 250.000 Vlamingen die toen Pairi Daiza bezochten, zou terughalen. Is dat gelukt? Op hoeveel staat de teller nu?

Domb «Ouf. Moeilijk te zeggen. (Maakt rekensom in zijn hoofd) 27 procent van, euh, wat zal ik zeggen? 400.000? (Wuift) Ik wil die geschiedenis niet oprakelen, ik laat zulke verklaringen voor zijn rekening.»

HUMO De panda’s hebben u in elk geval geen windeieren gelegd. Uw aandelen kosten nu 50 in plaats van 30 euro.

Domb «Dan toch zeer theorétische windeieren, want ik heb nog nooit aandelen verkocht. Ze hebben ooit op 75 gestaan, nu op 54 euro. Dat zegt niets.»

HUMO Uw bezoekersaantal is ook gestegen.

Domb «In 2013 hadden we 1,25 miljoen bezoekers, vorig jaar zijn we naar 1,4 miljoen gegaan – 9 procent: zo groot is dat verschil toch niet?»


Linkse rechtse

HUMO Een Vlaamse krant kopte laatst: ‘Wallonië haalt na panda’s ook Chinese jobs binnen.’ Men doelde op een bedrijvenpark in Louvain-La-Neuve waar enkele Chinese bedrijven zich zullen komen vestigen. Ook de Amerikanen doen hun duit in het zakje, want Google opende onlangs een datacenter in Saint-Ghislain, een investering van 250 miljoen euro. Zijn het tekenen aan de wand? Gaat het beter met Wallonië?

Domb «U weet dat ik voorzitter ben geweest van de Union Wallonne des Entreprises? Jarenlang heb ik in de kranten verkondigd wat we volgens mij moesten doen, maar dat doe ik niet meer. De beste manier om de Waalse economie te helpen, is tonen wat mogelijk is. Zelfs in de minst toeristische regio van België – tussen Ath en Bergen. Wallonië is niet vervloekt, alles is mogelijk, als men maar enthousiast is en zich omringt met talent.»

'Het grootste obstakel voor ondernemerschap en groei is niet de fiscaliteit of het overheidsbeslag, maar dit (wijst naar zijn hoofd): de mentaliteit'

HUMO Maar het gaat dus beter?

Domb «Bof, het gaat in elk geval niet slechter.»

HUMO Dankzij het marshallplan, het economische relanceplan van de Waalse regering?

Domb «Het was in elk geval broodnodig dat de universiteiten en de ondernemingen dichter bij elkaar kwamen: de kenniseconomie is de economie van de toekomst. Maar dat is geen Waalse kwestie: ook in Vlaanderen wordt daaraan gewerkt.»

HUMO Er staat intussen een Waal aan het hoofd van de federale regering: stemt dat u tevreden?

Domb (wuift) «Daar spreek ik mij niet over uit. Nooit gedaan.»

HUMO Die regering noemt zichzelf een sociaal-economische herstelregering. Stemt dát u tevreden?

Domb «De loonkosten zijn hier hoog, dat lijdt geen twijfel. We moeten competitiever worden, maar het grootste obstakel voor ondernemerschap en groei is niet de fiscaliteit of het overheidsbeslag, maar dit (wijst naar zijn hoofd): de mentaliteit. De ondernemer maakt totáál geen deel uit van het collectieve bewustzijn. Over wie spreekt men in onze samenleving? Sporters. Zangers. Politici. Patroons zien we wél, ja, maar dat zijn in 90 procent van de gevallen werknemers, en geen entrepreneurs. Waarom doet Duitsland het zo goed? Omdat ze een lange traditie van familiebedrijven hebben, ondernemers die investeren in de lange termijn, voor hun kinderen.»

HUMO De ondernemer verdient meer respect?

Domb «Mais non, ik vind niet dat ik te weinig respect krijg. Maar het beeld van de man of de vrouw die onderneemt, niet twijfelt als hij of zij een versnelling hoger moet schakelen en zich dan in het avontuur stort, moet bijgesteld worden. We moeten blijven discussiëren over de verdeling van rijkdom, dat is belangrijk, maar men mag niet vergeten dat elke ondernemer een big bang meemaakt, een moment waarop hij – op gevoel – een beslissing neemt die álles op het spel zet. Daar praat niemand over. En als we er wél over praten, dan gaat het alleen over degenen die mislukken: die worden dan te kijk gezet.»

HUMO Die Waalse premier van daarnet is tevens een liberaal, en wellicht niet afkerig van ondernemers.

Domb «Nogmaals: ik heb daar nooit commentaar op gegeven.»

HUMO We weten dat u bevriend bent met zijn voorganger.

Domb «Ik heb vrienden in álle partijen. Ook bij de N-VA.»

HUMO U hebt uzelf ooit sociaal-democraat genoemd.

Domb (geprikkeld) «Het enerveert me dat men mij altijd bij het ene of andere kamp wil indelen, terwijl ik net het evenwicht interessant vind. Ik heb mijn eigen idee over links en rechts. Iemand die zichzelf met hart en ziel rechts noemt: wat houdt zo iemand fundamenteel bezig? De legitieme drang van het individu om in alle vrijheid alle potentieel dat in hem zit te exploiteren. Dat is een idee dat mij ook aanspreekt, natuurlijk. Als ik een geniaal idee heb, wil ik dat kunnen uitvoeren – zonder veel belemmeringen. En als ik slaag, wil ik daar erkenning voor krijgen. Van de andere kant: wat denkt iemand met links DNA? Dat het schandalig is dat iemand die aan de goede kant van het spoor geboren wordt altijd alle kansen krijgt. Dat DNA zit óók in mij. Ik ben het niet eens met alle ideeën van de PS, évidemment, maar ik ben me ervan bewust dat ik veel geluk heb gehad in het leven. Links en rechts zijn twee vérités partielles. Het probleem is dat politieke partijen unilateraal denken. Dat is logisch vanuit het standpunt van de politieke marketing – duidelijkheid is efficiënter – maar persoonlijk ben ik meer voor yin en yang.»

HUMO Zoals Doorbraak, het blad van de Vlaamse Volksbeweging, u omschreef: de atypische kapitalist.

Domb «Ja, yin en yang.

»U hebt mijn tuin gezien. Zoiets kun je niet bouwen als je de mensen niet graag ziet. Pairi Daiza is het resultaat van mijn dromen over een harmonieuze wereld – waar mensen zoals ik hun dromen kunnen realiseren, maar waar andere mensen ook gelukkig kunnen samenleven. In het ideale systeem probeert men tegenstellingen met elkaar te verzoenen. Links en rechts hebben alle twee gelijk en sluiten elkaar slechts gedeeltelijk uit. In elk intelligent systeem houden yin en yang elkaar in evenwicht. Politiek vertaald: onze bedrijven moeten competitief blijven om onze diensten en goederen te kunnen uitvoeren, maar tegelijk moeten we blijven waken over de solidariteit. Evenwicht: dáár draait het om. Allemaal betrekkelijk evident, zeker in de natuur. Monocultuur werkt niet. Eén verkeerde bacterie of fout virus kan alles uitroeien. Een systeem dat weerstaat aan de vijand is een complex systeem. Eén dat tegenstellingen koestert en probeert te verzoenen. Wat complex is, is dus goed voor de mens.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234