null Beeld

Heleen Debruyne: 'De kracht van vernedering'

Heleen Debruyne

‘Dit soort groepsgedrag is het begin van álle mogelijke ellende,’ brieste ik jaren geleden, toen ik nog geloofde in de kracht van verandering. De lange, puistige studenten in hun ondergekotste witte jassen keken me verward aan. De meisjes die ze op hun blote knieën dwongen om door scherpe kiezelsteentjes te ploeteren, keken al even verward op van hun marteling. ‘Is die nog meer bezopen dan wij?’ zag je ze denken. ‘Ja, en jullie ook, laat je maar lekker vernederen. Lekker hoor, dan mogen jullie volgend jaar hetzelfde doen,’ riep ik nog.

Ik was bloednuchter. Het mechanisme dat mensen zover krijgt om mayonaise van elkaars ballen te likken, is hetzelfde als dat wat aan de basis ligt van godsdienstwaanzin, fascistische regimes, pestgedrag en belachelijke modeverschijnselen, geloofde ik toen oprecht. Toen Geert Noels zich eerder dit jaar liet ontvallen dat studentendopen een ‘vorm van georganiseerd pesten voor gevorderden’ zijn, knikte ik dan ook driftig. Noels hekelde verder nog dat de politie die dopen begeleidt en zo een signaal geeft dat de maatschappij die georganiseerde vernedering prima vindt, en dat vooral vrouwen het risico lopen om seksueel vernederd te worden.

Vernedering zou één van de sterkste, moeilijkst te vergeten menselijke emoties zijn, volgens onderzoekers. Vernederen is volgens Van Dale ‘in aanzien of macht verlagen, klein maken, oneer aandoen, met geringschatting behandelen’. De gevolgen daarvan krijgen we lastig van ons afgeschud. Een groep wetenschappers die zich verenigen onder de noemer Human Dignity and Humiliation Studies, vindt die emotie zo nefast dat ze er zelfs naar streeft om ‘wereldwijd vernederende situaties terug te dringen’. Maar de golf aan boze reacties van blije gedoopte vrouwelijke studenten die de bezorgde econoom over zich heen kreeg, laat zien dat zij het zélf helemaal niet zo zagen. ‘Wij zijn niet vernederd!’ riepen ze.

Sinds kort kom ik elke maand samen met een groep mensen om onze ongepubliceerde schrijfsels voor te lezen aan elkaar. Om kritiek te kunnen geven, moet je je blootstellen aan de kritiek van de anderen – een groepsdynamiek die misschien niet eens zoveel verschilt van wat de studentenverenigingen elk jaar organiseren. Na de discussie over mijn vorige lezing werd het plots stil. Daar lag ze, voor me, op de bodem van het waterglas waaruit ik al te veel rode wijn had gedronken: de beperking van mijn kunnen. De groep keek me aan en sprak me niet tegen. Die ervaring had vernederend kunnen zijn, maar ze was het niet.

Ik had me kwetsbaar getoond in een groep vol mensen die even kwetsbaar waren. Vanuit een evenwaardige positie delen we oprechte bedenkingen. Dat is geen vernedering, dat is nivellering. We hopen er allemaal beter uit te komen – zo niet, is het toch goed voor het groepsgevoel. Misschien ervaren de studenten in hun plassen bier en kots dat ook zo. Of misschien voelt wie het anders heeft ervaren zich al te vernederd om zich erover uit te spreken. De jonge mensen in vieze jassen lopen nog steeds brullend door mijn stad. Tegenwoordig zwijg ik, stap ik snel en met dichtgeknepen neus verder.

undefined

undefined

Heleen Debruyne is schrijfster en chef vrouwenzaken.

Volgende week: Naema Tahir, Nederlandse schrijfster van Pakistaanse afkomst.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234