null Beeld

Heleen Debruyne: 'De tweeloop van Fabre'

Daar ligt hij, op de vloer van een atelier vol half afgewerkte sculpturen. Broek half naar beneden, rug gekromd van genoegen. Jan Fabre trekt zich met snelle, korte bewegingen af. Ik zie zijn roze eikeltje glanzen, zijn mond verkrampen. Plots krijgt hij mij in de gaten, en schrikt. Hij grijpt naar een tweeloop en richt, maar het geweer is in twee geknakt. Ik schrik wakker. Mijn dromen zijn weinig subtiel – goddank geloof ik niet in droomduiding.

Fabre is natuurlijk in mijn onderbewustzijn gesukkeld door de berichten over misbruik binnen zijn gezelschap. De rukscène heb ik rechtstreeks uit zijn eigen werk: hij beeldt zichzelf al eens graag masturberend af. En autoritaire mannen vind ik al lastig sinds ik de meester van het vierde leerjaar tegensprak en er in verhouding tot mijn leeftijd en vergrijp onredelijk veel haat in zijn straffen leek te schuilen. Toch blijft de nachtmerrie spoken.

Ik wil me niet uitspreken over de zaak-Fabre zelf, ik kan alleen maar luisteren naar en meeleven met de betrokkenen en het verdere verloop afwachten. De zaak doet me nadenken over kunstenaars. Wat we van hen verwachten en hoe graag we hen op een verhoogje hijsen. Kunstenaars zijn speciale mensen, geloven we graag. Ze zijn uitzonderlijke figuren, vrije zielen. Ze staan buiten of zelfs boven het gekrioel van ons, gewone stervelingen, en kijken naar ons geploeter en distilleren daar kunst uit. Ware kunst, vrije kunst. Subversieve kunst, die ons de wereld anders doet bekijken. En tja, als je om al dat moois te maken een excentriekeling of een onhebbelijke bullebak moet zijn, dan is dat maar zo. Dat nemen we erbij, dat vinden we zelfs vermakelijk.

Maar wat blijft over van onze illusie van het scheppende genie, als we het gaan ontrafelen?

Ik heb me ook weleens laten meeslepen door het theater van Fabre. Het is visueel prikkelend, het bracht me in een roesje. Maar deed het me anders naar de wereld kijken? Ik zag wat ik wist: extase, wreedheid, vrouwen en mannen in seksuele rollen die ik al lang ken. Ja Jan, zo is de mens. Ik beleefde zijn werk zoals ik dronken ga dansen, zoals ik naar reality-tv kijk: burgerlijk escapisme. De volgende dag draaien ik en de wereld weer gewoon op precies dezelfde manier door.

Hoe vrij is het genie trouwens nog als er rond hem een hele bedrijfsstructuur is gegroeid, met een omzet van miljoenen euro’s? En excentriek gedrag, alla, maar moeten we kwálijk excentriek gedrag met de mantel der liefde voor de kunst blijven toedekken?

Misschien is het tijd om een ander soort genie te gaan bewieroken. Een aardige, verantwoordelijke burger, die alle illusies van grandeur voorbij is. Die beseft hoe onmogelijk ware vrijheid is en daar naar handelt. Die alleen zichzelf en een paar geliefden lastigvalt met zijn of haar excentrieke neigingen. Die voelt dat bij het betreden van het opgetuigde verhoogje ook verantwoordelijkheid hoort. Die toegeeft dat scheppen niet mystiek is, maar gewoon vermoeiend mensenwerk. Ik ken er wel, alleen worden ze zelden erg beroemd.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234