Heleen Debruyne: 'Het Vlaams canon dient niet om de historische waarheid te achterhalen, maar om een verwarde natie een gevoel van eigenwaarde aan te meten'

Er zijn zo van die dingen die ik eng zou kunnen vinden, als ik er niet zo hard om moest lachen. ‘Midsommar’, bijvoorbeeld, de beste horrorfilm die ik in jaren zag. De humor waarmee de regisseur de bizarre gewoontes van een eeuwenoude Zweedse sekte in beeld brengt, overstemt de gruwel van de – voor het genre al bij al bescheiden aantallen – aan stukken gereten mensenlijven.

Of de ontwerpnota voor de Vlaamse regering van informateur Bart De Wever. En dan vooral de passage over geschiedenisonderwijs. De N-VA wil een ‘Vlaamse canon’ samenstellen, ‘een lijst van ankerpunten uit onze Vlaamse cultuur en geschiedenis, die Vlaanderen als Europese natie typeren’.

Zo’n canon zegt meer over de prioriteiten van wie de lijst heeft samengesteld dan over de werkelijke loop van de geschiedenis. Neem nu de Literaire Canon, samengesteld door de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren en het Vlaams Fonds voor de Letteren. Tussen alle eminente schrijvers is het speuren met een vergrootglas naar een vrouw. Je zou geloven dat hun weke hersentjes het niet kunnen, literatuur bedrijven. De realiteit is natuurlijk dat de omstandigheden – wetten, gewoontes, verwachtingspatronen, geld – hen tegenzaten. Dat leer je dan weer niet uit de lijst.

In Nederland bestaat sinds 2006 een canon voor het geschiedenisonderwijs – daar wil de N-VA zich aan spiegelen. Daar zijn ze vooral goed in veelzeggende stiltes. De voor de roemrijke Gouden Eeuw zo belangrijke slavernij wordt snel-snel behandeld, de realiteit van het leven in de kolonies komt niet aan bod, de collaboratie lijkt een marginaal verschijnsel, et cetera. Het instrument dient dan ook niet om de historische waarheid te achterhalen maar om een verwarde natie een gevoel van eigenwaarde aan te praten. Als je vindt dat de burgers gebukt gaan onder een minderwaardigheidscomplex, kun je ze altijd een beetje proberen op te peppen – maar noem dat geen geschiedenisonderwijs. Het is propaganda.

Goed historisch onderwijs zou moeten leren dat wie de annalen beheert zijn versie van de feiten oplegt. Dat het ertoe doet wie spreekt en wie zwijgt. Dat de boeiendste zaken zich vaak in de marges afspelen, als we er al bronnen van hebben. Dat lang niet alle bronnen te vertrouwen zijn – wijsheid die in het dagelijkse leven ook nogal van pas komt. Dat weet De Wever, gediplomeerd historicus, goed genoeg. In de nota is hij wel zo eerlijk de bedoelingen niet te verbergen. De lijst moet, zo staat er, ‘het identiteitsbesef van de jongere generatie bevorderen’.

Op slechte dagen zou ik het plan voor deze canon nogal eng vinden. Het om politieke redenen inzetten en dus verdraaien, verbloemen of ronduit herschrijven van de geschiedenis kent een lange, weinig fraaie traditie. Maar ik vind het te komisch om bang te worden. Politici hopen jongeren in deze tijden van YouTube, TikTok en klimaatmarsen zo diep te raken met verhalen over de Bourgondische staatsvorming of de uitzonderlijke penseelstreken van Van Eyck, dat ze er prompt een trots gevoel van collectieve identiteit uit gaan puren. Zo’n enorm geloof in de kracht van historische verhalen, het is bijna ontroerend.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234