null Beeld

Heleen Debruyne: 'Iedereen wil zich in een groep zelfden nestelen. Tot je uit de gratie valt. Dan is de groep wreed'

'Geen frieten, wel bier'

Ik heb nooit hoeven na te denken over mijn identiteit – dat getuigt er vast van hoe vlotjes ik alles geregeld krijg in mijn leven. Maar anno 2018 duikt het woord overal op – bij rechtse politici, bij linkse activisten. Ik moet mijn identiteit maar eens gaan definiëren, vóór ik een hopeloos anachronisme word. Het woord komt van het Latijnse ‘idem’, ‘dezelfde’. Tot welke groep zelfden behoor ik?

Ik ben uit twee West-Vlamingen geboren, maar je hoeft niet diep in mijn familiegeschiedenis te graven om Walen, Italianen, Ieren en Spanjaarden te vinden. Ik denk, lees en schrijf in goed Nederlands, matig Engels en Frans, en als ik dronken ben ook in het Duits. Ik ben een product van ons onderwijssysteem, maar ik heb ook in het buitenland gestudeerd. Ik ben niet gelovig, maar sinds ik wekelijks in de Nederlandse Randstad ben, vind ik mijn luchtige omgang met schuld en boete erg katholiek. Mijn illusie dat ik een Europese burger ben, valt ineens ook in duigen.

Ik ben opgegroeid binnen de grenzen van de Belgische natiestaat, maar die lijnen staan nog maar pas op de kaart. Ik lust geen frieten, maar drink wel bier. Mijn beroep doet me vast tot de één of andere elite behoren, mijn bankrekening helemaal niet. Ik heb een kut en een baarmoeder en draag al eens een jurk, maar u zou niet de eerste zijn die me een manwijf vindt. Ik val vooral op mannen en soms ook op een vrouw. Biseksueel vind ik een lelijk woord.

Hoe meer ik erover nadenk, hoe warriger mijn pogingen tot zelfdefinitie worden. Ik sta klaar om op de barricades te brullen dat we identiteit naar de prullenmand moeten verwijzen: het is een verengend, verdelend concept. We zijn te verlicht voor tribale ideeën. We zijn allen extreem diverse, maar gelijkwaardige individuen, burgers in een democratie!

Onzin, vindt politiek filosofe Chantal Mouffe. In een democratie heb je altijd een spanning tussen het principe van individuele rechten en de menselijke nood aan sociale en politieke eenheid – aan groepsgedrag, dus. Groepsgedrag is nu eenmaal onaangenaam: de ‘wij’ van de ene groep verwijst sowieso achterdochtig naar een ‘zij’. Irrationeel, ook: groepen leven van het geloof in een vaak fictieve, maar verbindende mythe. De ene democratisch verkozen politieke groep erkent opvattingen, waarden en belangen die vaak de andere groepen uitsluiten.

Niets aan te doen, denkt Mouffe, politiek is mensenwerk en dus altijd onvolmaakt. Rechts heeft dat goed begrepen en speelt meesterlijk in op de hang naar de groep met hun discours over ‘onze identiteit’. Traditioneel links is al decennia op de sukkel. Hoog tijd voor een links populisme, vindt Mouffe, want inspelen op die basale sentimenten loont electoraal.

Mouffes politieke theorie raakt aan mijn meer duistere vermoedens over de aard van de mens. Iedereen wil zich in een groep zelfden nestelen, daar is het warmer. Tot je uit de gratie valt, of überhaupt niet past. Dan is de groep wreed. Maar toch blijf ik liever op de barricade staan, slapjes hakkelend dat mensenlevens complexer zijn dan de illusie van één gedeelde identiteit. Toch?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234