null Beeld

Heleen Debruyne: 'Product van de evolutie'

‘Men lijkt niet te begrijpen dat het moment waarop twee mensen zich verenigen altijd iets verhevens heeft.’

Dat schreef Joseph Roth in 1926. Het had net zo goed het aangeschoten gelal van een dertiger in een Gentse bar kunnen zijn, in 2018. Roth vertolkt de nog steeds nijpende angst dat kennis over wat ons drijft alle schoonheid verstikt. We weten het nochtans goed genoeg: we zijn een zak vol bloed en botten en andere vochtige, flubberende substanties, aangevuurd door hormonen. We neuken omdat we een product van de evolutie zijn. Maar dat horen we niet graag, dat is te deterministisch. Liever verzinnen we metaforen om te ontsnappen aan onze nietigheid.

Roth pende zijn verzuchting neer in 1926. Hij maakte toen een rondreis door de nog jonge Sovjet-Unie. Zoals wel meer progressieve joden zag hij wel wat in het Sovjet-experiment. Tot hij er eenmaal was. Hij zag kleinzielig gekonkelfoes, een nieuwe klasse van rijken, verstikkende censuur – zijn reportages uit die periode zijn nu vertaald en verzameld in ‘Spoken in Moskou’.

‘Ik raak er steeds meer van overtuigd dat Marx verschillende uiterst belangrijke factoren gewoon is vergeten mee te rekenen,’ schreef hij. Op die rondreis kon Roth niet naast de Russische vrouw kijken. In 1926 hadden vrouwen bij ons niet eens stemrecht. In de Sovjet-Unie mochten ze stemmen, werken, kregen ze hun ontslag niet omdat ze zwanger werden, waren er crèches en konden ze scheiden. Die vrouwvriendelijke wetten in de Sovjet-Unie waren er niet uit zuiver idealisme gekomen: de economie van de nieuwe staat kon het zweet van de arbeidsvrouwen maar al te goed gebruiken.

Die wetten vond Roth op zich wel humaan, maar hij merkte dat de omgangsvormen tussen mannen en vrouwen er door aan het veranderen waren. Vrouwen kochten – stel je voor! – bloemen voor mannen. ‘Vrouwen die niet meer versierd worden, verliezen hun aantrekkingskracht,’ mopperde hij. De Sovjetvrouw heeft dan wel rechten gekregen, maar loopt nu in vormeloze jurken. Dat had natuurlijk, vermoedde Roth, zijn impact op het bedrijven van de liefde. Los van God en burgerlijke moraal kon de Sovjetstaat bovendien in uitstekende seksuele voorlichting voorzien. Die voorlichting, vond Roth, ‘reduceert de liefde tot een hygiënisch vlekkeloze paring van twee door films, schoolvoordrachten en brochures voorgelichte personen van verschillend geslacht.’ Hij schetste een doembeeld van mechanisch parende lichamen. Onderzoek naar de seksualiteitsbeleving achter het IJzeren Gordijn doet nochtans anders vermoeden. Terwijl mijn West-Vlaamse grootmoeders hun masturbatoire zonden nog gingen opbiechten aan meneer pastoor, werd in Tsjechoslowakije in 1961 al een congres gewijd aan het vrouwelijk orgasme. Daar pleitten seksuologen voor een betere verdeling in de zorg voor de kinderen en de huishoudelijke taakjes.

Als Roth nog leefde, zou ik hem willen geruststellen: de wetenschap en de ophitsende illusies van verhevenheid sluiten elkaar niet uit. Neem nu het mechanisme van de seksuele selectie. Het is haast een mirakel dat de eindeloze keten van mijn voorouders, paringsdans na paringsdans, neukpartij na neukpartij, ertoe heeft geleid dat ik nu val als een zak bloem voor verheven volzinnen en verzen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234