Kristallen zijn populairder dan ooit.Beeld Getty/Studio V

Gek of geniaal?

‘Helende kristallen’ vormen miljardenindustrie, ook al is hun effect onbewezen

In het Instagram-tijdperk zijn kristallen populairder dan ooit. Wie zijn de mensen die geloven in de geneeskrachtige werking van de edelstenen? En kan dat kwaad?

‘Goedenavond! Welkom bij deze live vollemaancirkel.’ We kijken naar een onlinemeditatie van Hanneke Peeters, eigenaar van ‘selfcarebedrijf’ Rock Your World op Instagram. Een tijdje geleden kwamen we nog op maandagochtend in een yogastudio in Amsterdam-West met een tiental vrouwen bijeen voor de wekelijkse kristallenmeditatie. De witte, lichte ruimte rook naar kruidenthee, uit de speakers klonk esoterische muziek. In het midden lag een kring donkerpaarse kristallen. Peeters spoot ‘auraspray’ in de lucht, een parfum van etherische oliën, dat ruikt naar bergamot en rozenhout. Ze sprak ons toe: ‘Vandaag staat in het teken van de amethist: een steen die zorgt voor rust.’ 

Hanneke Peeters: ‘Ik weet dat de kristallen bij mezelf en mijn cliënten werken. Voor mij is dat genoeg.’Beeld YouTube

Sinds kort verlopen de sessies digitaal, maar de boodschap is hetzelfde: kristallen zijn goed voor je. Slaap je slecht? Amethist helpt, zeggen kristallenliefhebbers. Een beetje pips? Een jade gezichtsroller geeft je een stralende huid. Moe? Voeg wat citrien toe aan je water voor nieuwe energie. En stop zwarte toermalijn in je broekzak tegen de straling van je mobiel. 

Simpel gezegd zijn kristallen natuurlijk gevormde stoffen die er mooi uitzien door hun kleur, glans of vorm, en die daardoor de moeite waard zijn om te verzamelen. Ze bestaan uit één mineraal, in tegenstelling tot stenen, die uit meerdere mineralen bestaan, en hebben een kristallijne vorm, wat wil zeggen dat de moleculen gerangschikt zijn volgens een vast patroon. 

Gezichtsrollers, links: jade, rechts: rozenkwarts.Beeld Getty Images

Tegenwoordig vallen kristallen niet alleen in de smaak bij new-agers in tie-dye shirts, maar ook bij zakenmannen en influencers. In 2018 werd volgens het Amerikaanse technologietijdschrift Fast Company 40 procent meer gezocht naar ‘crystal healing’ dan in 2014. Op Instagram zijn onder de hashtag #crystals al bijna dertien miljoen foto’s te vinden. Spirituele influencers die vertellen over de helende kracht van kristallen, zoals @thenatureofawitch, @energymuse of @thehoodwitch, hebben honderdduizenden volgers. De kledinglijn van fotomodel Miranda Kerr wordt eerst ‘gefilterd’ door rozenkwarts, voordat haar producten de schappen bereiken. Zangeres Erykah Badu, realityster Kim Kardashian en voormalig Spice Girl en modeontwerper Victoria Beckham zeggen allemaal kristallen bij zich te dragen voor ‘goede energie’. Spencer Pratt, bekend uit de MTV-televisieserie ‘The Hills’, begon zelfs zijn eigen kristallenlijn: Pratt Daddy Crystals. Onlangs plaatste hij op zijn Instagram een foto van zichzelf met een rozenkwarts, met daarbij de tekst: ‘Ik heb het geneesmiddel tegen het coronavirus hier in mijn hand.’ Daaronder stond nog wel geschreven: ‘Waarschuwing: dit is een meme. Er is geen bewijs dat kristallen een dodelijke pandemie kunnen oplossen.’ Een grap dus, al is het niet onvoorstelbaar dat de tv-persoonlijkheid gelooft in de helende werking van kristallen. Toen zijn vrouw Heidi Montag beviel, was ze omringd door kristallen ter waarde van 27.000 dollar. 

Er gaat veel geld om in de kristallenhandel. In het artikel ‘Is There a Crystal Bubble? Inside the Billion-Dollar ‘Healing’ Gemstone Industry’ op zakelijk internetplatform Fast Company stelt kristallenverzamelaar en -handelaar Daniel Trinchillo dat kristallen inmiddels een miljardenindustrie vormen. Hij werkt al 35 jaar met kristallen en zag zijn klantenkring veranderen van geologen en natuurkenners in miljonairs. In het Britse dagblad The Guardian zei Trinchillo dat hij een kristal voor 6 miljoen dollar verkocht; onvermeld blijft wat voor steen het was en aan wie hij die heeft verkocht. 

Waarom zijn de stenen zo geliefd? In de eerste plaats lijken kristallen vooral populair geworden door Instagram. Nog los van wat de kristallen volgens fans bewerkstelligen, leveren ze namelijk mooie plaatjes op. Clint Hogestyn, medeoprichter van Rock Your World en partner van Hanneke Peeters: ‘We zagen online dat kristallen populair werden in Los Angeles, en wilden dit naar Europa brengen.’ Net als de hernieuwde interesse in astrologie past de populariteit van kristallen in een bredere trend: een hang naar mysticisme, aantrekkelijk verpakt op Instagram. Kleurrijke foto’s van kristallen worden vergezeld van teksten over energieën en balans. Vaak gaan de bijgevoegde teksten erover dat we minder op ons scherm gericht moeten zijn en meer op onszelf. Hogestyn: ‘In een tijd waarin we continu online zijn – zeker nu met corona – is het goed om af en toe afstand van je mobiel of computer te nemen. Je concentreren op een kristal dwingt je iets externs en natuurlijks te gebruiken en dat geeft innerlijke rust.’

Van links naar rechts: rozenkwarts, labradoriet en citrien.Beeld Getty/Studio V

De Nederlandse ondernemer en ayurvedisch behandelaar in opleiding Loulou Machinè gelooft dat stenen ‘een bepaalde energie’ bevatten. ‘Wanneer je in de kracht van stenen gelooft, kunnen ze voor jou gaan werken. Kristallen stralen een vibratie uit, daarmee kun je water opladen. Als je bijvoorbeeld rozenkwarts in water stopt en dat water vervolgens drinkt, zul je zelf kalmer worden.’ 

Er is vooralsnog geen wetenschappelijk bewijs voor de helende werking van stenen, maar met geestkracht kom je een eind. Psycholoog Christopher French van de universiteit van Londen, gespecialiseerd in de psychologie van paranormale overtuigingen, liet al in een studie uit 2001 zien dat kristallen vooral werken als je er zelf in gelooft. Hij vroeg tachtig vrijwilligers te mediteren met een ‘kristal’. Alleen de helft van hen kreeg een echt kristal, de andere helft kreeg een stuk plastic. De vrijwilligers moesten vervolgens opschrijven wat ze voelden. 76 vrijwilligers ervoeren sensaties als tintelingen, gerichte aandacht, ontspanning van het voorhoofd of een algeheel vergroot bewustzijn. Wat bleek: er was geen verschil in het effect van de echte en de namaaksteen, en gelovigen in kristallen ondervonden twee keer zo vaak effecten als zelfverklaarde sceptici.

In andere woorden: het is vooral het placebo-effect dat werkt. 

Dat weerhoudt kristallenliefhebbers er niet van beweringen te doen over de werking ervan. In 2018 werd Gwyneth Paltrows lifestylewebsite Goop aangeklaagd wegens misleiding, omdat er werd beweerd dat yoni-eieren (kristallen eieren van rozenkwarts of jade – respectievelijk 55 en 66 dollar – die je in je vagina moet inbrengen) ‘seksuele energie cultiveren, chi-paden (een term uit de traditionele Chinese geneeskunde, red.) in het lichaam vrijmaken, vrouwelijkheid intensiveren en levenslust aanwakkeren’. Een rechtszaak en een schikking van 145.000 dollar later staan de vagina-eieren nog altijd op de site, alleen nu zonder claims.

Claims van kristallenaanhangers zijn soms serieuzer en gevaarlijker. Op 9 maart waarschuwde de Amerikaanse voedsel- en medicijnenwaakhond Food and Drug Administration voor zeven bedrijven die producten aanprezen met de valse belofte Covid-19 te genezen. Het ging om bedrijven die etherische oliën, theeën of extracten verkochten. In dit licht is de meme van ‘The Hills’-ster Spencer Pratt, waarin hij zegt het geneesmiddel tegen het coronavirus te hebben, een stuk minder onschuldig. 

Kristalmijn in Gogobos, Namibië.Beeld Getty

Je moet er wat voor overhebben

De grootste kristallen ter wereld zijn te vinden in de Cueva de los Cristales (‘grot der kristallen’) in de Naicamijn in Mexico. Sommige zijn meer dan een meter dik en 15 meter lang – en dat terwijl de soort, seleniet, tot de traagst groeiende kristallen behoort. Onderzoekers schatten dat de kristallen er honderdduizend tot een miljoen jaar over hebben gedaan om zo groot te worden. De grot is trouwens niet te bezoeken: het is er rond de 50 graden en de luchtvochtigheid is meer dan 80 procent, dus zonder speciaal pak ben je binnen enkele minuten dood.

Er zit nog een donkere kant aan de kristallenhandel. De industrie is niet gereguleerd en het is dus niet duidelijk waar de stenen vandaan komen. Ze worden bijvoorbeeld gevonden in Afghanistan, geslepen in China en vervolgens op Europese beurzen doorverkocht voor ze in Nederlandse winkels terechtkomen. Volgens onderzoek van het Amerikaanse cultuurmagazine New Republic zijn veel kristallen bijproducten uit koper- of kobaltmijnen, mijnen die schadelijk zijn voor het milieu. En dat zijn dan nog de mijnen die aan de milieu- en arbeidsvoorwaarden van de Verenigde Staten moeten voldoen. Mijnen uit veel andere landen hoeven dat niet: in de mijnen in Congo, rijk aan de populaire stenen toermalijn, kwarts, citrien en amethist, werken kinderen vanaf 7 jaar. The New York Times vergeleek jade uit Myanmar met bloeddiamanten, omdat veel van de jonge mijnwerkers verslaafd zijn aan heroïne en hun zoektocht naar jade vooral voortzetten om hun verslaving te bekostigen. 

SelenietBeeld Getty

Peeters van Rock Your World vertrouwt haar handelaar: ‘Hij is echt een kristallengek en gaat zelf op reis om kristallen te mijnen. Bij de groothandel waar ik mijn kristallen inkoop werken allemaal oudere mensen die niet lijken te gaan voor het geld. Maar je weet het natuurlijk nooit zeker.’ Het is de ironie van de kristallengekte: liefhebbers zeggen begaan te zijn met de aarde, terwijl kristallen tegelijkertijd vernietigend voor de aarde kunnen zijn. 

En wat betreft de werking van kristallen: Peeters en Hogestyn zien het als een aanvulling, iets extra’s. Hogestyn: ‘We zeggen niet: vergeet het advies van je dokter en koop een kristal.’ Peeters: ‘Als je een steen vasthoudt, voel je je meteen meer geaard. Ik weet dat het bij mezelf en mijn cliënten werkt. Voor mij is dat genoeg.’ De kristallen die ze in haar huis heeft liggen zijn eigenlijk een geheugensteuntje dat ze even tot rust moet komen. ‘Ik vergelijk kristallen met een mooie bos bloemen of een betekenisvolle foto. Ze zijn mooi om naar te kijken en brengen je een moment van blijdschap.’

Ook Machinè gebruikt kristallen tijdens haar dagelijkse rituelen. Zo zet ze amethist op haar bureau als ze zich moet concentreren om een essay te schrijven, draagt ze labradoriet bij zich om haar aura te beschermen en maansteen om haar cyclus te reguleren. ‘Mijn menstruatie bleef een tijd uit, en na verschillende onderzoeken kon de reguliere geneeskunde mij niet verder helpen. Met hulp van een ayurvedisch behandelaar heb ik op natuurlijke wijze mijn cyclus weer in balans gebracht. Het dragen van maansteen heeft mij in deze periode kracht en vertrouwen gegeven, omdat maansteen de vrouwelijke cyclus ondersteunt.’ Ook zegt ze dat de stenen haar helpen zich gegrond en stabiel te voelen. ‘Het is nu verleidelijk om de hele dag in je pyjama te hangen, maar opstaan en een dagelijkse routine hebben is juist belangrijk. Dat geeft ons het gevoel een doel te hebben en het brengt ons in harmonie met onze ware natuur.’

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234