Boek★★★☆☆

Herman Koch - 'Finse dagen': oerdegelijke Nederlandse literatuur

Autofictie en moederboeken doen het goed, dus Herman Kochs uitgever zal niet bepaald rouwig geweest zijn dat Nederlands bestverkopende en meest vertaalde auteur zich met ‘Finse dagen’ aan een combinatie van beide heeft gezet.

Herman 'Finse dagen'Beeld RV

Voor wie eraan zou twijfelen, schrijft Koch het op pagina 258 nog eens helder neer: ‘Dit boek is autobiografisch.’ En voor de heel slechte verstaanders legt hij nog even uit wat hij precies met ‘autobiografisch’ bedoelt: ‘In dit hele boek heb ik niet alleen de feiten gevolgd, maar er ook fictie van gemaakt op plekken waar me dat beter uitkwam. Soms heb ik fictie gebruikt om losse onderdelen beter aan elkaar te lijmen, op andere plekken heb ik de feiten aangedikt om er een beter verhaal van te maken.’ Of de schrijver van ‘Zomerhuis met zwembad’ en ‘Het diner’ in de zomer van 1968 dus echt iemand de tanden uit zijn bloedende bek heeft geslagen in een achterstandswijk van Baltimore, zullen we nooit helemaal zeker weten.

Andere gebeurtenissen uit ’s mans leven kunnen wél stilaan met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid als bekend beschouwd worden. Dat Kochs moeder is gestorven toen hij 17 jaar oud was, bijvoorbeeld, en dat de slungelige snaak met slechte schoolcijfers niet zo heel lang na zijn eindexamen naar een boerengezin op het Finse platteland trok om er in zijn eentje tussen de bomen te staan en over de toekomst na te denken.

Omdat zelfs vrienden, kennissen en familieleden meewarig bleven doen over Kochs periode in de Noord-Karelische kou, besloot de 66-jarige schrijver om zijn ervaringen met ‘kalveren, motorzagen en in de lengte doorgezaagde bomen’ ruim 45 jaar na de feiten eindelijk te boek te stellen. Dat doet de voormalige ‘Jiskefet’-acteur met het hem kenmerkende gevoel voor humor. Koch toonde zich in zijn romans al een bijwijlen heerlijk vilein schertsende schrijver, maar hij schuwt ook de zelfspot niet. Als hij het over zijn ‘uitgebluste’ gezicht in de spiegel heeft, omschrijft hij het als ‘een kerstboom waarvan iemand de verlichting heeft uitgedaan’. Ook de fors drinkende Finnen die hem ondanks zijn onhandigheid in hun midden verwelkomen, worden met milde humor neergezet.

De enige figuur die het in ‘Finse dagen’ op geen enkele manier moet ontgelden, is de vroeggestorven moeder van de schrijver. Net als veel van zijn eminente collega’s in de Nederlandstalige letteren ziet Herman Koch zijn nieuwe boek als een literaire gedenksteen voor de vrouw die hem heeft gebaard. Het levert, een occasioneel ontroerende scène ten spijt, niet per se de beklijvendste passages op. Over de doden niets dan goeds, maar de fragmenten waarin de jonge Herman zijn moeder in gedachten toespreekt, grenzen af en toe aan het pathetische.

Wie overigens van zijn romans houdt omdat ze de Grote Maatschappelijke Thema’s (soms net iets te opzichtig) behandelen, komt met ‘Finse dagen’ wat bedrogen uit. Hier geen welgestelde mensen die worstelen met prangende morele vraagstukken, geen bespiegelingen over geweld, maar simpelweg een schrijver die in zijn eigen verleden woelt omdat er een boeiend verhaal begraven ligt dat hij nog niet eerder heeft verteld. Daardoor lijkt ‘Finse dagen’ soms vlak, maar tegelijkertijd is het verfrissend dat Herman Koch niet de pretentie heeft om aan zijn eigen jeugdige ervaringen al te grote conclusies over de onverbeterlijke natuur der mensen te koppelen.

In ‘Finse dagen’ ontwaar je de stem van een auteur die zoveel vertrouwen heeft in zijn vertelkunst dat hij haar niet onnodig verzwaart met ingewikkelde filosofieën of gekunstelde spielereien. Herman Kochs taal is zuiver, en de compositie van zijn verhaal is ingenieuzer dan ze op het eerste gezicht lijkt. ‘Finse dagen’ is oerdegelijke Nederlandse literatuur. Niet meer, maar zeker ook niet minder.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234