null Beeld

Het afscheidsinterview: Humo sprak met rechter Freddy Troch

Rechter Freddy Troch hangt deze week zijn toga aan de wilgen. Op zijn eenenzestigste, eerder dan verwacht. Collega's reageren met verbijstering op het vervroegd pensioen, dat ook voor zijn naaste medewerkers als een verrassing kwam. 'Waarom ik vertrek? Omdat ik het beu ben.'

undefined

'Ik vertrek omdat ik het beu ben.Beu dat we geen milimeter vooruitgaan'

Mijn allereerste telefoontje met Freddy Troch zal ik nooit vergeten. Vijftien jaar geleden was dat, toen er weer eens sprake van was dat het onderzoek naar de Bende van Nijvel volledig zou worden opgedoekt. Troch was in alle staten: 'Als ze met het Bendedossier gaan stoppen, heb ik daar nog wel één en ander over te zeggen. Kom vrijdag maar af voor een interview.' De ochtend zelf belde zijn secretaresse: de rechter liet zich excuseren, hij had de griep. Een duidelijke smoes: Troch had zich bedacht.

In de jaren nadien belde ik Freddy Troch geregeld om te vragen of hij geen interview wilde geven. Hij zei altijd eerst ja en daarna nee. En telkens beloofde hij: 'Misschien over een jaar of twee.'

HUMO Terwijl u helemaal nooit van plan was om een interview te geven.

Freddy Troch (lacht) «Ja, maar da's een techniek. Niet direct nee zeggen. Ik heb honderden vragen gehad voor een interview. Ik vind dat te delicaat, zolang je rechter bent. Als je standpunten gaat innemen en achteraf komt het te pas bij één of andere zaak, dan kom je in de problemen. Maar wat zeurt u nog? U zit hier nu toch?»

HUMO U vertrekt dus met vervroegd pensioen uit onvrede met de gang van zaken bij justitie?

Troch «Ik vertrek omdat ik niet meer machteloos wil toekijken hoe alles muurvast zit. Ik heb de beslissing genomen in februari, heel kort geleden dus. Ik was het werkelijk beu dat we nog altijd geen regering hebben. We weten ook niet wanneer die er zal komen. En n moeten ze nog beginnen met de hervorming van justitie waar we nu al zo lang op wachten. We gaan geen millimeter vooruit.

»Wat mij ook stoort: kleine zaken die ondertussen wél zouden kunnen gebeuren, komen er ook niet door. De politici steken zich voortdurend weg achter de term 'lopende zaken'. Dat heeft de doorslag gegeven: dat je voelt dat het niet vooruitgaat. Ik ben ondertussen ook al 61, wat zit ik hier nog nutteloos werk te verrichten? Ik kan beter van het leven beginnen te genieten, in plaats van hier te zitten aanmodderen.»

HUMO De twee laatste jaren van uw carrière zat u in Brussel, in de commissie Modernisering van de Rechterlijke Orde. Werkt die commissie dan niet?

Troch «Die commissie is het probleem niet, je kan daar nuttig werk doen, onder meer in verband met de gerechtskosten en de werklastmeting. Maar vanuit die positie zie je wel hoe vast alles zit. En je krijgt er zo weinig respons! Je krijgt zelfs geen antwoord op rapporten die je overmaakt aan de minister, nog geen bericht van ontvangst.

»Een voorbeeld: de magistraten krijgen in principe allemaal een laptop. Maar de programma's waarmee ze moeten werken zijn nu al allemaal verouderd, en niets werkt deftig. Ze kunnen hun laptop niet aansluiten op een printer, ze kunnen hun vonnissen niet doormailen naar de partijen... En dat terwijl advocaten wél over de meest gesofisticeerde apparatuur beschikken. Ik heb destijds van pure miserie gewoon zelf een computer gekocht. De computer die ik van het gerecht gekregen had, was stukgegaan terwijl ik een vonnis aan het schrijven was in een grote fraudezaak – zo'n vonnis telt algauw honderd bladzijden. Ik doe de computer binnen, drie dagen later krijg ik hem terug, en hij werkt nog steeds niet. Ik heb mijn vonnis moeten uitstellen. Foert, heb ik gezegd, ik koop mijn eigen computer.

(bladert in zijn papieren) »Kijk, ik heb hier het activiteitenverslag van 2011 van het beheerscomité Phenix – da's de dienst die zich zou moeten bezighouden met de informatica in de magistratuur. Anderhalve bladzijde telt het. Anderhalve bladzijde! De directeur-generaal schrijft: 'We hebben het voorbije jaar niet gewerkt, we hebben geen personeel, geen middelen, en blijkbaar vindt de politiek dat helemaal niet erg, want in het activiteitenverslag van 2010 stond precies hetzelfde.' (Citeert) 'Een nieuwe alarmkreet... Zal hij dan nooit gehoord worden?' 't Is de samenvatting van hoe ver we staan met informatica bij het gerecht. Ik vind het een echte schande.

»En zo is het met alles. Onze strafuitvoering rammelt. Wetten raken niet aangepast. De gevangenissen zitten te vol. Op een enkelband moet je meer dan een jaar wachten. Daders van seksueel misbruik en drugsdelinquenten krijgen geen tijdige behandeling omdat de justitiehuizen overbelast zijn. In februari zat het me allemaal zo hoog dat ik dacht: 'Freddy, je moet ook eens aan jezelf denken.' Ik ben een dag thuisgebleven, ik heb mijn beslissing genomen, ik heb al mijn mails geschreven, en toen mijn vrouw 's avonds thuiskwam van haar werk heb ik gezegd: mijn pensioenaanvraag is vertrokken.»


Bende van Nijvel

Freddy Troch werd in de late jaren 80 landelijk bekend als de (letterlijk) kleine onderzoeksrechter uit Dendermonde die samen met substituut Willy Acke en het speurdersteam Delta de wapens van de Bende van Nijvel vond, in het kanaal nabij het hellend vlak van Ronquières. De jonge magistraat had er toen al een blitzcarrière opzitten. Afgestudeerd in de rechten in 1974. Drie jaar stage als advocaat bij CVP-senator Etienne Cooreman, met Jef Vermassen als medestagiair. Benoemd tot substituut in 1977, nadien rechter en beslagrechter, tot hij in 1983 de jongste onderzoeksrechter van het land werd. Samen met substituut Acke kreeg hij het onderzoek naar de brutale moord op de conciërge van het bedrijf Wittock-Van Landeghem in Temse, waar toen ook zeven prototypes van kogelvrije vesten werden gestolen. Later kwam daar het onderzoek naar de bloedigste raid van de Bende van Nijvel bij: in de Delhaize van Aalst, waar acht doden vielen.

Intussen liepen er in Charleroi en Nijvel onderzoeken naar de andere aanslagen van de Bende van Nijvel. Dat maakte het dossier extra ingewikkeld: de samenwerking tussen de speurdersteams draaide vierkant, politiediensten hielden informatie voor elkaar achter en probeerden elkaar de loef af te steken. Toch boekte alleen Dendermonde succes in het onderzoek, met de wapenvondst in het kanaal en het spoor naar de bende rond Philippe De Staercke. Maar net toen Charleroi en Dendermonde onderhandelden over een betere samenwerking – en net toen Troch interesse toonde voor enkele gevoelige dossiers in Brussel: Patrick Haemers, Bouhouche en Beijer, baron de Bonvoisin... – werden de onderzoeken naar de Bende-raid in Aalst en de brutale moord in Temse door een onbegrijpelijke beslissing van hogerhand uit Dendermonde weggehaald en naar Charleroi gekatapulteerd. 'Dit is het einde van het onderzoek,' reageerde Freddy Troch destijds aangeslagen. Kort daarop werd hij, zonder dat hij het wist, ontslagen als onderzoeksrechter.

HUMO We zijn twintig jaar verder en u hebt nooit hardop gezegd waarom het dossier volgens u uit Dendermonde weg moest. Hebben de doemdenkers gelijk en mócht het onderzoek niet opgelost worden? Zaten u en Willy Acke te dicht bij de waarheid?

Troch «Daar heb ik nog altijd geen antwoord op. Wat mij vooral tegen de borst gestoten heeft, was de fanatieke manier waarop ze het dossier-Aalst bij ons weghaalden. Mét flagrante schending van procedures. Achter de rug om van de burgerlijke partijen, die wilden dat het onderzoek bij ons bleef. Het dossier moest weg uit Dendermonde, procedurefouten speelden geen rol. Het móést weg.

»Ik herinner me de consternatie bij Willy Acke toen hij het nieuws hoorde. Hij kwam mijn bureau binnengelopen: 'Freddy, dit kan toch niet!' ik stond zelf ook paf. Justitieminister Melchior Wathelet zou een persconferentie geven, in de zin van: 'Kijk eens hoe goed we het geregeld hebben, alles wordt gecoördineerd vanuit Charleroi.' Terwijl iedereen die een beetje de logica en techniek van een onderzoek kent, wist dat het dossier in Charleroi in een hopeloze chaos zou eindigen. er was daar nog maar pas een nieuwe onderzoeksrechter op het Bendedossier gezet, die zich volledig moest inwerken en bovendien geen woord Nederlands sprak.»

HUMO Waarom moest het dossier uit Dendermonde weg?

Troch «Blijkbaar was het een politiek geïnspireerde beslissing.»

HUMO Van Melchior Wathelet?

Troch «Ja, daar kwam het wel op neer. men heeft mij altijd gezegd dat de beslissing is genomen op het college van procureurs-generaal. Wathelet zegt dat hij daar zelf niet op aanwezig was, maar dat hij wel had aangedrongen op een beslissing. Volgens mij heeft hij politiek geredeneerd: het is een probleemdossier, en als ik nu de knoop doorhak, kom ik er wellicht als een krachtdadig minister uit. en dan zijn we meteen af van die ambetanteriken uit Dendermonde. mogelijk heeft hij er niet verder over nagedacht.»

HUMO Dit is nu wel de méést onschuldige manier om de feiten voor te stellen.

Troch «Tja, ik houd het braaf.»

HUMO U moet daar na al die jaren toch uw idee over hebben?

Troch «Je mag daar zoveel ideeën over hebben als je wil, het blijven hypothesen. en met een hypothese ben je niets. ik houd het erop dat ze de dramatische gevolgen van hun beslissing toen niet hebben ingezien.»

HUMO We zijn twintig jaar later. Denkt u dat het Bendemysterie nog opgelost raakt?

Troch «Ik hoop het natuurlijk, maar ik vrees ervoor. Het is nog vierenhalf jaar voor het dossier verjaart. Als je nu de daders pakt, en je wil ze nog op tijd voor het gerecht brengen, dan moet je het dossier nog rondkrijgen. en de vraag is sowieso: kan het eigenlijk wel nog tot een proces komen, met al die procedurefouten die er in de loop der jaren zijn gemaakt? Kijk alleen al naar wat wij hebben meegemaakt – de overheveling van het Dendermonde-dossier naar Charleroi was één grote procedurefout.»

HUMO Niet lang daarna las u in het Staatsblad dat u geen onderzoeksrechter meer was.

Troch «Ik was compleet verrast, ze hebben mij daar voor het blok gezet. ik denk dat ze het snel-snel zo geregeld hebben omdat ik dan niet meer zou kunnen reageren in het Bendedossier. Want ik was niet van plan om het daarbij te laten, hè. ik wilde nog iets ondernemen, samen met de burgerlijke partijen. Maar goed, dat kon niet meer, het was nu voor iedereen gedaan. Opgeruimd staat netjes.»

HUMO Was dat het dieptepunt van uw carrière?

Troch «Dat mag u wel zeggen. ik heb toen ook lange tijd mijn geloof in justitie verloren. en in mijn hiërarchie. Het was niet prettig werken. Ook van collega's kreeg ik scheve blikken: ik was zogezegd een dwarsligger. Terwijl Willy Acke en ik juist heel geëngageerd met dat onderzoek bezig waren.

»Met Willy klikte het heel goed. elk in onze functie: hij als substituut, ik als onderzoeksrechter, heel complementair. We waren totaal verschillend, en dat was onze sterkte. Willy was de studax die de dossiers bestudeerde, ik was de man van de actie: huiszoekingen, ondervragingen... We zijn er vier jaar lang ingevlogen. Zonder de steun van mijn echtgenote had ik dat nooit gekund, ik kwam alleen thuis om te slapen. Om vijf uur 's middags, als de meeste collega's naar huis gingen, begonnen wij dikwijls aan onze tweede werkdag. Dan trokken we naar de Deltacel (de gemengde cel van speurders, red.) en bleven we tot laat vergaderen. en dan doen ze plots iets waarvan duidelijk is: dit is de doodsteek.

»Ik heb toen uitgekeken of ik niet weg kon uit Dendermonde, en gelukkig ben ik een jaar later naar het eerste Comité P (het controleorgaan van de politiediensten, red.) kunnen gaan. Dat was een nieuwe kans, en voor mij de manier om afstand te nemen.»

HUMO Er wordt gezegd dat Willy Acke het dossier nooit heeft kunnen loslaten en in zijn eentje verder speurde. Obsessief. Hij pleegde in 1995 zelfmoord – volgens sommigen uit frustratie over het Bendedossier.

Troch «Ik herinner me die dag nog goed: ik zat op het Comité P en kreeg telefoon van een collega. ik wilde het eerst niet geloven. Je hebt al die jaren samengewerkt, je hebt lief en leed gedeeld, je bent zo dikwijls samen op stap geweest voor de zaak... Uiteraard was ik geschokt.

»Ik was Willy toen al een tijd uit het oog verloren. Na de overheveling van het Bendedossier was hij vrij vlug vertrokken naar het parket-generaal, en ik was dus naar het Comité P gegaan. De contacten waren verwaterd. ik ben hem nog een keer of twee gaan bezoeken op zijn bureau in Gent, als ik daar moest zijn voor het Comité P. en eigenlijk... hij was veranderd. Het was niet meer dezelfde man. ik denk dat hij de verkeerde keuze had gemaakt door naar het parket-generaal te gaan. er was een plaats vrij als onderzoeksrechter in Dendermonde. ik vind het nog altijd spijtig dat hij daar niet voor gekozen heeft, want hij was er de geknipte man voor. Hij zou dat ook enorm graag gedaan hebben. misschien was hij er dan nu nog geweest.»


Politieke spelletjes

HUMO Toen u vanuit Dendermonde naar het Comité P verhuisde, zag u dat als een nieuwe kans. Maar u kwam wéér in een slangenkuil terecht.

Troch «Ja, dat is iets dat ik toen verkeerd heb ingeschat. ik had moeten weten dat de politiek zo'n belangrijke vinger in de pap had in het Comité P. ik dacht dat het totaal onafhankelijk was, los van de politiek, maar dat was duidelijk niet het geval. Het Comité P is eigenlijk een orgaan van het parlement. en dan constateer je dat je met alle partijen rekening moet houden: de SP trok de rijkswacht voor, de CVP was voor de gerechtelijke politie... Als je dan een rapport moet maken van een onderzoek, dan willen alle partijen er toch hun eigen voordeel mee kunnen halen, en op de duur blijft er van je rapport niet veel over, of wordt het iets totaal anders.

»Achteraf bekeken was een andere voorzitter voor dat eerste Comité P misschien beter geweest. een voorzitter die het politieke spel beter kende en er zich ook meer naar gedroeg. ik ging altijd mijn eigen gang, ook tegenover de politiek. Op de duur bots je met iedereen. Vandaar dat ik er na vier jaar alweer weg wilde – maar het heeft nog twee jaar geduurd eer ik er wegraakte.»

HUMO U zegt dat politiek uw ding niet is, maar u staat zelf bekend als een trouwe CD&V-aanhanger.

Troch (windt zich op) «Kijk, dit wil ik toch eens duidelijk uitleggen. Toen ik pas was afgestudeerd, waren alle benoemingen in de magistratuur politieke benoemingen. ik woonde in Zele, ik had mijn rechtendiploma, ik moest stage doen. in Zele was er een vooraanstaand advocaat: etienne Cooreman, tevens CVP-senator. ik mocht bij hem mijn stage volgen. Dat was gemakkelijk: ik kon me verdiepen in strafrecht, en ik kon te voet naar mijn werk.

»Na een paar jaar vroeg de procureur aan Cooreman of ik geen zin had om naar het parket te gaan. ik heb gepostuleerd en ik was van de eerste keer benoemd. Om in die tijd benoemd te worden moest je de steun van een partij hebben: ik heb de CVP gekozen omdat ik van bij Cooreman kwam. Was Cooreman een socialist geweest, dan was ik via de SP binnengegaan. Dat is het toeval. en daarna heb ik gezegd: oké, ik ben benoemd, ik breek nu met alles.»

HUMO Stoort u zich aan uw CD&V-etiket?

Troch «enorm. elke keer als ik in een artikel moet lezen: 'Troch, magistraat met CD&V-signatuur,' dan krijg ik het. Omdat het suggereert dat ik niet objectief ben, terwijl ik een onafhankelijk rechter ben.»

HUMO Om bij het Comité P te gaan, had u toch óók de steun van de CD&V nodig? Van Tony Van Parys, met wie u gestudeerd hebt?

Troch «Ja, dat is waar. ik zat in het Comité P voor de CVP en Tony heeft mij enorm gesteund. maar dat moet u begrijpen: ik zag het als een vlucht, na alle moeilijkheden in het Bendedossier.»

HUMO Toen u van het Comité P terugkeerde naar Dendermonde, was dat eerst niet naar uw zin. Er was u eigenlijk een Europese topfunctie beloofd.

Troch «Adjunct-secretaris-generaal van de Benelux economische Unie zou ik worden. ik was door België voorgedragen, door de regering-Dehaene.»

HUMO U greep er op het nippertje naast.

Troch «Ja, terwijl alles in kannen en kruiken was. Nederland en Luxemburg hadden hun schriftelijk akkoord al gegeven, ik had zelfs het bureau al gezien waar ik zou zitten. ik zou beginnen in augustus 1999, maar toen brak de dioxinecrisis uit. De CVP verloor de verkiezingen en er kwam een paarse regering. Louis Michel – van toen nog de PRL – kwam op Buitenlandse Zaken en wilde mijn benoeming niet tekenen. Hij moest het eerst nog eens goed bekijken. er waren nog allerlei postjes bij de nieuwe regeringsvorming te verdelen, en ze hadden nog niks voor Eddy Baldewijns van de SP. Johan Vande Lanotte heeft dan gezegd: ha, die Benelux-plaats is nog open, we zullen Baldewijns daar zetten. Louis michel ging akkoord, en voilà, ik was in één keer van het toneel verdwenen.

»Ik denk dat dat er ook wel op wijst dat ik politiek gezien niet zo'n zwaargewicht ben als sommigen beweren. Anders krijg je sowieso wel een ander postje aangeboden. Nog eens: ik ben altijd mijn eigen gang gegaan, hè.»

HUMO Stemt u voor de CD&V?

Troch (lacht) «De laatste keer toch niet meer.»

Terug naar Dendermonde

HUMO En dus keerde u terug naar Dendermonde.

Troch «In het begin was ik daar niet zo blij mee, ik heb wel een keer gevloekt, maar toen ik daar aankwam bleek de mentaliteit helemaal veranderd. er zat een nieuwe generatie van jonge, intelligente magistraten met wie ik het goed kon vinden, en ik heb een paar heel goeie jaren beleefd. ik kon me uitleven in de negentiende kamer van de correctionele rechtbank, waar de zware zaken voorkomen.»

HUMO U hebt een paar spraakmakende en omstreden vonnissen geveld. Ik denk aan de twee juweliers die u vrijsprak hoewel ze vijfentwintig keer op een inbrekersbende hadden geschoten.

Troch «In de rug dan nog. Het was zeer simpel geweest om hen te veroordelen: de inbrekers stonden buiten, dus het ging niet om wettige zelfverdediging. maar als rechter moet je elke zaak apart bekijken. Wat hebben die mensen vroeger al meegemaakt? Wat is de maatschappelijke context? Je moet je inleven in de situatie waarin het gebeurd is. Die mensen waren al twaalf keer eerder overvallen – de laatste keer met wapens en veel geweld. Dit was de dertiende keer. Ze waren getraumatiseerd en leefden in angst. Dus toen er weer eens een inbrekersbende met een koevoet aan hun rolluiken stond te rammelen, zijn ze in paniek geraakt. Ze dachten: 'Als we niet schieten, staan ze dadelijk weer in onze slaapkamer, zoals de vorige keer.'

»Ik heb die mensen vrijgesproken, er is beroep aangetekend, en de vrijspraak is bevestigd in beroep. Omdat het vonnis goed opgebouwd en gemotiveerd was, denk ik. er kruipen vele uren in het maken van zo'n tekst. ik zit soms te malen over twee, drie zinnen.»

undefined

'Ik had moeten weten dat de politiek zo’n belangrijke vinger in de pap had in het Comité P. Ik dacht dat het totaal onafhankelijk was, maar dat was duidelijk niet het geval'

HUMO Een citaat uit het vonnis van de juweliers: 'Aan hypocriete spelletjes tussen politieke meerderheden en minderheden over de al dan niet prioriteit van de veiligheid heeft de burger geen boodschap. Hierover discussiëren verhoogt het onveiligheidsgevoel. Voor slachtoffers van misdrijven wordt die onmacht nog vergroot wanneer zgn. toppolitici op een beschamende manier, via de media en het parlement, justitie als forum gebruiken voor onderlinge afrekeningen.' Straffe taal, die je niet direct in een vonnis verwacht. Uw kritiek ging over het veiligheidsbeleid van de (paarse) regering.

Troch «De precieze context herinner ik me niet meer, het is ook al jaren geleden. ik weet wel nog dat het een reactie was op enkele uitspraken van politici waar ik me verschrikkelijk aan geërgerd had.

»Wat ik wel raar vond, is dat het parket-generaal me achteraf op het matje wilde roepen voor dat vonnis, terwijl de zaak nog in beroep was. Dat was absoluut niet normaal. Het was ook niet de enige keer. Op de duur heb ik gezegd dat ik niet meer op hun brieven zou antwoorden. ik ben geschrokken van die inhoudelijke bemoeienissen van het parketgeneraal, maar blijkbaar gebeurt het meer dan je denkt.»

HUMO Eigenlijk doet u aan politiek via uw vonnissen.

Troch «Ik schrijf die dingen wel in de hoop dat de politiek er rekening mee zal houden.»

HUMO In een ander ophefmakend vonnis gaf u een koppel uit Lebbeke dat een erotische sauna uitbaatte opschorting van straf. Reden: de wetgeving ter zake was niet consequent. U veroordeelde de wet, niet het koppel.

Troch «Dat is een plezant vonniske om lezen, hoor (lacht). eén van de schoonste die ik ooit geschreven heb. ik heb het tussen andere vonnissen door gedaan, als ik me wat wilde amuseren. Soms zat ik in mezelf te lachen terwijl ik een zinnetje schreef. ik neem dat vonnis ook altijd mee als ik bijvoorbeeld ga spreken voor de Rotaryclub, omdat het zo sappig is.

»Ik krijg dus dat koppel voor mij dat beschuldigd wordt van het houden van een huis van ontucht. ik vroeg me af wat ze daar kwamen doen, want in België heerst er een gedoogbeleid voor ontuchthuizen en sekssauna's. Behalve wanneer er minderjarigen in het spel zijn of wanneer er sprake is van mensenhandel, en dat was hier niet het geval. Alle masseuses waren ook netjes aangegeven bij de fiscus, er was dus ook geen zwartwerk of fraude. mijn grote vraag is dan: waarom worden deze mensen wel vervolgd, en die van twee huizen verder niet?

»Als ik gewoon de wet had gevolgd, dan had ik ze moeten veroordelen. Dat had me een uurtje gekost. maar aan dit vonnis heb ik uren gezeten. Herschreven en herschreven... een rechter moet er in zijn vonnissen voor zorgen dat er een evenwicht is tussen de maatschappij en de wetgeving. Dat is mijn filosofie. Het is wel gemakkelijk om alleen maar de wet te volgen, maar dan krijg je een wereldvreemd vonnis. Je moet elke zaak in zijn maatschappelijke context zien. en wat is die in dit geval? Dat er een gedoogbeleid is voor ontuchthuizen. Dat wil zeggen: eigenlijk zou men de wet willen veranderen. is er dan nog sprake van een misdrijf? ik heb die mensen enkel schuldig bevonden aan het openhouden van een huis van ontucht – ik kon niet anders, je mag de juridische regels niet verkrachten – maar ik heb ze opschorting van straf gegeven (geen straf en ook geen strafblad, red.).

»Je maakt geen vonnis omwille van de wet, maar omwille van de samenleving. De maatschappij evolueert, we leven in een totaal ander land dan dertig jaar geleden. maar de strafwetgeving is dezelfde gebleven. eigenlijk zou men het hele strafwetboek eens moeten herschrijven.»

HUMO U kunt dat nu wel zeggen, maar toch hebt u óók een reputatie als repressieve rechter die zware gevangenisstraffen uitspreekt.

Troch «Bij een brutale homejacking waarbij oude mensen gemolesteerd en gefolterd zijn, heb ik weinig compassie met de daders. Daar steek ik mijn tijd niet in. ik ga ervan uit dat mensen die zoiets doen zware criminelen zijn, en dat daar verder weinig aan te doen is: die moeten heel streng aangepakt worden. ik herinner me één beklaagde die pas zeventien was op het ogenblik van de feiten, en die uit handen was gegeven door de jeugdrechter. ik heb letterlijk in het vonnis geschreven dat hij verloren is voor de maatschappij.

»Maar ik vind niet dat ik erg repressief ben. ik vind juist dat justitie meer moet investeren in preventie: voor de behandeling van zedenen drugsdelinquenten bijvoorbeeld.

»Ik herinner mij een beklaagde die bij ons moest verschijnen wegens zedenfeiten. ik gaf hem twee jaar met uitstel (geen effectieve gevangenisstraf dus, red.), op voorwaarde dat hij intensief zou worden opgevolgd door een justitieassistent en zich psychologisch zou laten behandelen. Zes maanden later stond hij opnieuw voor mij voor een nieuw zedendelict. Toen ik bij het justitiehuis vroeg hoe de begeleiding was verlopen, bleek dat men er nog niet eens aan was begonnen, 'wegens overbelast'. Dat is toch om grijs haar van te krijgen?

»Soms zat ik me af te vragen: wat is de zin van mijn werk? Dat is ook één van de redenen waarom ik het beu ben. iedereen weet dat die situatie scheef zit, maar er wordt niet over gepiept. enfin, ik vind dus dat ze beter zouden investeren in meer middelen voor de justitiehuizen. Niet de politiek van altijd maar gevangenissen bij te bouwen.»


Robin Hood

Opschudding was er ook rond het zogenaamde Robin Hood-vonnis, waarin Troch een frauderende belastingcontroleur de gunst van opschorting van straf verleende. De ambtenaar had aangiften van kennissen iets te welwillend ingevuld, zodat ze in aanmerking kwamen voor fiscale voordelen waar ze eigenlijk geen recht op hadden. Troch omschreef de man als een 'fiscale Robin Hood' omdat hij fraude pleegde uit een soort verkeerd begrepen rechtvaardigheidsgevoel. De man vond het onrechtvaardig dat 'de kleine man pakken geld moet betalen terwijl grote bedrijven op grote schaal frauderen'. Troch begreep hem, en zei dat loontrekkenden inderdaad meer door de fiscus worden gecontroleerd dan zelfstandigen. Citaat uit het vonnis: 'Het zal uiteindelijk aan de politieke overheden toekomen de nodige middelen te verstrekken om de aangeklaagde ongelijkheid weg te werken.'

Achter het veelbesproken vonnis leek méér te zitten. enkele maanden voordien had baggerkoning De Nul van het Gentse hof van beroep opschorting van straf gekregen, hoewel het bedrijf een belastingcontroleur had omgekocht. Reden: de 'maatschappelijke verdienste' van de industriëlen, die 1.600 mensen werk verschaften. Rechter Troch had hen eerder in eerste aanleg drie jaar cel gegeven. in zijn Robin Hood-vonnis leek hij daar tussen de regels door naar te verwijzen: 'Waar bedrijfsleiders die uit persoonlijk winstbejag fiscaal zeer zwaar uit de bocht gaan, deze gunstmaatregelen kunnen genieten, is dit voor een fiscaal zondaar van dit lager niveau die handelde zonder winstbejag, ook maatschappelijk aanvaardbaar en verantwoord te noemen.' Troch wil er geen commentaar meer op geven, zegt hij nu. Alleen dit.

Troch «Als men economische redenen inroept voor de grote fraudedossiers, dan heeft deze kleine garnaal toch óók recht op opschorting? Anders doet men aan klassenjustitie.»


Tierlantijntjes

HUMO U viel in de rechtbank niet alleen op door uw vonnissen, maar ook door de nonchalante manier waarop u uw toga drapeerde.

Troch «Ik droeg niet graag een toga, ik ben tegen al die tierlantijntjes en dat formalisme. Op zittingen kon ik niet anders, maar hij hing dikwijls nogal los. ik heb daar opmerkingen over gekregen. maar ik kan er niks aan doen, ik móét los zijn, ik ben nogal non-conformistisch op dat gebied. 't is de inhoud van het vonnis die telt. ik heb ook nooit een das gedragen. ik ben benoemd op het parket in 1977, en dat was toen revolutionair. Als ik bij uitzondering eens een das droeg – bijvoorbeeld toen ik voor de eerste parlementaire onderzoekscommissie moest verschijnen – vroegen ze mij of ik me wel goed voelde.»

HUMO U hebt justitie zien evolueren. Hoe is het tegenwoordig gesteld met de rechten van de burgerlijke partijen? In het onderzoek naar de Bende van Nijvel bleven slachtoffers op schandelijke wijze in de kou staan.

Troch «Het is iets beter dan twintig jaar geleden, vooral dankzij de veranderingen die er zijn gekomen na de commissie-Dutroux. maar er is nog veel onrecht. Kijk naar wat er gebeurd is in het onderzoek naar seksueel misbruik in de kerk, Operatie Kelk. De burgerlijke partijen werden niet eens gehoord in de kamer van inbeschuldigingstelling, terwijl dat hun volste recht is. Precies hetzelfde gebeurde destijds bij ons, toen het Bendedossier van Dendermonde naar Charleroi werd overgeheveld: ook toen werden de slachtoffers compleet genegeerd. Twintig jaar later moet je vaststellen dat de burgerlijke partijen nog altijd niet gelijkwaardig worden behandeld.

»Er is altijd veel meer aandacht gegaan naar de rechten van de verdediging. er bestaat zoiets als het Salduz-arrest, dat zegt dat de advocaat al van bij het eerste verhoor van een verdachte aanwezig moet zijn. België is door het europees Hof van de Rechten van de mens veroordeeld omdat dat bij ons niet altijd het geval is, en werkt nu aan wetgeving om dat op te lossen. Oké, maar daar gaan ze toch nog eens goed over moeten nadenken. Het is nog altijd de bedoeling dat misdaden worden opgelost, hè, niet dat men dat nog veel meer gaat bemoeilijken, of bijna onmogelijk gaat maken. en ook hier moeten we uitkijken voor een verkapte vorm van klassenjustitie, waarbij er in grote fraudezaken en georganiseerde criminaliteit onmiddellijk grote kanonnen van advocaten bijgehaald worden die ervoor zorgen dat het onderzoek zoveel mogelijk wordt belemmerd en dat hun cliënt de dans ontspringt.

»Ik vind ook dat de termijn van 24 uur om een verdachte aan te houden na zijn arrestatie veel te kort is. er komen alsmaar meer procedures die de politie en de onderzoeksrechter moeten respecteren, en dat moet allemaal binnen die 24 uur gebeuren. Dat is niet langer houdbaar. en eerlijk: dat is een reden waarom er zoveel mensen na hun arrestatie in voorlopige hechtenis worden genomen. Als ze die termijn zouden verlengen, zou je veel minder voorlopige hechtenissen hebben – en dus minder volk in de gevangenis. maar blijkbaar is die 24 uur nog altijd een taboe.»


Het proces-Erdal

Op het eind van zijn carrière als rechter kwam Freddy Troch nogmaals in opspraak, dit keer in het terrorismeproces tegen elf militanten van de extreemlinkse Turkse groepering DHKP-C, van wie Fehriye Erdal de bekendste was. DHKP-C werd verdacht van verschillende terreuraanslagen in Turkije. Troch werd speciaal van Dendermonde naar Brugge gedetacheerd om het proces voor te zitten, wat op zware kritiek stuitte van enkele collega-magistraten en van de advocaten van de verdediging. Tijdens het proces maakte de krant De morgen plots bekend dat Troch als voorzitter van het Comité P alle kritiek op Operatie Rebel onder de mat had geveegd: bij die operatie zou de toenmalige rijkswacht álle Belgische Turken als 'mogelijke terroristen' illegaal en in het geheim hebben gescreend. Troch beschouwt het zelf als het tweede dieptepunt in zijn carrière.

Troch «Omdat het gewoon leugens waren. ik zou een verslag hebben achtergehouden over een screening van de Turken. ik wil hier duidelijk zeggen (staccato) datdat-niet-het-geval-was. Nooit heb ik een door het Comité P goedgekeurd verslag achtergehouden, op basis van de wettelijke procedure was dat trouwens onmogelijk. Het is goed mogelijk dat er een tekst over bestond van één van de leden van het Comité P, maar dat was toen al ten onder gegaan aan politiek gekrakeel: er bleven maar twee leden meer over. er konden simpelweg geen verslagen meer goedgekeurd worden.

»Wat me enorm heeft gestoord is dat ik tijdens het leiden van dat aartsmoeilijke proces zo hard ben aangevallen, op een moment dat ik me niet kon verdedigen. De eerste twee zittingsdagen waren goed verlopen, en plots verschijnt daar dat fantastische artikel in De morgen. in de rechtszaal beginnen de advocaten van de verdediging te glimlachen. ik denk: ze gaan mij wraken. maar nee, ze spelen het spel, ze doen niks en ze lopen ostentatief rond met dat krantenartikel. Wat kon ik doen? ik moest de boel daar intussen wel rechthouden en het proces leiden, hè.»

HUMO Het Hof van Cassatie heeft het vonnis achteraf verbroken: door uw detachering naar Brugge was er 'een schijn van partijdigheid' gewekt.

Troch «Ik heb daar nog altijd vragen bij. en het heeft België veel geld gekost, want we hebben daarna nog een proces in Antwerpen gehad, en daarna nóg een in Brussel.

»Er werden allerlei machinaties gezocht achter die detachering, maar de waarheid is dat de voorzitter van de rechtbank in Dendermonde mij gevraagd had of ik interesse had om dat proces te doen, omdat ze in Brugge rechters te weinig hadden. en ik heb ja gezegd.

»Vergeet niet: we waren daar met dríé rechters. en de twee dames naast mij waren geen kandelaars, dat waren serieuze rechters met haar op hun tanden. Wij hebben serieus beraad gehouden en gediscussieerd. Voor de anekdote: we hebben er zelfs een vriendschapsband aan overgehouden. Nog ieder jaar gaan we eind februari, begin maart, met de verjaardag van het vonnis, met z'n drieën eten, samen met de toenmalige voorzitter, omdat we nog altijd zo geschokt zijn door de reacties van toen. We zijn er nog altijd van overtuigd dat we toen een goed en correct vonnis geveld hebben.»

HUMO Het uiteindelijke vonnis in Brussel viel veel voordeliger uit voor de beklaagden. Misschien was u toch te streng geweest?

Troch (haalt de schouders op) «Dat weet ik niet. ik was zo gedegouteerd dat ik de uitspraak niet meer gevolgd heb.»

HUMO Wat gaat u doen nu u met pensioen bent?

Troch «Samen met mijn echtgenote van het leven genieten. Zwemmen, fietsen, van de tuin genieten. en ik ben sinds kort aan het golfen. Vroeger vond ik dat een elitaire sport, maar we hebben nu een zeer democratische, familiale club gevonden. Zonder dikkenekken.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234